Camiel Swertvagher: 50 jaar salesiaan en overal thuis in Afrika

Een dalend aantal levendige geloofsgemeenschappen? Dat is zelden van toepassing op Afrikaanse landen.

Camiel Swertvagher • Idealiseren moeten we niet doen, overal haken mensen af op vlak van geloof, en er zijn heel wat conflicten en plaatselijke rivaliteiten. Maar het gemeenschapsleven zit meer vervat in Afrikaanse culturen. Ze hebben een sterkere interesse voor elkaar. Zo vieren jong en oud mee in levendige vieringen. De liturgie staat bol van zingen en dansen, en wanneer de voorganger zegt De Heer zij met u, dan antwoorden de mensen gezwind en met uw geest.

Het is ook zo dat leken veel verantwoordelijkheid toevertrouwd krijgen, en dat gaat vaak over jonge mensen.

Camiel weet waarover hij spreekt. Hij woont al jaren in Afrika, waar hij zich naar eigen zeggen overal thuis voelt, zolang het maar in de omgeving is van Don Bosco. In september was het exact 50 jaar geleden dat hij zijn eerste geloften aflegde als salesiaan van Don Bosco, een keuze die al gevormd werd in zijn lagere school, vooral dan de optie om missionaris te worden. Daar hoorde Camiel verhalen, geïllustreerd met dia’s, van een missionaris die werkzaam was in Congo. De pastoor van een naburig dorp vertelde Camiels ouders over het Don Boscocollege in Kortrijk, en een jongen uit de buurt koos voor deze middelbare school. Camiel was voldoende geprikkeld en volgde zijn middelbare school in datzelfde Don Boscocollege.

De levenshouding van de salesianen van Don Bosco intrigeerde mij.

Het preventieve opvoedingssysteem trok mij meteen aan. Ze speelden met ons op de speelplaats. Op alle vlak zorgden ze voor ons.

De vraag luidde of Camiel priester van het bisdom Brugge dan wel scheutist zou worden. Hij ging op roepingenweekend, waar hij de salesianen en hun werk beter leerde kennen. 

Camiel Swertvagher • De verhalen van de missionarissen trokken mij enorm aan. Luc Van Looy, bijvoorbeeld, was in die tijd missionaris in Zuid-Korea en vertelde over zijn ervaringen. Ik denk dat het salesiaanse ‘virus’ mij te pakken had. Van in het begin heb ik de wens uitgedrukt om als missionaris te werken.

Ik moest Don Bosco een Afrikaans gezicht geven en het goede nieuws van het evangelie delen, daar kunnen we toch niet over zwijgen?

Voor zijn stage in 1975, 100 jaar nadat Don Bosco zijn eerste missionarissen had uitgezonden, werd Camiel uitgestuurd naar Burundi, een land in Centraal-Afrika. Het zou het begin worden van een reis doorheen Afrikaanse landen, met tussenstops in de plaatsen waar de nood op dat ogenblik het hoogste was. Tijdens zijn stage kwam Camiel terecht in een middelbare school in Ngozi, waar hij lesgaf, toezicht hield tijdens de studie, in het internaat of de slaapzaal en waar hij sport en spel begeleidde. 

Zijn eerste benoeming, nadat Camiel zijn eeuwige geloften had afgelegd en tot priester was gewijd, was er één in de technische school in Kicukiro (Kigali, Rwanda) met een gelijkaardige opdracht als in zijn stage. Hij werd er meteen betrokken bij de schoolpastoraal.

Camiel Swertvagher • Ik vroeg ook om de lokale taal, Kinyarwanda, te mogen leren. Daar kreeg ik zo’n jaar de tijd voor. In de parochie Rulindo mocht ik mijn eerste kennis van het Kinyarwanda in de praktijk brengen, want het eerste weekend werd ik al gevraagd om te preken. 

Genocide zet droom onder druk

Doordat Camiel meer en meer betrokken was bij de schoolpastoraal begon hij te dromen van een eigen centrum voor jeugdpastoraal. Camiel startte samen met een salesiaanse zuster op 8 december 1991 'La Maison d’Acceuil et de prière' in Gatenga (Kigali).

