Diaken Pieter Busschaert heeft 12.000 volgers op TikTok: ‘Ik begrijp jongeren nu veel beter’

Het is 9 uur ‘s ochtends wanneer we Pieter Busschaert treffen. De geboren Dendermondenaar die in Kortrijk woont, heeft er al een drukke ochtend op zitten. Niet enkel met zijn gezin thuis, maar ook in de online wereld. ‘Ik zal vandaag toch al een keer of acht, negen TikTok hebben geopend. Ik schrik geregeld van mijn schermtijd’, geeft hij grif toe. ‘’s Ochtends steek ik er de meeste tijd in, omdat ik dan de reacties lees van volgers uit andere tijdzones. Dat zijn er best wat. Tot in Brazilië kennen ze me.’

Een jaar en een maand geleden maakte Busschaert, inspecteur bij Evara en docent aan de Howest, een account op TikTok. Onder de naam @spiritualitywithpieter en begeleid door rustige muziek deelde hij een citaat van Socrates en vroeg hij aan de kijkers van zijn post wanneer die voor het laatst hadden gereflecteerd over hun levenspad. 650 mensen bekeken het filmpje, 1 iemand gaf het een hartje, een like. Intussen zijn we 178 berichten en 12.000 volgers verder. Busschaerts filmpjes worden gemiddeld 5.000 keer bekeken - met een uitschieter tot 25.000. En dus is het gepast om de man een TikTok-theoloog te noemen.

Pieter Busschaert: ‘Toen ik voor het eerst zo werd genoemd, was dat bedoeld als een verwijt. Intussen beschouw ik het als een compliment: mijn korte video’s raken mensen en doen hen nadenken. Ze bevestigen dat spiritualiteit niet groot hoeft te zijn om diep te gaan.’

Wie verwacht op je account flitsende filmpjes van een dansende diaken te zien, is eraan voor de moeite. Je filmpjes zijn stilstaande pancartes waarop een citaat, een vraag en hooguit een emoji te zien is - vergezeld van rustige muziek.

Busschaert: ‘Klopt, bijzonder spannend ziet het er niet uit. Ik kom niet met mijn hoofd in beeld en gebruik stilte of heel rustige muziek - eigenlijk alles dat niet op TikTok te vinden is. Ik ging ervan uit dat mensen mijn posts snel zouden wegswipen, maar blijkbaar niet.’

Waarom ben je ermee begonnen?

Busschaert: ‘Elk academiejaar geef ik mijn studenten kleuter- en lager onderwijs de uitdaging om in de vastenperiode veertig dagen lang te werken aan iets dat ze tot dusver nog niet hebben gedaan. Niet omdat ik wil dat ze iets onmogelijks leren, wel om hen te doen inzien waartoe ze in staat zijn. Toen ik het daar vorig jaar over had, draaide een van mijn studenten de vraag om en daagde die mij uit om iets te doen wat ik nog nooit had gedaan. Een andere student pikte erop in: ‘Waarom probeert u niet eens iets op TikTok? Daar zitten veel jongeren, dus misschien kan u daar iets betekenen.’

‘Voor mij was dat een grote stap in het onbekende, want ik heb weinig met sociale media. Enkel omdat ik door mijn familie verplicht word om af en toe foto’s te delen, heb ik een account op Facebook. Ik was er tot voor kort van overtuigd dat sociale media het tegenovergestelde waren van de verdieping waar de Kerk voor staat.’

Hoe was de eerste keer?

Busschaert: ‘Het was raar. Je vindt God wel op TikTok, maar dan meestal in een AI-gegenereerde video waarin hij uit de hemel neerdaalt en alles openbreekt. Ik beperkte me tot een citaat en deed het in het Engels. Ik hoopte op die manier dat mijn studenten mij niet snel zouden vinden. Ik verstopte me, omdat ik dacht dat het niet zou aanslaan. Met 240 volgers, dubbel zoveel als ik studenten heb, zou ik al blij zijn geweest.’

Intussen telt je account 12.000 volgers.

Busschaert: ‘Dat had ik nooit verwacht. Al gauw voelde ik dat ik een breed publiek bereikte, voor wie ik iets kon betekenen. Ook mijn studenten vonden me snel, dus ergens zat het wel goed met dat algoritme dat bepaalt welke inhoud je te zien krijgt.’

Wat voor reacties krijg je online?

Busschaert: ‘De commentaren onder mijn video heb ik al snel afgesloten, omdat volgers op elkaar begonnen te reageren, en niet altijd op de goede manier. Wanneer ik vroeg voor wie we liever zouden moeten zijn en er antwoorden als daklozen en vluchtelingen binnen kwamen, reageerden anderen dat weer dat zij profiteurs zijn. Door de commentaren uit te schakelen, snij ik in mijn eigen vel, want die zijn goed voor de populariteit van je video, maar ik wil geen vetes uitlokken.’

