Jordanië viert de 60ste verjaardag van Nostra Aetate met een interreligieus symposium

Zestig jaar na het Tweede Vaticaans Concilie blijft Nostra Aetate een mijlpaal in de vernieuwing van de katholieke houding tegenover andere religies, vooral het jodendom.

Kort document met grote invloed

Op 28 oktober 1965 keurde het concilie de verklaring Over de niet-christelijke godsdiensten goed met 2.221 stemmen tegen 88. Wat begon als een poging om het antisemitisme in de christelijke geschiedenis onder ogen te zien, groeide uit tot een oproep tot meer dialoog en begrip tussen alle godsdiensten.

Nostra Aetate is een kort document met een inleiding en vier paragrafen, maar had een diepgaande en blijvende invloed op de houding van de katholieke Kerk tegenover andere religies.

Breuk met eeuwen van antisemitisme

Het vierde deel van de verklaring, over de verhouding tussen christenen en joden, betekende een fundamentele ommekeer. Eeuwenlang leefde in de Kerk de gedachte dat joden schuldig waren aan de dood van Christus en daarom door God verstoten waren.

Nostra Aetate verwierp dit uitdrukkelijk. De tekst stelt dat ‘wat er in het lijden van Christus gebeurde niet mag worden toegeschreven aan alle joden van toen, noch aan de joden van nu’. De Kerk verwerpt elke vorm van haat, vervolging en antisemitisme, en erkent haar gedeelde geestelijke erfenis met het joodse volk.

De verklaring kende een bewogen ontstaansgeschiedenis, waarin politieke en theologische spanningen duidelijk werden. Dat de tekst er toch kwam, is mede te danken aan intens overleg en diplomatie. Daarbij speelden Johannes Willebrands, Nederlands secretaris van het Secretariaat voor de Eenheid, en Emiel-Jozef De Smedt, bisschop van Brugge, een sleutelrol.

Een blijvend teken van hoop

Zestig jaar later benadrukt James T. Keane in America Magazine dat Nostra Aetate niet enkel een historisch document is, maar een voortdurende oproep tot bekering van houding.

De theoloog Francis X. Clooney S.J. schreef bij de vijftigste verjaardag dat het document ‘onderscheidend is door zijn moedige openheid tegenover andere religies’. ‘Verandering is niet te vrezen,’ aldus Clooney. ‘Interreligieuze openheid heeft de Kerk niet verzwakt, maar juist versterkt.’

Jubileum in Jordanië: dialoog als pelgrimage van hoop

Die geest van openheid leeft voort in de interreligieuze initiatieven van vandaag. Op 20 oktober 2025 werd in het Jordaanse Madaba een symposium gehouden ter gelegenheid van het zestigjarig jubileum van Nostra Aetate, georganiseerd door het Catholic Center for Studies and Media en de American University of Madaba.

Onder de aanwezigen waren kardinaal Pierbattista Pizzaballa, Latijns patriarch van Jeruzalem, en imam Ahmad Al-Khalayleh, imam van het Hasjemitische koninklijke hof, samen met christelijke en islamitische leiders en studenten.

Pizzaballa benadrukte dat Nostra Aetate ‘een nieuw hoofdstuk heeft geopend in de relaties tussen moslims en christenen, gebaseerd op wederzijds respect en geloof in de ene God’. Hij wees op Jordanië als voorbeeld van concrete inzet voor dialoog.

Volgens de patriarch is interreligieuze dialoog ‘een pelgrimage van hoop en vertrouwen’ die niet enkel het verleden herleest, maar samenwerking en onderwijs bevordert als antwoord op de conflicten in de regio, waaronder de oorlog in Gaza.

Ook Fr. Rif’at Bader, directeur van het CCSM, en prof. Mamoun Akroush, rector van de AUM, riepen op nieuwe generaties te vormen in een cultuur van dialoog en vrede. Imam Al-Khalayleh onderstreepte dat geloof geen uniformiteit vraagt, maar respect voor elkaars overtuiging, omdat ‘God de mens in diversiteit heeft geschapen, opdat wij Hem door ons bestaan zouden zoeken’.

Van document naar levenshouding

Het symposium in Jordanië toont hoe de geest van Nostra Aetate leeft in initiatieven die bruggen bouwen tussen religies en volken. Zestig jaar na haar afkondiging blijft de verklaring een kompas voor verzoening, gerechtigheid en vrede – binnen de Kerk en ver daarbuiten.

Bronnen: Vatican News (Engels) - America Magazine (Engels) - Ontstaansgeschiedenis van Nostra Aetate