Wanneer heb je genoeg? ‘Doorbreek opgedrongen consumptiepatroon’

Wanneer heb je genoeg? Complexe vraag. Gelukkig bestaan er enkele objectieve meetinstrumenten. Eén daarvan is de ecologische voetafdruk. We leven op een planeet die ons een bepaald aantal diensten kan leveren zonder aan de reserves te raken die de aarde nodig heeft om gezond te blijven en zich te vernieuwen.

Elk jaar gaan we vroeger over die grens. Vorig jaar viel ‘Earth Overshoot Day’ op 28 juli. We verbruiken op een jaar nu bijna tweemaal wat de Aarde kan reproduceren. Kijken we alleen naar de consumptie in het Westen, dan ligt Earth Overshoot Day zelfs nog veel vroeger op het jaar. We behoren tot de 20 procent mensen die 80 procent van de reserves van de aarde verbruikt.

De uitputting van de aarde heeft dan ook minder te maken met de overbevolking in het Zuiden dan met de overconsumptie in het Noorden.

Hoezeer je ook je best doet, in onze samenleving is het moeilijk om je levensstijl zodanig aan te passen dat je geen impact hebt op de reserves van de aarde. Je wil op je werk kunnen geraken, je kinderen naar de hobby’s brengen, vrienden ontvangen, van vakantie genieten. We verwachten dan ook moedige maatregelen vanuit het beleid, die ook nog eens sociaal rechtvaardig zijn. Je moet niet tegen mensen in de marge van de samenleving gaan zeggen dat ze tevreden moeten leren zijn met genoeg.

En toch kan ieder van ons nog een groot verschil maken zonder aan vrijheid in te boeten. Ik zou zelfs zeggen dat je een nieuwe vrijheid kan ontdekken. Hoe? Door te beseffen dat heel wat van onze verlangens voortkomen uit een opgedrongen patroon van reclameboodschappen.

Groeidwang is al sinds het midden van vorige eeuw het economische leitmotiv in het Westen. En als sinds de rapporten van de Club van Rome (1972!) weten we dat dit principe onhoudbaar is. Maar nu spreken we in het beste geval van ‘groene groei’.

In de veertigdagentijd kunnen we experimenteren met een ander principe, het principe van ‘genoeg’.

Kies ervoor om ‘nee’ te zeggen tegen het opgedrongen consumptiepatroon. Black Friday lijkt wel een ritueel in een nieuwe religie, die geen hemel belooft later, maar genot als instant beloning. Alleen werkt dat genot verslavend, en laat het je uiteindelijk achter met een leeg gevoel.

Het is als met de vleespotten van Egypte. Je beseft niet hoezeer ze je tot slaaf maken. Ga mee op uittocht, de woestijn in. Je zal vaak de verleiding voelen om terug te keren naar die vleespotten, maar uiteindelijk wacht je een veel mooier land. Een land van vrijheid, waar je creativiteit aangesproken wordt.

Zelf koop ik al jaren geen nieuwe meubels meer. Ik vind het heerlijk om oude meubels weer op te knappen en er mijn eigen ding mee te doen. Je staat dan op een heel andere manier in connectie met je omgeving: warmer, meer betrokken. Op dezelfde manier kan je nadenken over je outfits, het organiseren van feestjes, reizen.

‘Genoeg’ is een soort herovering van onze waardigheid.

Tot slot nog deze heel eenvoudige tip voor de veertigdagentijd: probeer geen voedsel te verspillen. Een derde van de wereldwijde voedselproductie gaat verloren, wist je dat? In het Westen gaat het grootste deel daarvan verloren in de huishoudens. We kopen meer voedsel dan we op kunnen. Koop seizoensbewust en korte keten, maar koop vooral minder en herwerk restjes.

• Ecokerk adviseert en begeleidt groepen en parochies om hun voetafdruk te verkleinen. Ontdek de organisatie.
• Bereken je eigen ecologische voetafdruk.