De Vraagbaak: Is het doopsel nog van deze tijd? [podcast]

▷ Naar de podcast op Spotify 
▷ Naar de podcast op Apple Podcast

Een luisteraar stelde deze vraag vanuit de vaststelling dat sommige mensen zich willen laten ontdopen. Toch is het doopsel nog van deze tijd, en eigenlijk van alle tijden en culturen. De essentie van het doopritueel is immers eenvoudig en makkelijk realiseerbaar: de formule “Ik doop u in de naam van de Vader, de Zoon en de H. Geest”, gepaard met een drievoudige begieting van het hoofd. 

Het christelijk leven wordt immers beschouwd als het uitleven van het doopsel. Die paradox geldt overigens voor alle christelijke sacramenten: heel eenvoudige zaken zijn beladen met een enorme symbolische betekenis die doorheen het verdere leven verrijkt en verdiept kan worden.

Een Duitse theologe vertrok van die paradox bij haar onderzoek bij verschillende koppels over hun beleving van het doopsel. Ze stelde vast dat veel mensen de kwetsbaarheid van het leven (doorgeven) verbinden met de theologische betekenis van het doopsel als een nieuw menselijk bestaan, het sterven en verrijzen met Christus. 

Het doopsel gebeurt nu eenmaal, onze mening daarover of ons aanvoelen daarvan verandert daaraan niets. Je kan je dus wel laten uitschrijven uit het doopregister, maar het doopsel zelf is onomkeerbaar, het overkomt je en je kan het alleen aanvaarden. Christelijke symbolen zijn altijd ook historische gebeurtenissen. 

Overigens willen vooral mensen die niet konden kiezen voor hun doopsel (vaak in een tijd waarin haast iedereen als baby werd gedoopt) zich laten ontdopen. Vaak heeft hun wens ook te maken met de gruwelen binnen de kerk, die sinds een hele tijd openbaar worden. Anderzijds kiezen sommige (jong)volwassenen vandaag ook voor het doopsel; dat hangt samen met een nieuwe tijdsgeest waarin geloven en zich laten dopen een vrije keuze zijn geworden, vaak na een lange zoektocht. Als die mensen bij de kerk komen aankloppen, begint een nieuwe zoektocht naar wat het doopsel voor hen kan betekenen. Met deze erg diverse groep daarin op weg gaan is ook voor gelovigen een relatief nieuwe uitdaging.

Ook voor gelovigen die een catechumeen begeleiden is dit een kans om de hogere betekenis van hun eigen doopsel, hun eigen geloof te (her)ontdekken. 

In het omgaan met het doopsel is authenticiteit belangrijk. Zo kunnen ouders wachten met het doopsel van hun kind, het daarin vrij laten zonder het daarom dit doopsel te ontzeggen. 

Na het doopsel blijft het belangrijk om de ware betekenis ervan te laten binnensijpelen in het eigen leven. Het doopsel waarmaken is de inhoud van het christelijk leven. Dat kan door verder in te gaan op de diepere (Bijbelse) betekenis van het water dat we bij het doopsel gebruiken. Water is (in tegenstelling tot het kruis) een ‘primair symbool’: iedereen voelt de (verwoestende maar ook zuiverende en verzachtende) betekenis ervan intuïtief aan, zonder verdere uitleg nodig te hebben. In de Bijbel keert deze betekenis terug; denk maar aan het water dat alle paden vlak maakt in Jesaja, maar zeker ook het sterven (verwoesting) en verrijzen (zuivering) met Jezus Christus. En daar blijft het niet bij, getuigen verhalen als de zondvloed met Noach en de doortocht door de Rietzee. In het scheppingsverhaal gaat het ook over de scheiding tussen de wateren en het vasteland.

Dit houdt voor christenen de enorme uitdaging in om de zuiverheid van het water te garanderen, om zo de zuiverheid waartoe we geroepen zijn als horizon van het doopsel waar te maken. Overigens moet dat water ook voélbaar zijn in het doopsel. Het is eigen aan onze cultuur om slechts enkele druppeltjes (en al zeker geen koud) water te gebruiken, maar bedienaars van het doopsel die wat kwistig omspringen met het doopwater geven er een veel grotere symboolkracht aan mee.