Tijdens mijn studies Geschiedenis in Leuven kreeg ik een zevende-eeuwse Translatio onder de neus geschoven: het verhaal van de installatie van relieken op een andere plek dan waar de betrokken martelaar van het geloof was gestorven. (Het ging over de overbrenging in de tiende eeuw van de relieken van de heilige Eugenius van Toledo naar de benedictijnerabdij die de heilige Gerard net in Brogne in het huidige bisdom Namen had gesticht.)
Wist ik veel dat er veertig jaar later in Antwerpen en Brussel weer een heuse ‘translatio’ op het programma zou staan: liturgische vieringen, waarbij de relieken van een jonge zalige van de katholieke Kerk, Floribert Bwana Chui, een permanente en eervolle plek krijgen in respectievelijk de Antwerpse Sint-Carolus Borromeuskerk en de Brusselse Rijke-Klarenkerk. Zondag 5 juli om 17 uur gaat bisschop Johan Bonny voor in Antwerpen; woensdag 8 juli, de naamdag van de zalige Floribert Bwana Chui, wordt de eucharistieviering voorgegaan door aartsbisschop Luc Terlinden van Mechelen-Brussel om 18.30 uur.
Hij heeft een brug gelegd over ‘de kloof tussen het spirituele leven en het dagelijkse leven: men is christen in de kerk, men gaat op zondag naar de mis, maar vervolgens vergeet men dat men christen is op het werk, in het dagelijkse leven’.
Derdegraadsrelieken
De Catechismus van de Katholieke Kerk van 1997 zet de puntjes op de i: katholieken vereren niet de heiligen of zaligen, maar wel ‘de gedachtenis van de heiligen’ en zij ‘hopen op een plaats in hun gezelschap’ (nummer 1090). ‘In alle tijden heeft de godsdienstzin van het christenvolk haar uitdrukking gevonden in allerlei godvruchtige praktijken die het sacramentele leven van de Kerk begeleiden, zoals de verering van relieken, het bezoek aan heiligdommen, bedevaarten, processies’ enzovoort, staat verder in de Catechismus te lezen (nummer 1674). ‘Deze praktijken liggen in het verlengde van het liturgische leven van de Kerk, maar ze zijn er geen vervanging van. (nummer 1675).
De relieken van Floribert Bwana Chui die straks geïnstalleerd worden in de beide kerken bediend door de gemeenschap van Sant’Egidio in ons land, zijn trouwens ‘maar’ derdegraadsrelieken: voorwerpen die zijn aangeraakt door de stoffelijke resten van de zalige of door andere voorwerpen die hij tijdens zijn leven gebruikt heeft.
Evangelie van de vrijgevigheid
De essentie is dus de ‘gedachtenis’ van de zalige en de ijver van de gelovigen voor ‘een plaats in zijn gezelschap’. In die zin is het levensverhaal van Floribert Bwana Chui eigenlijk zijn belangrijkste reliek. Daarom is het goed nog even stil te staan bij het boekje van Francesco De Palma dat door Sant’Egidio-priester Zeger Polhuijs onder de titel Het evangelie van de vrijgevigheid vorig jaar in het Nederlands werd vertaald.
Floribert kan ‘een referentiepunt’ worden, zegt zijn vroegere pastoor Emmanuel Rutachogora in dat boekje. Het gaat immers om ‘iemand die anderen inspireert’, ‘omdat hij ‘nee’ heeft gezegd tegen corruptie in naam van zijn geloof, van ons geloof’. Hij heeft een brug gelegd over ‘de kloof tussen het spirituele leven en het dagelijkse leven: men is christen in de kerk, men gaat op zondag naar de mis, maar vervolgens vergeet men dat men christen is op het werk, in het dagelijkse leven’. De kracht van het getuigenis van Floribert is dat hij beide werelden met elkaar heeft verbonden; en dat is niet alleen in Congo belangrijk!
