De Vraagbaak: hoe gaan God en schoonheid samen? [podcast]

▷ Naar de podcast op Spotify

▷ Naar de podcast op Apple Podcast 

Gods schepping is van een onmetelijke schoonheid; dingen worden ons zomaar gegeven, we worden er stil van hoe mooi ze zijn. Kinderen danken in hun gebeden vaak voor de mooie natuur. Een regenboog kan je wetenschappelijk bekijken, maar je kan een regenboog die zomaar verschijnt ook zien als een knipoog van God. Je ziet Hem ook in ‘schone’ mensen, mensen die vreugde uitstralen, in wie iets van God kan oplichten. Een panellid vertelt hoe enkele slotzusters van een Karmelklooster in Madrid die vreugde uitstraalden; zoiets kan je zelf vreugdevol maken.

Verder kan Gods schoonheid oplichten in allerlei vormen van kunst. God heeft die kunst misschien niet gemaakt, maar Hij heeft ze wel mogelijk gemaakt.

In de esthetica maakt men een onderscheid tussen het ‘schone’ en het ‘verhevene’: het eerste heeft te maken met een zekere orde, het tweede met het woeste, het wilde, waarvoor we ook een esthetische gevoeligheid kunnen hebben. Zo kan een woeste rotskust ons verwonderen, maar een ordelijke, goed verzorgde en sober aangelegde tuin midden in een monasterium ons tot God brengen. Denk aan de cisterciënzers en hun uitgepuurde, sobere ideaal van schoonheid. Die schoonheid moeten we ook verzorgen in onze ziel: die is soms een woeste rotskust, en we moeten ervoor zorgen dat die bewoonbaar en begaanbaar wordt. 

Schoonheid kan veel verschillende stijlen en vormkenmerken hebben, en kan ook naar voor komen in verschillende elementen samen. Anderzijds worden chaos en wanorde zelden als schoon waargenomen; dat geldt ook voor bepaalde mengvormen (bijvoorbeeld modder of alle kleuren door mekaar) waarvan het niet meteen duidelijk is wat het is. Ook kleine kinderen gaan van nature dingen ordenen, omdat die orde een zekere rust, een comfortabel leven schenkt.

In het leven van elke dag zit schoonheid in kleine dingen, bijvoorbeeld de vreugde die je ervaart als je wanordelijke bureau op het einde van de dag weer wat orde kent en bepaalde dingen ‘af’ zijn. Een bijkomend voordeel van de koppeling van God aan schoonheid en orde is dat er niets is uitgesloten van wat mooi kan worden gevonden als toegangsweg naar Gods Mysterie. Zo kunnen de versleten schoenen (denk aan het bekende schilderij van Vincent van Gogh) schoon worden als ze in een ordelijk kader komen te staan. 

We associëren schoonheid vaak met zien of horen, maar eigenlijk spelen alle zintuigen (ook het ruiken van geuren) evenveel, en niet zelden samen, een rol.

Ook in onze religieuze taal, die vooral een poëtische taal is van wat we als goed ervaren, komt het samenspel van verschillende zintuiglijke waarnemingen tot uitdrukking, in de vorm van een mengelmoes. Zo spreken we van een ‘warme klank’, en dat is niet zinloos.

Tenslotte vertellen de panelleden wanneer ze onlangs een schoonheid ervaarden, waarin wellicht ook het goddelijke te bespeuren was. Dat gebeurde in kleine dingen, zoals de herfstkleuren van de bomen, die leidden tot dankbaarheid en vreugde; of een moment waarbij een lekker aperitief, mooie Byzantijnse muziek, een geurkaars en een goed gesprek samenkwamen.