Geestelijke gezondheid: bisschop James Conley maakt er een persoonlijke en pastorale missie van

In de Amerikaanse staat Nebraska heeft bisschop James Conley van het bisdom Lincoln geestelijke gezondheid tot een speerpunt van zijn pastorale beleid gemaakt. 

Zijn inzet is niet louter theoretisch: in 2019 nam hij zelf verlof om voor zijn geestelijke gezondheid te zorgen. Nu spreekt hij openlijk over zijn ervaring én over de noodzaak van meer aandacht voor de spirituele dimensie van psychisch lijden. ‘Je kunt geestelijke gezondheid niet losmaken van spirituele gezondheid,’ schrijft hij. In columns en op de website van zijn bisdom reikt hij concrete tips aan hoe gelovigen met mentale kwetsbaarheid kunnen omgaan in het licht van hun geloof.

‘Ik had hulp nodig’

Zeven jaar nadat hij bisschop van Lincoln was geworden, verraste Conley zijn gelovigen met een open brief waarin hij aankondigde tijdelijk terug te treden. De stap om voor zijn kwetsbaarheid uit te komen en hulp te zoeken, viel hem zwaar, maar bleek bevrijdend.

‘Ik wilde de sterke, onoverwinnelijke leider zijn die [de mensen in mijn bisdom] volgens mij verdienden,’ blikte hij later terug. 'Dag in dag uit probeerde ik de problemen die ik op mijn pad kreeg op te lossen, in plaats van ze aan de Heer over te geven.' Die levensstijl eiste zijn tol. Slapen ging niet meer, en uit schaamte negeerde hij 'de impulsen van de Heilige Geest om voor mijn fysieke en mentale gezondheid te zorgen'.

Na de diagnose – PTSS, zware depressie, angststoornissen en tinnitus – werd hij gedwongen zijn ontkenning onder ogen te zien. Zijn zus, vrienden en medische professionals hielpen hem inzien dat het niet egoïstisch was om voor zichzelf te zorgen.

Hij nam officieel verlof van zijn taken en trok zich terug in een rustige omgeving, ver weg van de drukte van zijn ambt. Daar begon hij met intensieve therapie en medicatie. Op aanraden van een bevriende bisschop nam hij een hond, Stella, die hem met haar trouwe aanwezigheid hielp opnieuw ritme en rust te vinden. Lange wandelingen, eenvoudige routines en tijd voor zichzelf boden hem de ruimte om zijn leven te herijken en zijn grenzen te erkennen. Pas toen hij lichamelijk en emotioneel tot rust kwam, begon ook zijn spirituele herstel. In de stilte groeide de ruimte om te luisteren naar wat werkelijk genezend was.

Steeds meer ervoer hij hoe diep geestelijke en spirituele gezondheid met elkaar verweven zijn. Hij vond opnieuw ruimte voor gebed, eucharistische aanbidding en lectio divina – praktijken die hem hielpen zijn lijden niet enkel te bestrijden, maar het ook te dragen in verbondenheid met Christus. Hij begon Gods genade te herkennen in kleine tekenen van vooruitgang en leerde de waarde kennen van overgave in plaats van controle. ‘Genezing komt niet alleen van therapie of medicatie,’ schreef hij later, ‘maar ook van gebed, sacramenten, gemeenschap en de zekerheid dat we door God gekend en bemind zijn.’

Herder met nieuwe ogen

Sinds zijn terugkeer in november 2020 spreekt bisschop Conley openlijk over mentale kwetsbaarheid en benadrukt hij dat ook geestelijken en gelovige leiders niet immuun zijn voor psychisch lijden. Die openheid maakt hem tot een van de weinige bisschoppen wereldwijd die zo expliciet getuigt van hun eigen geestelijke strijd.

