In landen waar de Eritrese diaspora sterk geïnfiltreerd is door de eenheidspartij uit het moederland – het People’s Front for Democracy and Justice (PFDJ) – trokken Eritrees-orthodoxe gelovigen gisteren opvallend feestelijk uitgedost ter kerke. Het viel een vriendin van mij op die toevallig in de Oegandese hoofdstad Kampala verbleef, maar je kon hetzelfde fenomeen gisterenmorgen vaststellen in de buurt van enkele Eritrese gebedsplaatsen in Nederland. In Asmara werd immers een nieuwe patriarch van de Eritrees-orthodoxe Kerk geïnstalleerd, en de keuze en installatie van de nieuwe kerkvorst is duidelijk mede door het autoritaire regime van dictator Isaias Afwerki georkestreerd en georganiseerd.
Kritiek
Het is voor Eritreeërs – zelfs al hebben zij het land al lang verlaten – zeer onverstandig hun instemming met de beleidsopties van president ‘Isu’ niet omstandig te betuigen. Wie het ‘Noord-Korea van Afrika’ ontvlucht, weet maar al te goed dat kritische opmerkingen grote risico’s voor de achtergebleven familie met zich meebrengen. De volkswijsheid leert dat er ‘365 gevangenissen in het land’ zijn, één per dag. De Eritreeërs ontvluchten massaal hun land, maar zij blijven in hun nieuwe thuislanden vaak zeer discreet, want zelfs in de diaspora zijn bedreigingen en afpersingen door leden van Afwerki’s PFDJ schering en inslag, getuige daarvan de rellen tussen voor- en tegenstanders van het regime in Den Haag in februari vorig jaar.
Het valt af te wachten of de keuze voor Basilos door de bisschoppen, vertegenwoordigers van kloosters en theologen in Eritrea en in de diaspora van eind december vorig jaar, nu weer eenheid in de Eritrees-Orthodoxe Kerk zal brengen.
Antonios
Ook de Eritrees-orthodoxe Kerk – goed voor ruim twee miljoen van de zowat vijf miljoen inwoners van het kleine landje aan de Rode Zee – gaat al lang gebukt onder de ijzeren arm van het regime. In 2006 werd de derde patriarch, Antonios, door de regering afgezet en onder huisarrest geplaatst. De regering dwong de Eritrees-orthodoxe Kerk een nieuwe patriarch te kiezen – Dioskoros – een beslissing die geen enkele andere oosters-orthodoxe Kerk aanvaardde. Maar in 2019 slaagde het regime er zelfs in Antonios door de synode te laten excommuniceren. Antonios stierf in februari 2022 op 93-jarige leeftijd, nog altijd onder huisarrest. Intussen was in 2015 echter ook Dioskoros overleden.
In mei 2020 wist Afwerki weer een patriarch aan de Eritrees-orthodoxe Kerk op te dringen, de 93-jarige Kerlos. Kerlos werd in juni 2020 op de patriarchale zetel geïnstalleerd, maar stierf twee jaar later al, begin december 2022. Sindsdien was de patriarchale zetel van Asmara weer vacant, en zelfs de gelovigen die in stilte Antonios als hun patriarch waren blijven beschouwen, konden dit niet langer aangezien ook Antonios dus intussen was overleden. Het valt af te wachten of de keuze voor Basilos – tot voor kort metropoliet-administrator van de patriarchale zetel – door de bisschoppen, vertegenwoordigers van kloosters en theologen in Eritrea en in de diaspora van eind december vorig jaar, nu weer eenheid in de Eritrees-Orthodoxe Kerk zal brengen.
Drie uur
De drie uur durende dienst waarbij Basilos als zesde patriarch werd geïnstalleerd, werd door fraai volk bijgewoond. Op de eerste rij zaten president Afwerki en verschillende ministers, maar ook hoge prelaten van oosterse Kerken uit Egypte, Rusland, Griekenland, Armenië, Syrië en India. De koptische moederkerk uit Egypte had eind vorig jaar drie vertegenwoordigers naar de verkiezing van de nieuwe patriarch gestuurd, om haar kerkrechtelijke geldigheid te garanderen. De aanwezigheid van de koptische Kerk was dus niet meteen een politiek signaal. Maar de prominente Russisch-orthodoxe delegatie was dat natuurlijk wel; dictator Afwerki is in Moskou graag gezien, want Rusland aast op een nieuwe militaire basis in de buurt van het Eritrese Massawa.
Katholieken
Ook de primaat van de Eritrees-katholieke Kerk, aartsbisschop Tesfamariam Mengesteab van Asmara, tekende present. De kleine katholieke Kerk is zowat de enige instelling in Eritrea die het regime af en toe heel voorzichtig tot de orde durft te roepen. Maar zij betaalt haar kritische opstelling vaak cash. De katholieke eparch van Segheneity, mgr. Fikramariam Hagos Tsalim, zat twee jaar geleden enkele maanden in de gevangenis omdat hij de inzet van Eritrese soldaten in de oorlog in het Ethiopische Tigray had durven bekritiseren. En de katholieke scholen en gezondheidsinstellingen die het regime-Afwerki de voorbije jaren genationaliseerd heeft, werden ondanks veel internationaal protest nooit aan de Kerk teruggegeven.
