Zuster Angela: de ‘Engel van Auschwitz’

Eén onvoorzichtige opmerking in oorlogstijd kantelde het leven van zuster Angela Maria van het Heilig Hart van Jezus. Ze werd opgesloten en belandde in het concentratiekamp van Auschwitz. Haar zorg voor medegevangenen leverde haar de bijnaam 'Engel van Auschwitz’ op. 

Geen andere optie

Maria Cäcilia Autsch werd op 26 maart 1900 geboren in Röllecken, zo’n 100 kilometer ten oosten van Keulen. Ze was het vijfde kind van zeven in een bescheiden arbeidersgezin. Haar vader August werkte hard om zijn gezin te onderhouden. Hij en zijn vrouw Amalia waren zeer devote katholieken en zagen er streng op toe dat hun geloof overgedragen werd op hun kinderen. Omdat het gezin zo arm was, ging Maria op haar vijftiende aan de slag als kinderverzorgster. Toen haar moeder stierf in 1921, was er geen andere optie dan dat Maria zou blijven werken om het gezin te onderhouden.

Veel liever had ze het religieuze pad bewandeld.

Ze was erg teleurgesteld dat ze haar roeping niet kon volgen.

Op de zwarte lijst

Uiteindelijk kon ze op 27 september 1933 toetreden tot de Trinitaire Zusters van Valencia in het Oostenrijkse Mötz. Op 4 juli 1934 ontving ze haar habijt én haar kloosternaam Angela Maria van het Heilig Hart van Jezus. Haar taken: de kleuterschool leiden, handwerk onderwijzen, voor de zieken zorgen en helpen op het veld. Haar plechtige professie vond plaats op 28 september 1938, het jaar waarin Hitler Oostenrijk annexeerde.

De nazi’s wilden het klooster van Mötz inpalmen, maar dat was buiten zuster Angela gerekend.

Zij stelde vastberaden dat het gebouw Spaanse eigendom was, en dat de nazi’s dus geen recht hadden om dit op te eisen. Ze contacteerde zelfs de Spaanse consul in Wenen, waarop de Duitsers de aftocht bliezen. Zuster Angela stond vanaf nu op hun zwarte lijst.

Verraden bij de Gestapo

Op 10 augustus 1940 veranderde een banale gebeurtenis zuster Angela’s leven voorgoed. Toen ze ’s ochtends melk ging kopen, botste ze op enkele vrouwen die ze kende. Angela vertelde hen dat ze gehoord had dat de geallieerden een Duits schip tot zinken hadden gebracht en dat vele Duitsers daarbij omgekwamen waren. Ze sloot haar verhaal af met de woorden: ‘Hitler is een ramp voor heel Europa’. Eén van de Oostenrijkse vrouwen gaf haar aan bij de Gestapo en twee dagen later werd ze gearresteerd. De aanklacht luidde ‘belediging van de leider’ en ‘opruiing van de bevolking’.

Alle pogingen om zuster Angela vrij te krijgen mislukten.

Moeder-overste pleitte meermaals bij het hoofd van de Gestapo voor haar vrijlating, maar vergeefs. Zelfs de Spaanse consul kon haar niet redden.

Licht in de diepste hel

Zuster Angela zat 17 dagen gevangen in Innsbruck, waarna ze als ‘nummer 4651’ overgebracht werd naar het vrouwenkamp Ravensbrück, zonder enige vorm van rechtspraak. Op deze vreselijke plek ging zuster Angela, trouw aan haar roeping, aan de slag als helper van Jezus. Velen roemden haar achteraf om haar tomeloze pogingen om menswaardigheid te behouden. Ze werd regelmatig afgeranseld door de bewakers, maar ‘haar glimlach en haar moed zorgden telkens voor een sprankeltje licht in de diepste hel’, vertelde een gevangene achteraf.

Op 16 augustus 1942 werd ze overgebracht naar het kamp Auschwitz, waar ze op de medische afdeling terechtkwam. Dankzij haar positieve ingesteldheid en onbaatzuchtige behulpzaamheid kreeg ze er de bijnaam ‘De engel van Auschwitz’.

Veel medegevangenen wisten niet eens dat ze een geestelijke was.

Ze raakte er bevriend met een joodse dokteres uit Slovakije, Margarita Schwalbova. De twee vrouwen vormden een geweldige tandem en hielpen heel veel gevangenen in het kamp.

Eerbiedwaardig

In mei 1943 werd zuster Angela overgeplaatst naar het SS-ziekenhuis van Auschwitz-Birkenau. Daar kwam ze op 23 december 1944 om het leven bij een luchtbombardement terwijl ze zieken aan het verzorgen was. Ze had vier jaar en drie maanden gevangen gezeten voor de woorden ‘Hitler is een ramp voor Europa’. Haar lichaam werd gecremeerd een maand voor de geallieerden het kamp bevrijdden.

In mei 2018 erkende paus Franciscus de heldendaden van ‘Dienaar Gods’ zuster Angela Maria van het Hart van Jezus. Zij kreeg de titel ‘eerbiedwaardig’, in afwachting van haar zaligverklaring.