Vooruitblik continentale synode Praag: wie, wat, waar, hoe?

Vanaf zondagavond komen kerkleiders en experts samen in Praag voor de tweede fase van de synode over synodaliteit, die tot doel heeft de kerk meer open en participatief te maken. Ze zullen nadenken over de echo’s van de lokale fase en op hun beurt ideeën en voorstellen noteren voor de volgende fase in Rome. Hoe zal het proces precies verlopen?

Wie zijn de deelnemers?

De Europese Bisschoppenconferentie (CCEE) heeft het overleg voorbereid en bepaald dat elk land een even grote delegatie mag sturen. Concreet gaat het om de voorzitters van de bisschoppenconferenties, aangevuld met 3 experts plus 10 mensen die de vergadering online zullen volgen.

Voor België betekent dat: kardinaal Jozef De Kesel, Geert De Cubber, Jola Mrozowska en Nathalie Beurrier. Wie de 10 online deelnemers precies zijn, is nog niet duidelijk. Voor Vlaanderen weten we alvast dat Hilde Pex en Carine Devogelaere deelnemen (beiden als lid van het Interdiocesaan Pastoraal Beraad, een synodaal overlegorgaan dat al ruim vijftig jaar bestaat).

Theoloog Arnaud Join-Lambert, professor aan de UCL, is dan weer mee als lid van het redactiecomité, aangesteld door de CCEE. Ook hij heeft geen zicht op de precieze deelnemers uit ons land. Evenmin is het duidelijk hoe zij de werkzaamheden precies gaan volgen, los van de vergaderingen die gelivestreamd worden. Joint-Lambert: Ik weet dat de online deelnemers van Frankrijk zich voor de duur van de bijeenkomst samen terugtrekken in een benedictijns klooster. Ze zullen onderling uitwisselen en hun bevindingen doormailen naar Praag.

Wat staat er precies te gebeuren?

De bijeenkomst verloopt in twee delen: 

• met experts en met een slottekst geschreven door het redactiecomité
• met enkel de voorzitters van de bisschoppenconferenties, ook met een eigen tekst, die wellicht een reactie is op de eerste tekst maar hem niet vervangt

Join-Lambert: Dat is geen onlogische werkwijze. De Synodale Weg in Duitsland werkte ook zo, net als de rapportering in Frankrijk van de lokale fase met twee teksten werkte. Het respecteert de rol van de voorzitters van de BC’s, die tot onderscheiding moeten komen rond de voorstellen van de basis. Zolang er transparantie is over de ideeën van beide groepen, zie ik geen probleem.

Wat valt er te verwachten?

Dat is moeilijk te zeggen, want we hebben nog geen enkel vergelijkingspunt. Het synodaal overleg is echt een leerproces en we staan nog maar aan het begin ervan. Arnaud Joint-Lambert: Daarom hoop ik vooral dat het mag slagen als leerproces. Dat we er echt een begin mee kunnen maken. 

Verder hoopt de theoloog dat de slottekst van de bijeenkomst – zowel die van de experts als die van de voorzitters van de BC’s – een constructieve bijdrage mag zijn. Ik hoop dat ze de bijzondere Europese context van secularisatie weergeven met haar uitdagingen en kansen. Want die context bepaalt de levenswijze van de kerk, die we opnieuw vorm moeten zien te geven.

Zit iedereen dan op dezelfde lijn?

Join-Lambert ziet overwegend drie verschillende regio’s in de Europese context:

• de kerk rond de Middellandse Zee, waar de katholieke kerk nog vrij sterk staat
• de kerk in Noord-Europa, waar de secularisatie het sterkst is doorgedrongen
• de kerk in Oost-Europa, waar de secularisatie flink toeslaat, maar dan wel na een periode van communisme, waardoor de kerk het gevoel heeft om van de ene vijandige context (politiek) naar de andere (sociaal) te zijn verschoven

Als we elkaar vanuit die verschillende contexten goed zouden kunnen verstaan en vanuit het onderling begrip tot een tekst kunnen komen die voor iedereen constructief is, dan is dat echt een profetisch signaal, vindt de theoloog.

Vanzelfsprekend is dat nog zeker niet. Er zitten wel degelijk spanningen.

Daar heeft de Synodale Weg van Duitsland toe bijgedragen, omdat die nogal hard van stapel ging. Dat proces was al begonnen vooraleer paus Franciscus het lanceerde voor de wereld, en het was/is niet helemaal op dezelfde leest geschoeid. Maar ook de tekst voor de continentale fase, geschreven door een redactiecommissie in Rome, legt heel sterk de nadruk op een meer inclusieve kerk, terwijl lang niet iedereen daar even open voor staat, denk maar aan de houding naar lgbtq toe. Dat ligt in Oost-Europa bij een groot deel van de katholieke kerk gevoelig.

Wat te denken van de onevenredige vertegenwoordiging van de delegaties?

Elk land heeft een exact even grote delegatie. Dat geeft de kleine landen een even grote stem in het debat. Join-Lambert verdedigt die keuze: Het vermijdt dat landen blokken gaan vormen om hun stem te laten doorklinken. Het vermijdt ook stereotyperingen in de aard van ‘de Duitsers dit’ of ‘de Polen dat’.

Iedereen heeft een even grote verantwoordelijkheid.

Het synodaal proces is niet democratisch in de zin dat de meerderheid het per se wint. Het geeft stem aan iedereen. En uiteindelijk is het aan de voorzitters van de BC’s om doordachte en gedragen keuzes te maken op basis van de bijdragen van iedereen.

Kerknet houdt een liveblog bij tijdens de continentale fase van de synode en gaat ook ter plaatse. Blijf ons volgen!