Straatkinderen
Wie was die Floribert Bwana Chui? Een jongeman van vrij begoede afkomst uit Goma, het stadje in noordoost-Congo dat in de nasleep van de Rwandese genodice in 1994 een miljoenenstad was geworden.
Floribert was daar in de ban was geraakt van de idealen van de Sint-Egidiusbeweging en engageerde zich er voor haar ‘School van Vrede’. Nog voor zijn verdere studie in Kinshasa had hij zich in Goma ook ingelaten met de maibobo, de gemarginaliseerde straatkinderen die in het door conflicten verscheurde Gebied van de Grote Meren zo talrijk zijn.
Na zijn rechtenstudie mocht hij in 2006 in Kinshasa aan het werk bij de Office Congolais de Controle (OCC). Zijn taak was er het behandelen van de avaries: bedorven of verlopen voedingsmiddelen, die van de markt weggehouden en vernietigd moesten worden. Hoewel zijn job in Kinshasa volgens zijn familie ideaal was, miste Floribert echter Goma en hij vroeg en verkreeg zijn overplaatsing naar het OCC-kantoor van zijn geboortestad.
Corruptie
In Goma deed Floribert iets wat in het huidige Congo niet gebruikelijk is: niet meedoen met de corruptie. Nog voor hij onder de naam Franciscus paus geworden is, schreef kardinaal Jorge Mario Bergoglio van Buenos Aires een boekje over hoe christenen tegen corruptie moeten strijden. ‘Corruptie is een persoonlijke en sociale toestand waarin men gewoon raakt te leven, een kooi die iedereen gevangenhoudt.’ Later zou paus Franciscus daaraan toevoegen: ‘Als je geen corruptie wilt, begin dan nu zelf! Als jij niet begint, zal je buurman ook niet beginnen.’
Floribert was niet om geld bekommerd, hij was met twee- of drieduizend dollar niet te vermurwen een lading bedorven rijst door te laten. Maar vooral: hij wou het als christen niet op zijn geweten hebben dat kwetsbare mensen ziek werden door het eten van bedorven levensmiddelen. Dat hij met die houding zijn eigen leven riskeerde, wist Floribert daarentegen wel. Hij had telefonische bedreigingen gekregen, blijkt uit getuigenissen over zijn laatste levensdagen.
Nieuwe martelaar
De basiliek van San Bartolomeo op een eiland in de Tiber in Rome, is op vraag van paus Johannes-Paulus II een gedenkplaats geworden voor de ‘nieuwe martelaren van de 20ste en 21ste eeuw’.
Floribert gaf ooit een prentje met het icoon van de ‘nieuwe martelaren’ cadeau aan een vriendin en schreef op de achterkant ervan: ‘Deze mensen zijn gestorven voor hun geloof. Telkens als je over deze icoon mediteert, groei in het geloof en verkondig het evangelie.’
Op 7 juli 2007 werd Floribert Bwana Chui ontvoerd, op 8 juli werd zijn gemartelde en verminkte lijk teruggevonden. Zijn moordenaars dachten ongetwijfeld een gruwelijk voorbeeld te stellen en de cultuur van corruptie en oneerlijk geldgewin zo in stand te kunnen houden. Zij hebben gefaald: de gedachtenis aan Floribert leeft niet alleen in alle Sant’Egidio-kernen in Congo, maar werd tijdens zijn pastoraal bezoek begin 2023 in het Stade des Martyrs ook aangehaald door paus Franciscus: ‘Geef niet toe aan de verleidelijke maar giftige lokroep van corruptie!’
Francesco De Palma, Het evangelie van de vrijgevigheid. Floribert Bwana Chui. Een jonge Afrikaanse martelaar voor de 20e eeuw, (met een voorwoord van Andrea Riccardi), vertaald uit het Italiaans naar het Nederlands door Zeger Polhuijs), Sant’Egidio, 2025, 97 bladzijden, 20 euro.