‘Mensen sturen hun reacties op mijn video’s nu via privéberichten. De ene dag zijn dat er zes, de andere dag honderd. Als je op alles reageert, heb je veel werk, maar dat probeer ik wel. Soms ontvang ik heel leuke verhalen, bijvoorbeeld van mensen die zich door mij aangemoedigd voelden om naar Poverello te gaan en daar dan een foto van sturen. Maar omgekeerd zijn er ook harde verhalen, van mensen die over hun ziekte of mentale moeilijkheden vertellen en me vragen of het dat is wat God wil. Haatreacties moet ik er ook bij nemen, bijvoorbeeld van mensen die zeggen dat ik geen recht van spreken heb, na alles wat er in de Kerk is gebeurd.’

‘Door dit jaar op TikTok begrijp ik jongeren veel beter. Ik dacht dat ze zich opsloten door de hele tijd op hun gsm te scrollen, maar niets is minder waar. Ze zoeken op een andere manier naar verbinding. Een manier die het fysieke samenzijn of vieren niet vervangt, maar wel aanvullend werkt. Ze vluchten niet, maar zijn echt wel op zoek naar iets.’

Naar wat?

Busschaert: ‘Ze stellen dezelfde vragen als ik stel, de vragen die in een tweeduizend jaar oude traditie worden gesteld. Jongeren zijn echt wel bezig met verdieping, anders zouden ze de tijd niet nemen om mij daar berichten over te sturen. Ze zoeken niet minder dan vroeger, maar anders. Hun zoeken heeft een eigen vorm gekregen, een eigen taal zelfs.’

Welke reacties krijg je in de offline wereld, van collega’s binnen de Kerk?

Busschaert: ‘Ik voel veel weerstand. Collega-diakens volgen me niet; zelfs nadat ik heb uitgelegd wat ik doe, blijven ze redelijk stug. Wanneer ik ze ervan probeer te overtuigen om vieringen aan te kondigen op sociale media, krijg ik het antwoord: ‘Maar toch niet elke week?’ Natuurlijk wel! Kinepolis kondigt toch ook wekelijks nieuwe films aan? Iedereen gebruikt sociale media, waarom de Kerk niet?’

Moet je de jongeren die jij op TikTok bereikt naar vieringen in de kerk proberen te krijgen?

Busschaert: ‘Voor mij hoeft dat niet. Maar je online aanwezigheid opent wel deuren. Het is duidelijk dat jongeren op zoek zijn naar iets, dus je kan ze er toe aanzetten om vrijwilligerswerk te doen of om op pastoraal gesprek te gaan.’

‘We moeten als Kerk het lef hebben om sociale media te gebruiken en mogen geen schrik hebben van al die nieuwe tools. Gewoon aanwezig zijn en als een wegwijzer klaarstaan voor jongeren die zoekende zijn is al heel veel.’

‘Daarom heb ik een boek geschreven over mijn jaar op TikTok, om mijn inzichten te delen en hopelijk ook andere mensen binnen de Kerk ervan te overtuigen dat sociale media niet haaks staan op de verdieping die we binnen de Kerk zoeken - zoals ik zelf ook eerst dacht.’

Welke tips geef je allemaal in je boek?

Busschaert: ‘Eén ervan is dat je verhalen moet durven uit te spelen. Wanneer geloofsgemeenschappen sociale media betreden, is de verleiding groot om spiritualiteit te herleiden tot boodschappen: compacte inzichten, mooie citaten, korte antwoorden die strak binnen een minuut passen. Precies daar dreigt iets wezenlijks verloren te gaan. Want het hart van de christelijke traditie bestaat niet uit kant-en-klare stellingen, maar uit verhalen. Verhalen van gewone mensen die zoeken, falen, hopen, vertrouwen, opnieuw beginnen. Ik merk dat TikTok-gebruikers vooral op die verhalen ingaan.’

‘Daarnaast heb ik het ook over de timing op sociale media - een post komt op maandagochtend anders binnen dan op vrijdagmiddag - en over hoe de kracht van herhaling zoals die in de Kerk al aanwezig is ook op sociale media werkt.’

Je TikTok-account begon ruim een jaar geleden als een experiment. Ga je ermee door?

Busschaert: ‘Ja, dat ben ik van plan. Wanneer ik ‘s zondags in de kerk preek, heb ik chance als er vijftig mensen zitten. En hoeveel van hen luisteren er dan actief? Als ik zie hoeveel mensen op TikTok luisteren en er actief op reageren, kan je je afvragen in welke van de twee vormen je eigenlijk het meeste energie zou moeten steken.’

• Pause. Offline TikTok-theologie’ telt 120 pagina’s en is voor 20 euro te koop in online- en offlineboekenwinkels.

Interview: Brecht Herman

Pieter Busschaert (37)
 

• Afkomstig uit Dendermonde, woont in Kortrijk
• Gehuwd met Lieslot, vader van Marijn (4) en Ward (8)
• Studeerde theologie aan de KU Leuven en arbeidspsychologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam
• Inspecteur voor de onderwijsinstellingen van Evara
• Docent pedagogische en theologische vakken aan Hogeschool West-Vlaanderen (Howest)
• Diaken in het decanaat Kortrijk