Zijn persoonlijke weg door angst en depressie heeft hem geleerd met meer mildheid te kijken – naar zichzelf en naar anderen. In gesprekken met priesters, jongeren en gelovigen in zijn bisdom is mentale gezondheid geen taboe meer, maar een thema dat benoemd mag worden, ook tijdens de liturgie en verkondiging. Hij moedigt geestelijken aan alert te zijn op signalen van psychisch lijden en ruimte te scheppen voor gesprek, gebed en begeleiding.

Ook in zijn eigen leefritme bracht hij structurele veranderingen aan: meer tijd voor rust, stilte, gebed en voor de mensen om hem heen. Hij aanvaardt kwetsbaarheid nu als een brug naar verbondenheid, in plaats van als een zwakte.

Geloof en geestelijke gezondheid gaan samen

Bisschop Conley pleit voor een tweerichtingsverkeer: geestelijke gezondheid verdient een volwaardige plaats in het katholieke leven, en geloof verdient erkenning als bron van kracht bij het omgaan met mentale kwetsbaarheid. In zijn bisdom lanceerde hij met de pastorale brief A Future with Hope het initiatief dat gelovigen wil helpen psychisch lijden niet te verbergen, maar het in verbondenheid met God en de gemeenschap te dragen.

De Kerk, zegt hij, moet een barmhartige ruimte zijn waar kwetsbaarheid gezien mag worden – niet alleen met gebed, maar ook met kennis van zaken. Tegelijk vraagt hij aandacht voor de spirituele dimensie van herstel: hoewel therapie en medicatie essentieel kunnen zijn, dragen ook gebed, sacramenten en geloofsvertrouwen bij aan genezing. Voor Conley is mentale gezondheid geen louter psychologische kwestie, maar een oproep tot integrale zorg: lichamelijk, emotioneel én spiritueel.

De bisschop benadrukt het belang van een 'katholiek begrip van geestelijke gezondheid', omdat dit geworteld is in een specifieke visie op de menselijke persoon, diens oorsprong, doel en bestemming.

Praktische tips uit het bisdom Lincoln

Op basis van zijn eigen ervaring en het project A Future with Hope geeft bisschop Conley de volgende aanbevelingen voor wie gelovig wil omgaan met psychische kwetsbaarheid:

• Wees niet bang om hulp te zoeken. Professionele therapie en medische behandeling kunnen levensreddend zijn. Ze sluiten geloof niet uit, maar kunnen er juist mee samengaan.
• Breng je lijden in gebed. Ook als woorden ontbreken: wees aanwezig bij God, in stilte, in de eucharistische aanbidding of met eenvoudige gebeden.
• Verwaarloos je sacramenteel leven niet. Het sacrament van de verzoening, de eucharistie en het contact met een geestelijke begeleider kunnen bronnen van kracht en richting zijn.
• Wees mild voor jezelf. Zelfzorg is geen egoïsme. Ook Jezus trok zich geregeld terug om te rusten en te bidden.
• Zoek verbondenheid. Een gemeenschap die luistert zonder oordeel – of het nu je parochie is, een groep vrienden of lotgenoten – kan isolatie doorbreken.
• Laat je geloof voeden. Dagelijkse schriftlezing, lectio divina of het herontdekken van een heilige die je aanspreekt, kan geestelijke veerkracht versterken. Lees ook: Welke heilige aanroepen bij angst, depressie en andere mentale kwetsbaarheden?
• Zoek rechtstreeks genezing bij Jezus. Ga met je pijn naar Hem toe. Leg je lijden in zijn handen, in gebed, in de eucharistie, in de stilte. Christus is niet alleen een luisteraar, maar ook een genezer.
• Doe elke dag deze eenvoudige oefening: erkennen, aanbieden en aanvaarden. 1. Erken dat de Heer met je is en vraag Zijn hulp. 2. Bied alles wat je doet aan Hem aan. 3. Aanvaard de uitkomst als Zijn goddelijke voorzienigheid. (naar Franciscus van Sales)

Conleys centrale boodschap blijft: psychisch lijden sluit je niet uit van God of de Kerk. Juist dáár wordt genade vaak tastbaar.

Bronnen: Aleteia (Engels)