Standpunt Liza Cortois in Tertio: ‘Zorg moet boven winst’

Het blijft incidenten regenen in de kinderopvangsector. De horrorverhalen stapelen zich op: na Het (B)Engeltje in Oudenaarde volgden Mippie en Moppie in Keerbergen en Het warm nestje in Bilzen. De aantijgingen gaan van geforceerd voederen, slaan, het hoofd onder koud water steken tot het gebruik van ducttape. De publieke opinie is verontwaardigd en zoekt in verschillende richtingen naar schuldigen.

Zondebok

Velen wijzen naar de administratieve fouten die gemaakt zijn. De eerste alarmerende getuigenissen uit Oudenaarde dateren van tien jaar geleden. De klacht over Het (B)Engeltje werd eerst geseponeerd. Van de 27 strafonderzoeken die geopend werden in 2021-2022, lopen er nog altijd zestien. Cijfers tussen 2015 en 2019 tonen aan dat er gemiddeld 2,5 jaar zit tussen twee bezoeken van de Zorginspectie. Volgens cijfers uit 2018 zitten er gemiddeld 71 dagen tussen een klacht en een controle. Er is inderdaad nood aan een grondige cultuurshift binnen het Agentschap Opgroeien en aan een betere opvolging van klachten. Topvrouw Katrien Verheggen heeft steken laten vallen in de opvolging, daar is geen twijfel over, maar uiteindelijk is haar ontslag vooral symbolisch. Daarmee is de wortel van het probleem niet aangepakt. Anderen wijten de crisis aan wrede begeleiders en uitbaters van kinderdagverblijven, enkele rotte appels in de sector. Feit is dat zij ongestoord hun gang konden gaan in een systeem dat misstanden systematisch door de vingers ziet vanwege personeelstekorten.

Maar laten we de crèches en begeleiders die wel fantastisch werk verrichten, niet vergeten.

Ondanks – op zijn zachtst uitgedrukt – suboptimale omstandigheden met een nijpend personeelstekort en zware werkdruk, slagen ze erin dag in dag uit de zorg voor de meest kwetsbaren op zich te blijven nemen.

Quick-fix

Zoals ook betoogd in Tertio nr. 1.183 van 12 oktober, ligt de crux van het probleem bij de opschaling van de begeleider-kindratio in 2015 door toenmalig minister voor Welzijn Jo Vandeurzen (CD&V) van zes naar acht kinderen per begeleider, of achttien bij twee begeleiders.

Om meer plaatsen te creëren, werd er gekozen voor kwantiteit boven kwaliteit.

Ondanks dat de sector herhaaldelijk op dezelfde nagel klopte, verandert de septemberverklaring niets aan die ratio. Ze trekt louter de lonen van begeleiders gelijk en biedt middelen voor meer inspecteurs. Onder Hilde Crevits, de opvolgster van Wouter Beke als minister van Welzijn, opnieuw quick-fixes in plaats van een structurele oplossing. Begeleiders verlaten het beroep, waardoor de druk op de blijvers nog hoger wordt en de kans op nieuwe misstanden vergroot. Inzetten op betere controle of opvolging van klachten is louter achter de feiten aanlopen, en daarmee wordt het vertrouwen dat de sector zo nodig heeft, nog meer aangevreten. Of zoals kinderpsychiater Binu Singh het zegt: Cut the crap. Het is tijd voor langetermijnoplossingen.

De trieste tegenhanger van de zorg voor de jongsten is die voor de oudsten. Ook daar zijn personeelstekorten schering en inslag. WZC De Linde in Ronse staat daardoor en door infrastructuurproblemen onder verhoogd toezicht. Het exclusieve Park Lane in het voormalige Radisson Sas-Hotel in Antwerpen nam na de aankondiging van Agentschap Zorg en Gezondheid om zijn vergunning in te trekken, de vlucht vooruit en liet op 2 december aan zijn bewoners weten dat de werking stopgezet wordt. Zij moeten van de ene op de andere dag op zoek naar een nieuwe woonst, wat op hoge leeftijd verre van evident is. In Frankrijk ligt Orpea, de groep waartoe Park Lane behoort, onder vuur nadat ook daar duidelijk werd dat winst boven zorg staat. In de ouderenzorg wordt met dezelfde oplossingen geschermd als in de kinderopvangsector: meer controle en verhoogd toezicht. Opnieuw doekjes voor het bloeden in plaats van de kern van het probleem aan te pakken: het personeelstekort, de kwaliteit van het personeel en hun arbeidscondities.

Spiegel

De kinderopvang en de zorg voor ouderen houden ons als maatschappij een spiegel voor. Die toont ons dat de prioriteit ligt bij degenen die economisch renderen. De rest is louter een ‘kostenpost’ waarop zoveel mogelijk bespaard moet worden. Dat rendementsdenken schuurt met alles van intrinsieke waarde: zorg, kunst, onderwijs. Het beschavingspeil van een samenleving kan je nochtans niet aflezen van haar BBP of begrotingsevenwicht, maar van hoe ze met de meest kwetsbaren omgaat.

• Dit Standpunt van Liza Cortois verschijnt in Tertio nr. 1.191 van morgen woensdag 7 december 2022.
• Voor een gratis proefnummer van of een abonnement op Tertio.