Camiel Swertvagher • We ontvingen er groepen jonge mensen voor themagebonden weekends. Dat kon gaan om klasretraites, bezinningsweekends tijdens de advent en de veertigdagentijd, weekends over liefde en seksualiteit, roepingenweekends... 

Helaas was het centrum verder uitbouwen geen lang leven beschoren. Toen in april 1994 het vliegtuig met Rwandese president Habyarimana werd neergeschoten, namen de slachtpartijen die al een eind aan het sluimeren waren enorme proporties aan. De VN-Blauwhelden evacueerden Camiel en zijn medebroeders.

Dat was echt een heel moeilijke periode. Gelukkig kan je dan terugvallen op je medebroeders.

Camiel Swertvagher • We gingen op bezoek in Turijn op de plaatsen waar Don Boso zijn jeugdwerk begonnen was en volgden een salesiaanse vorming in Rome. Daar hebben we allemaal veel deugd van gehad. Nadien kreeg ieder van ons een nieuwe benoeming.

(Lees verder onder de afbeeldingen)

Camiel kreeg de ene verantwoordelijke functie na de andere en in 2005 laste hij een sabbatjaar in. Hij spendeerde wat tijd bij zijn ouders in België en trok naar het Heilig Land, waar hij een herbronningscursus voor missionarissen volgde. Hij nam er de tijd om de voetsporen van Jezus te volgen, wat hem enorm veel deugd deed. In 2006 volgde hij een cursus over vorming aan de Università Pontificia Salesiana, iets wat hem zeker sinds dat jaar en later enorm van pas komt. In 2018 wordt hij gevraagd om de leiding te nemen over de dienst van permanente vorming voor de hele Afrikaanse regio. 

Camiel Swertvagher • Met SAFCAM, 'Salesian Formation Centre for Africa and Madagascar', willen we constante vorming voorzien.

Om zelf voldoende bagage te hebben, ben ik ideeën gaan opdoen in de centra die we hebben in Bangalore (India) en Quito (Ecuador).

In Don Bosco Youth Educational Services (DBYES) in Nairobi (Kenia) nodigen Camiel en zijn confrater zowel salesianen als leken uit voor diverse vormingen, onder andere over geestelijke en pastorale begeleiding. Maar ze trekken ook naar andere landen - als een waar mobiel team - om ter plaatse vormingen te geven. Daarvoor volgen ze regelmatig vormingen om steeds mee te zijn met de nieuwste trends.

We worden gevormd voor de missie, maar ook 'in' de missie.

Camiel Swertvagher • Want we werken vaak heel praktijkgericht, vooral als het gaat om 'spirituele begeleiding': een begeleider, iemand die zich laat begeleiden en een observator. We wisselen die rollen, en op die manier leren we continu bij van elkaar. En in 'pastorale begeleiding' bevragen de deelnemers ook elkaar.

Zelfstandige lokale kerken 

De aanwezigheid van Camiel en zijn medebroeders is belangrijk voor veel Afrikaanse regio’s. Zo is er een vluchtelingenkamp in Palabek (Noord-Oeganda) voor vluchtelingen vanuit Zuid-Soedan, waar Don Bosco mooi werk levert. 

Camiel Swertvagher • We voelden meteen dat we daar aanwezig moesten zijn. Geleidelijk aan hebben we een zondagsmis ingevoerd, sport en spel aangeboden, ons gericht op jeugdwerk. Intussen is er tegenover het kamp een technische school gebouwd waar zowel de lokale Oegandese bevolking als de vluchtelingen les kunnen volgen. Dat biedt enorme kansen voor de toekomst van die jongeren.

Ook al maakt Camiel deel uit van een steeds kleiner wordende groep Vlaamse missionarissen, toch is hij tevreden.

Jaren zijn missionarissen vanuit Vlaanderen naar andere landen getrokken en daar zien we nu de vruchten van.

Camiel Swertvagher • De lokale kerken hebben het heft in handen genomen. Meer zelfs, nu komen zij naar Vlaanderen om ons te helpen.