Een Latijns spreekwoord luidt: in cauda venemum. Vertaald: het venijn zit hem in de staart. Onlangs was dat letterlijk het geval bij mij. Ik kreeg een berichtje dat eindigde met een sneer. Beduusd las ik dat slot, want het appje kwam van iemand die ik ooit uit de wind had gehouden.
Mijn eerste gedachte was: is hij het dan vergeten? Dat was niet heel netjes van me, want dank moet je niet verwachten. Wie dankt omdat hij zich ertoe verplicht voelt, meent het toch niet. Overigens, die man uit de wind houden was toen niet meer dan mijn plicht geweest.
Het woordje dankbaarheid bleef door mijn gedachten tollen. Niet langer als iets waar ik op had gerekend, maar als vraag aan mezelf: ben ik dan altijd dankbaar geweest? Neen, ik besefte niet altijd wat anderen voor mij deden. Die kerel wellicht ook niet van mij.
Het avondgebed waarmee ik de dagen neerleg, begint met de zin: ‘Heer, nu deze dag voorbij is, denken wij aan uw goedheid; er zijn zo veel mensen die ons gelukkig maken.’ Zijn ze echt met zo velen, de mensen die ons gelukkig maken? Meer dan we vermoeden.
Dat we het leven te danken hebben aan anderen, onze ouders, weten we wel. Hoe we al die jaren hebben kunnen leven, hebben we ook hoofdzakelijk aan anderen te danken. Daar staan we niet bij stil. En toch, ook op dagen dat we niemand zien, zijn duizenden mensen bezig om ons leven doenbaar, leefbaar, aangenaam en comfortabel te maken.
Het water stroomt niet vanzelf uit de kraan. Licht steken we aan, omdat iemand de centrale draaiende houdt. We kijken televisie, omdat creatievelingen programma’s maken, verslaggevers voor ons de boer opgaan en technici uitzendingen relayeren. We hebben brood op de plank, omdat de bakker ’s nachts in de weer is. We kunnen winkelen omdat het winkelpersoneel voor dag en dauw de rekken vult in het warenhuis. Onze straat stinkt niet, omdat de vuilniskar is langsgekomen.
Allemaal medemensen ‘die ons gelukkig maken’. We danken ze niet met een appje (zonder venijn in de staart). Hoeft niet, zij doen gewoon hun plicht. Maar in ons hart zouden we best wat dankbaarheid voelen. Ten andere, van dankbaarheid worden we nog gelukkiger.
Dankbaarheid ontspringt aan het besef van wederkerige lotsverbondenheid. We kunnen niet zonder de anderen.
Dankbaarheid ontspringt aan het besef van wederkerige lotsverbondenheid. We kunnen niet zonder de anderen. We zijn ook niemand zonder de anderen. De meritocratie, de veronderstelling dat je op eigen kracht de top bereikt en door eigen verdienste je plaats in de samenleving verovert, is niet eens een halve waarheid, ze is een volle leugen.
Niemand beklimt op z’n eentje de maatschappelijke ladder. Iemand gaf hem ooit een zetje of porde hem. Iemand geloofde in hem of deed een woordje voor hem. Iemand leerde hem de stiel of introduceerde hem. Van zijn ouders kreeg hij oud geld of op z’n minst nieuwe kansen.
Als we inzien dat niet alles onze eigen verdienste is en we dankbaar horen te zijn voor wat we kregen, gaan we beseffen dat veel mensen dat geluk niet hebben. Die dankbaarheid zal ons doen besluiten om genereus te zijn voor hen die minder kansen kregen, mild in oordeel te worden en barmhartig in handelen te zijn. Houd hen maar uit de wind! Zelfs zonder dank.
Het is geen toeval dat het Engelse woord voor barmhartigheid mercy is. Het komt van het Franse woord voor ‘dank u’, merci. Mercy en merci, barmhartigheid en dankbaarheid vormen één geheel.
