Acht jaar onschuldig op Death Row: ‘Misschien Gods wil’

30 november is het de jaarlijkse ‘Werelddag van steden voor het leven, steden tegen de doodstraf’. Op 30 november 1786 schafte het toenmalige groothertogdom Toscane immers als eerste moderne staat de doodstraf af. Vele steden in Europa verlichten vandaag een belangrijk monument om de strijd tegen de doodstraf te promoten. Maar pertinenter dan alle symbolische acties tegen ‘the ultimate penalty’ zoals die in de Verenigde Staten wordt genoemd, is het getuigenis van een man die ruim acht jaar onschuldig op Death Row zat. 

‘Stel je voor dat het Hooggerechtshof te laat had gevonnist dat ik volkomen onschuldig tot de doodstraf was veroordeeld?’, aldus Ralph Wright tijdens de conferenties die hij de voorbije dagen op uitnodiging van de Gemeenschap van Sant’Egidio onder meer in Amsterdam en Antwerpen hield. ‘Wanneer precies executies plaatsvinden en wie daarover beslist, is hoogst onduidelijk. Ik had nu al geëxecuteerd kunnen zijn voor een misdaad waar ik niets mee te maken had.’

Ralph Wright weet nog altijd niet wat er op die dag in 2007 precies gebeurde, noch waarom hij plots werd beschuldigd van de moord op een moeder en haar baby. Hij was niet eens in de buurt op het moment van de moord. Dat bleek zonneklaar uit de signalen van zijn mobiele telefoon, maar met dit bewijs ten ontlaste hield de jury die hem veroordeelde geen rekening. ‘Ik herinner mij goed dat er een kandidaat-jurylid was dat niet gekozen wilde worden, omdat die persoon vroeger al in zo’n jury gezeten had en daar iemand ter dood had veroordeeld die achteraf onschuldig bleek te zijn. Achteraf, want intussen was die veroordeelde al terechtgesteld’, vertelt Wright. ‘Toen pas besefte ik wat mij eventueel boven het hoofd hing. Ik was immers de enige in de rechtszaal die zeer zeker wist dat ik die dubbele moord niet had begaan. Probleem: de vermoorde baby bleek mijn kind te zijn, ik had inderdaad ooit de moeder gekend. Maar voor ik werd opgepakt, wist ik niet eens van het bestaan van dit kind af.’

Het verhaal van Ralph Wright is een lange story van een openbare aanklager die mordicus zijn these wil bewijzen en van politionele blunders, juridische mist en gerechtelijke kronkels. De vermoorde moeder bleek nog een adolescente dochter te hebben, er blijken familiale connecties te zijn met de diensten van de openbare aanklager en er waren levensverzekeringen afgesloten, die deze of gene rijk konden maken indien moeder en kind het leven lieten. Maar dit alles werd nooit onderzocht en ook nu nog weet Ralph Wright er het fijne niet van. 

De man heeft trouwens niet meteen het cliché-profiel van een terdoodveroordeelde. Geen sprake van moeilijke jeugd, voorafgaande geschiedenis van geweld of middelengebruik, strafblad of noem maar op. Wright was een respectabel politieman die vooral plegers van intra-familiaal geweld opspoorde en oppakte, en was tevoren zelfs ooit betrokken bij de veiligheid van een president van de Verenigde Staten.

27ste keer

Het duurde acht en een half jaar voor het hooggerechtshof van Florida in 2017 vonniste dat hij onschuldig was. Het was de 27ste keer dat in Florida een terdoodveroordeelde volkomen werd vrijgesproken; helaas hebben een pak van de 26 vorige veroordeelden dat goede nieuws nooit vernomen, want intussen al ter dood gebracht. 

