Zonder broederlijkheid kunnen we niet overleven - paus Leo XIV [catechese]

Catechesecyclus – Jubileum 2025. Jezus Christus onze hoop. 

IV. De verrijzenis van Christus en de uitdagingen van de hedendaagse wereld. 

4. De spiritualiteit van Pasen bezielt de broederlijkheid: ‘Dit is mijn gebod, dat gij elkaar liefhebt, zoals Ik u heb liefgehad.’ (Joh 15,12)

Geliefde broeders en zusters, goedendag en welkom!

Geloven in de dood en verrijzenis van Christus en de spiritualiteit van Pasen beleven, brengt hoop in het leven en moedigt de inzet voor het goede aan. In het bijzonder helpt het ons de broederlijkheid te bevorderen en te voeden. Dat is immers een van de grootste uitdagingen voor de hedendaagse mensheid, zoals Paus Franciscus dat helder heeft aangeduid.

De kracht van relaties

De broederlijkheid ontstaat uit een diep menselijk gegeven. We zijn bekwaam tot relaties, als we het willen, kunnen we tussen ons waarachtige banden smeden. Zonder relaties, die ons ondersteunen en verrijken vanaf het begin van ons leven, zouden we niet kunnen overleven, groeien, leren.

Ze zijn veelvuldig, verschillend naar vorm en diepte. Maar zeker is dat onze menselijkheid zich het best realiseert wanneer we samen zijn en leven, wanneer we erin slagen echte, geen vormelijke, banden te smeden met de personen die bij ons zijn. 

Als we op onszelf terugplooien, lopen we gevaar ziek te worden door eenzaamheid en door een narcisme dat voor de anderen slechts belangstelling koestert uit eigenbelang. De ander wordt dan herleid alleen tot iemand van wie men neemt zonder zelf echt bereid te zijn tot geven, onszelf te geven.

Uitdagingen

We beseffen goed dat ook vandaag broederlijkheid niet vanzelfsprekend lijkt. Ze is er niet meteen. Veel vijandigheden, veel oorlogen verspreid in de wereld, maatschappelijke spanningen en gevoelens van haat zouden schijn zijn, ja ze zouden het tegendeel aantonen. Hoe dan ook, broederlijkheid is geen mooie onmogelijke droom. Het is geen verlangen zonder illusies. Maar om de schaduwen te overstijgen die de broederlijkheid bedreigen, moet men naar de bronnen gaan en vooral licht en kracht putten bij Hem alleen, die ons bevrijdt van het gif van de vijandschap.

Het woord ‘broeder’ heeft een zeer oude oorsprong, het betekent: zorg dragen, ter harte nemen, stutten. Toegepast op elke menselijke persoon wordt het een oproep, een uitdaging. Vaak denken we dat de rol van broeder, van zuster, verwijst naar familie en bloedverwantschap waardoor men deel uitmaakt van dezelfde familie. In waarheid weten we heel goed hoezeer onenigheid, breuken, soms ook haat tussen bloedverwanten, niet slechts tussen vreemden, de banden kunnen vernietigen.

De groet van Franciscus van Assisi

Dit maakt de noodzaak duidelijk, vandaag meer dan ooit dringend, de groet te overwegen waarmee de Heilige Franciscus van Assisi zich richtte tot alle mannen en vrouwen, onafhankelijk van hun geografische, culturele, godsdienstige of leerstellige afkomst. Omnes fratres was de inclusieve wijze waarop de Heilige Franciscus alle menselijke wezens op hetzelfde vlak zette, precies omdat hij in hen het gemeenschappelijke perspectief zag van waardigheid, dialoog, onthaal en verlossing.

Paus Franciscus heeft in de Encycliek Fratelli tutti deze benaderingswijze van de arme van Assisi opnieuw voorgesteld en op die wijze , na 800 jaar de hedendaagse waarde ervan benadrukt. De term ‘tutti’ betekende voor de Heilige Franciscus teken van universele broederschap en uitdrukking van een wezenlijk kenmerk van het christendom, dat vanaf het begin de verkondiging van het Goede Nieuws gericht zag op het heil van allen, nooit in uitsluitende of private vorm.

Heb lief zoals Jezus liefhad

Deze broederlijkheid is gebaseerd op het gebod van Jezus, dat nieuw is omdat Jezus zelf het in praktijk bracht, om de wil van de Vader te doen. Dank zij Hem, die ons heeft liefgehad en zichzelf voor ons heeft gegeven, kunnen wij op onze beurt elkaar liefhebben en het leven geven voor de anderen, als kinderen van de enige Vader en echte broeders in Jezus Christus.

Jezus heeft ons liefgehad tot op het einde, zegt het Evangelie volgens Johannes (cfr 13,1). Wanneer het lijden dichtbij gekomen is, weet de Meester goed dat zijn historische tijd gaat eindigen. Hij vreest wat gaat gebeuren. Hij beleeft de vreselijkste kwelling en de verlatenheid. 

Zijn verrijzenis, op de derde dag, is het begin van een nieuwe geschiedenis. En de leerlingen worden ten volle broeders, na lange tijd samen zijn, niet slechts wanneer ze de pijn beleven van de dood van Jezus, maar vooral in het Hem erkennen als de Verrezene, ontvangen ze de gave van de Geest en worden zij er getuigen van.

De broeders en de zusters steunen elkaar wederzijds in de beproevingen. Zij keren de rug niet toe aan wie in nood is: ze wenen en verblijden zich samen in het perspectief van een daadwerkelijke eenheid, van vertrouwen, van wederzijdse steun. De dynamiek is die welke Jezus zelf ons toevertrouwt: ‘… dat gij elkaar liefhebt, zoals ik u heb liefgehad’ (Joh 15,12). 

De broederlijkheid die de gestorven en verrezen Christus ons gegeven heeft bevrijdt ons van de negatieve logica van egoïsme, verdeeldheid, machtsmisbruik en zij brengt ons terug bij onze oorspronkelijke roeping, in naam van een liefde en van een hoop die zich elke dag vernieuwen. De Verrezene heeft ons de te volgen weg aangewezen om die samen met Hem te gaan en ons zo ‘allen broeders’ te voelen.

Uit het Italiaans vertaald door Marcel De Pauw msc.