Tertio: ‘Vrije tijd blijft voor veel mensen onbereikbaar’

Uit het VRT-onderzoek Armoede en vrijetijdsbesteding (2021) blijkt dat bijna de helft van de mensen met een beperkt budget niet wekelijks een klein bedrag overhoudt voor vrijetijdsactiviteiten. 35 procent kan zich niet veroorloven maandelijks met vrienden iets te gaan eten of drinken. Armoede vergroot zo de kans op sociaal isolement. Met de prijsuitreiking op 9 juni vestigt Welzijnszorg de aandacht op dit onderschatte probleem.

Weerbarstige praktijk

Het recht op rust en vrije tijd hoort onvoorwaardelijk te zijn, voor volwassenen én kinderen, stelt Welzijnszorg. Maar zo duidelijk als de letter, zo weerbarstig is de praktijk. Bijna alle Belgen (90 procent) zijn van mening dat vrije tijd gelukkig maakt. Toch vindt slechts de helft voldoende vrije tijd om de batterijen weer te kunnen opladen. Van de Vlamingen kan 78 procent zich minstens eenmaal per week werkelijk ontspannen. Bij mensen in armoede is dat 67 procent. Bijna 20 procent van de mensen onder de armoedegrens slaagt er bovendien vrijwel nooit in zich te ontspannen, tegenover 8 procent van de mensen boven de armoedegrens.

Minderwaardigheidsgevoelens

Bij velen leeft het idee dat vrije tijd iets is dat je moet verdienen. Bij mensen in armoede zorgt dat voor minderwaardigheidsgevoelens. Vaak vinden mensen met armoede-ervaring dat ze het niet waard zijn om leuke dingen te krijgen of te beleven. Ze vinden dat ze er geen recht op hebben of zoeken naar het nut van dingen, weet Welzijnszorg. Dat mensen met een beperkt budget geregeld te horen krijgen dat ze zelf schuldig zijn aan hun situatie, helpt alvast niet mee. Canadees psycholoog Lee Ross wijt het aan de fundamentele attributiefout: succesvolle mensen zijn geneigd hun welslagen toe te schrijven aan persoonlijke factoren zoals karakter of inspanningen. Vanuit dat perspectief wordt iemand die het minder gunstig getroffen heeft, gemakkelijk gezien als iemand die onvoldoende zijn best doet.

De invloed van externe en structurele factoren op een mensenleven wordt nogal eens onderschat.

Drempels wegnemen

Met de campagne Ontspanning is een basisrecht hoopt Welzijnszorg een bewustwording op gang te brengen, zodat vrije tijd voor iedereen toegankelijk wordt: Mensen in armoede moeten niet deelnemen aan het cultuuraanbod in hun gemeente, maar de gemeente moet er wel voor zorgen dat ze het zouden kunnen. Een belangrijke sleutel is te focussen op het wegnemen van drempels en het bevorderen van toegankelijkheid. Participatie moet bovendien niet al te vrijblijvend zijn. Veel initiatieven worden bedacht ‘voor’ mensen in een kwetsbare positie, constateert Welzijnszorg. Het is belangrijk een omslag te maken naar initiatieven ontwikkeld 'door' of 'met' mensen in een kwetsbare positie.

Armoede blijft nu nog te vaak verborgen achter gesloten deuren.

We mogen niet vergeten dat in Vlaanderen 13,1 procent in armoede leeft, ruim 870.000 mensen. En in Brussel gaat het om 34,9 procent, bijna 420.000 mensen, stelt Welzijnszorg. Gemeenten moeten zich blijvend bewust zijn van de belangrijke verantwoordelijkheid die ze hebben om vrije tijd mogelijk te maken voor kinderen, jongeren en volwassenen in armoede, als aanbieder, afstemmer en facilitator van het aanbod. Daar is nog wat werk aan.

• Lees het integrale artikel van Kelly Keasberry in Tertio nr. van morgen woensdag 8 juni 2022.
• De uitreiking van de Prijs Armoede Uitsluiten 2022 vindt plaats op donderdag 9 juni vanaf 9.30 uur in de KVS (TOP), Arduinkaai 7, 1000 Brussel. Na een voorstelling van de genomineerden ontvangt de laureaat een geldprijs en het bronzen beeld De Levensloop van Piet Vanden Hende en Caroline Mathys. Info en inschrijven.
• Bekijk het volledige  Armoede Uitsluiten-dossier van Welzijszorg. 
• Voor een gratis proefnummer van of een abonnement op Tertio.