Ook daarna neemt het verhaal van Wright absurde wendingen: de man vernam het nieuws toevallig, omdat hij in zijn cel naar televisie keek. Hij was daags voordien onschuldig verklaard, maar niemand van gerecht of gevangenis had de moeite genomen hem dat te melden. Ook toen maanden later alle beroepstermijnen afgelopen waren en zijn zuster hem in de gevangenis kwam oppikken, wist hij bij het ontbijt nog van niks. Hij vroeg of hij ’s middags naar de wandeling mocht, maar dat werd hem door de cipiers geweigerd; pas achteraf werd duidelijk dat hij tegen dan niet meer achter de tralies zou zitten. En dat zijn gevangenisplunje niet langer aan allerlei veiligheidscontroles werd onderworpen…

‘Wat ik tevoren over de doodstraf dacht? Niks’, zegt Wright. ‘Ik pakte misdadigers op en maakte op deze manier onze samenleving veiliger. Wat er na hun arrestatie gebeurde, dat was mijn zaak niet.’ 

De gewezen politieman is trouwens een volbloed legalist gebleven. Als je hem vraagt of hij nog vertrouwen heeft in het Amerikaanse justitiesysteem, zegt hij: ‘Niet het systeem is een probleem, wel de mensen die hun job niet goed doen. De zeven rechters van het Hooggerechtshof van Florida hadden er ook een puinhoop van kunnen maken, en dan was ik nu wellicht niet meer in leven geweest. Maar zij deden wel wat zij moesten doen, al ging dat uitdrukkelijk in tegen wat de openbare aanklager jarenlang had gedaan.’ 

Wright is trouwens geen tegenstander geworden van levenslange gevangenisstraffen zonder mogelijke vervroegde vrijlating. ‘Er zijn nu eenmaal mensen die je best uit de samenleving weert.’ Maar uit eigen ervaring weet hij intussen hoezeer dat dit in menselijkere gevangenissen moet.

Antidoodstrafactivist

Wright reist nu wel de wereld rond als antidoodstrafactivist. ‘Het afschrikkingsargument? Als de doodstraf potentiële moordenaars zou afschrikken, was er sinds de eerste executie geen enkele moord meer gepleegd’, zegt hij enigszins simplistisch. Het meest doorslaggevende – en helaas allerminst simplistische – argument tegen de doodstraf is echter Wrights’ eigen levensverhaal. Hij is sinds 1973 de 159ste terdoodveroordeelde van wie een hogere rechtbank in Amerika de vrijlating beveelt wegens onschuldig; hoeveel daarvan waren nog in leven bij dat vonnis, en hoeveel jaren werden al onschuldig op Death Row doorgebracht? 

Na jaren ervaring in Amerikaanse gevangenissen heeft Ralph Wright ook een bijkomend argument. Hij vertelt verhalen over verschrikkelijke moordpartijen in de gevangenis door inmates die via de doodstraf proberen te ontsnappen aan de hel die een levenslange straf een betekent. ‘Een medegevangene vermoorden en dat bekennen is hun manier om zelfmoord te plegen.’

‘Ben je niet razend op wat je overkomen is’, vraag ik hem. 

‘Wat zou woede mij vooruithelpen’, ketst Wright de vraag terug. ‘Ik heb in de cel vooral gestudeerd op mijn zaak om mijn advocaten te helpen mij eruit te halen. Maar ik heb er ook de Bijbel herlezen, van voor naar achter en van achter naar voor. Weet je, ik was vroeger bij een kerkgenootschap waar voortdurend met de Bijbel werd gezwaaid. Als je iets zei, was de reactie meteen: ‘Ja, want er staat in de Bijbel… ’ en dan werd daar om het even wat aan toegevoegd. Ik ben intussen op zoek naar het kerkgenootschap waar ik bij wil horen, maar ik heb het nog niet gevonden. Want bij het herlezen van de Bijbel in de cel bleek ik sommige passages pas na de derde lectuur ervan echt te begrijpen, of na de vijfde of de zevende keer lezen. Het was telkens alsof de woorden een hand werden die mij een klap in het gezicht gaven, en mijn ogen gingen open. Misschien is wat mij overkwam wel Gods wil. Misschien wou God mij of anderen via mijn getuigenis iets duidelijk maken.’