Pr. Frans vanuit Brazilië: “Groenten en fruit zijn er niet meer"

Frans Verhelle is 76 en al 51 jaar priester. 22 jaar geleden trok hij naar Bahia, in het Noordoosten van Brazilië, waar hij onder meer Podes oprichtte, een project voor mensen met een beperking. De naam Podes komt ook van de tweede persoon enkelvoud van het werkwoord poder (kunnen): jij kunt het ook! Intussen zijn er drie centra waar sociale, pedagogische en psychologische dienstverlening worden verstrekt. De focus ligt daarbij op buitengewoon onderwijs.

Met de coronapandemie ligt ook het project Podes stil. Wat betekent dat voor mensen met een beperking?

F. Verhelle • Dat is een regelrechte ramp. De mensen die we opvangen bij Podes zijn vaak intellectueel beperkt, vergelijk het met onderwijs type twee in België. Sommigen spreken niet, anderen kunnen niets horen of zijn rolstoelgebruikers. Ze begrijpen niet waarom ze niet naar buiten mogen, of wat de richtlijnen zijn. Meerdere keren per dag de handen wassen is moeilijk en ze mogen daarnaast ook hun vrienden niet zien. Dat is zeker voor de leerlingen met het syndroom van down een probleem: ze zijn zeer affectief en missen de knuffels van hun vrienden. Sommige leerlingen staan ’s morgensvroeg al aan mijn deur en dan moet ik hen uitleggen waarom ze niet naar school mogen, zonder hen bang te maken.

Maggie De Block roept op om ‘in je kot te blijven’. Geldt die maatregel ook in Brazilië?

F. Verhelle • Ah, zwijg me van ‘blijf in je kot’. Mijn haren gaan daarvan rechtop staan. Hier noemen de mensen hun ‘kot’ een woning, ook als die woning vaak maar uit één kamer bestaat.

In veel woningen is de slaapkamer ook de badkamer en eetkamer. De bewoners zitten met velen in één kleine ruimte. Hoe kunnen ze dan afstand houden?

Als er één iemand in de arme wijken – laat staan in de favelas van grootsteden zoals Rio de Janeiro – besmet geraakt, dan vrees ik dat iedereen in die wijk besmet zal zijn. De woningen staan zo dicht op elkaar en er is water noch sanitair.

En dan spreekt president Bolsonaro over ‘een griepje’…

F. Verhelle • Dat helpt al helemaal niet. Gelukkig beseft de lokale overheid wel de dreiging. Scholen, bedrijven, banken en kerken zijn dicht en ook de meeste toegangswegen naar de steden zijn afgesloten. Helaas volgen de aanhangers van Bolsonaro die maatregelen niet en verspreiden ze de dood in het land.

Ik kan me voorstellen dat het sluiten van toegangswegen enorme gevolgen heeft.

F. Verhelle • Absoluut. Naar Mundo Novo (waar ik woon) zijn er nog twee toegangswegen. Als je niet van hier bent, geraak je maar moeilijk binnen, zeker als je zelf van een grote stad komt waar het coronavirus ruim verspreid is. De bevoorrading valt volledig stil. Groenten en fruit worden normaalgezien verkocht op de markt op zaterdagvoormiddag, maar omdat er geen markt meer is, hebben we geen groenten en fruit.

De bakkers hebben nog bloem voor enkele dagen, daarna weet ik niet hoe ze hun brood zullen bakken.

Wie wel nog iets produceert, durft het niet meer te verkopen uit angst om besmet te raken. De ziekenhuizen waren al voor de coronapandemie onderbemand, er zijn bovendien onvoldoende mondmaskers, beademingsapparaten en medicijnen.

Belgische gelovigen zijn aangewezen op radio, tv en internet voor vieringen, is dat bij jullie ook het geval?

F. Verhelle • Dat is hier ook zo. We volgen de vertaalde toespraken van de paus in het Portugees op de tv, luisteren naar de lokale radio en surfen op het internet. Op de radio was er ook voor de crisis dagelijks een religieus programma gemaakt door leken. Helaas vraagt de Pinksterbeweging nog steeds aan gelovigen om naar de viering te komen. Ze zijn pro-Bolsonaro en brengen veel mensen samen door ze te overtuigen dat de viering hen zal beschermen.

Wordt de huidige crisis verbonden met het lijdensverhaal van Jezus tijdens de Goede Week?

F. Verhelle • De Braziliaanse bevolking ziet altijd het verband tussen het dagelijkse leven en de Bijbelverhalen. Ze is het namelijk gewoon om de Bijbel te lezen. Neem nu de voorbeden, die worden niet voorbereid, maar zijn gepersonaliseerd. De Brazilianen bidden dan bijvoorbeeld voor een buurvrouw die in het ziekenhuis ligt en die twee kinderen opvoedt. Ze roepen ook altijd op tot solidariteit.

Met Goede Vrijdag zal er zoals steeds gebeden worden voor een goede gezondheid, voldoende voedsel en onderwijs voor iedereen, maar dan individueel.

De jaarlijkse processies die duizenden mensen op de been brengen op Witte Donderdag zullen een jaar moeten wachten.

Wat vormt voor jou het hoopvolle paaslicht in deze tijd?

F. Verhelle • Dat solidariteit ingebakken zit in de cultuur. Wanneer je iemand bezoekt, breng je pakweg bonen of eieren mee, zonder dat de ander daarom vraagt. Hoe arm iemand ook is, ze vragen nooit zelf om hulp want dat is kleur bekennen. Een ‘soep op de stoep’ zou hier dus niet werken. De zorg die mensen dragen voor elkaar stemt me hoopvol. Het regent trouwens veel – heel anders dan de droogte van vorig jaar – wat veel maïs en bonen zal opleveren: het basisvoedsel is verzekerd!

Voor meer informatie over de situatie in Brazilië, contacteer Frans Verhelle: fransverhelle@gmail.com.