Na ‘Pano’ over Go Church: zeven vaststellingen over evangelische migrantenkerken

De uitzending van Pano (VRT) was woensdagavond gewijd aan Go Church, een jongerenkerk met roots in Afrika die ook in Vlaanderen actief is. Ex-leden van Go Church getuigden over manipulatie , controle en geldgewin. 

Otheo-redacteur Erik De Smet bezocht meermaals gebedsvieringen van Go Church in het Antwerpse: ‘Ik was al een tijd gefascineerd door een evangelicaal-pentecostaalse kerkgemeenschap in het Antwerpse die al vele maanden jongeren aantrekt. De groep is verbonden met Dag Heward-Mills, Ghana’s bekendste neo-pinksterbisschop en oprichter van het netwerk van de United Denomination Originating from the Lighthouse Group of Churches (UD-OLGC). Enkele twintigers – jonge katholieken met een migratieachtergrond – vertelden mij dat ze door studiegenoten uitgenodigd werden op een hippe kerkbijeenkomst. Waarom lukt het hen wel jongeren aan te trekken, en ons katholieken zo moeilijk?’

In zijn boek God is minder dood dan we zeggen (Otheo Books, 2026) analyseert De Smet onder meer het fenomeen van deze migrantenkerken. Hij doet 7 vaststellingen. 

1. De komst van evangelische en pentecostale gemeenschappen uit Afrika is tot vandaag onderbelicht. Ze missioneren op Europese bo-
   dem met modellen en strategieën die vaak uit de Verenigde Staten afkomstig zijn. Het is een veel radicalere en meer gemeenschapsgerichte vorm van christendom dan de klassieke katholieke en protestantse tradities.
2. De eenentwintigste eeuw zal misschien bekendstaan als de eeuw van de evangelicale of pinksterbeweging, een grote religieuze beweging die zich
   geleidelijk over de hele wereld heeft verspreid en honderden miljoenen christenen telt. Sommige sociologen hebben het fenomeen bestudeerd, maar het is eigenlijk niet volledig te begrijpen zonder theologische kennis. De wortels van deze beweging liggen in radicale evangelische opwekkingsbewegingen in Amerika en Groot-Brittannië aan het einde van de negentiende eeuw. Voor evangelische christenen is de kernboodschap van het evangelie de rechtvaardiging door geloof in Christus en bekering. Bekering onderscheidt de christen van de niet-christen, en de levensverandering die daaruit voortvloeit wordt gekenmerkt door zowel een afwijzing van de zonde als een daarmee verbonden persoonlijke heiligheid.
3. Bovenal was en is de pinksterbeweging voornamelijk een beweging van de armen, en dus ook van migranten. De historische Kerken slaagden er niet in om de demografische explosie van twintigste eeuw – van zo’n 1 miljard naar 6 miljard inwoners – te volgen. Dit ging gepaard met een massale migratie van honderden miljoenen mensen van het platteland naar de stad of het buitenland, waar ze geleidelijk hun traditionele religie verloren. De traditionele kerken konden onvoldoende structuren ontwikkelen om deze stedelijke massa’s te bereiken. Zo ontstonden in de wereld van de stedelijke armen nieuwe religieuze gemeenschappen. Daaruit groeide de evangelische pinksterbeweging zeer snel uit tot een van de grootste christelijke confessies, met meer dan 600 miljoen aanhangers, ook onder christelijke migranten.
4. De gemeenschap is sterk evangeliserend. Een buitenstaander wordt direct uitgenodigd en actief aangesproken. Jongeren gaan op straat om mensen uit te nodigen en te evangeliseren. Geen enkele traditionele Kerk doet dit bij ons. Het is hip en leuk. In de zondagsdienst wordt veel gedanst en vrolijk gezongen, en de jongeren krijgen ook vrij veel Bijbelverzen ‘voorgeschoteld’. Deze gemeenschap lijkt vooral een jongeren-migrantenkerk, vooral tweedegeneratiemigranten, die op school en onder elkaar veelal Nederlands spreken.
5. Evangelicale en pinksterkerken zijn zelfbedruipend. Ze moeten een zaal (of een katholiek kerkgebouw) huren, hun voorgangers bezoldigen. Er wordt tijdens de dienst opgeroepen om te doneren. Dat is normaal. Sommige gemeenschappen vragen 10 procent van het inkomen van de leden. Dat is veel, maar het is gebruikelijk een percentage van zijn inkomen vrij te maken voor de Kerk. Ter vergelijking: in Frankrijk, waar er geen subsidiëring van Kerken is, geven katholieken 2 tot 3 procent van hun inkomen.
6. Charismatische leiders spelen een grote rol. Dat kan tot excessen leiden: zelfverrijking, ongeoorloofde druk, losweken van familie en vrienden, zelfs seksueel misbruik. Maar dat risico bestaat ook in katholieke bewegingen. Volgens de Franse godsdienstsocioloog Sébastien Fath, die onlangs over de opkomst van evangelicale kerken een studie publiceerde, zijn er inderdaad risico’s maar is er in dit religieuze systeem ook zelfregulering. Persoonlijke keuzes zijn zeer belangrijk en er bestaat eigenlijk geen clerus. In GO Church functioneren er tijdens een dienst diverse voorgangers, mannen en vrouwen. Dergelijke gemeenschappen zijn nogal ‘vloeiend’: als een deel van de gelovigen het niet eens is, stichten ze gewoon een nieuwe gemeenschap.
7. Gaat de verdere ontwikkeling van dit soort christelijke migrantengemeenschappen ons kerkelijk landschap veranderen? Misschien moeten we wel vaststellen dat het kerkelijke landschap al ingrijpend veranderd is. John van der Dussen, voorzitter raad van Kerken Antwerpen: ‘Het is vaak weinig zichtbaar aan de oppervlakte of in universitaire studies, maar op grassroots-niveau is er nu al erg veel veranderd.’ (EDS)