Spirituele verkenning van de christenen in het Midden-Oosten

Vanwaar je fascinatie voor het Midden-Oosten en specifiek voor de christenen in die regio?

Mijn fascinatie voor het Midden-Oosten kwam er toen ik vanaf 2000 de cursus islam gaf in het Grootseminarie te Brugge. Later startte ik met het geven van voordrachten over de islam. De studie van de islam en het Arabisch bracht me in contact met moslimgelovigen, maar ook met christenen in de Arabische wereld. Mijn verblijf als priester in zending in Libanon en mijn opdracht in de Pauselijke Raad ter bevordering van de Eenheid van de Christenen heeft ervoor gezorgd dat ik mij sterk verbonden weet met de christenen in het Midden-Oosten. De turbulente ontwikkelingen in Syrië en Irak, de aanslagen, de instroom van Oosterse christenen en de groeiende aanwezigheid van de islam in Europa hebben me aangezet tot het schrijven van dit boek.

De christenen in het Midden-Oosten komen maar af en toe in het nieuws. Hoe moeten we hun huidige situatie inschatten?

Eerst en vooral is er de golf van emigratie. Diverse factoren hebben daarin meegespeeld zoals het uitbouwen van een toekomst, het gebrek aan werkgelegenheid, het plannen van studies, de nood aan veiligheid, de hunker naar vrijheid... Tegenwoordig zijn er Oosterse Kerken die meer gelovigen hebben in de diaspora dan in het Oosten zelf. Door de brutale gewelddaden van Daesh zijn velen de laatste jaren de regio ontvlucht. De uitschakeling van Islamitische Staat doet de vraag rijzen wie van hen zal terugkeren naar hun heimat. Globaal gezien blijven er twee grote vragen: veiligheid en toekomst.

Naast de golf van emigratie is er ook het fenomeen van immigratie. Het lijkt wel een merkwaardige paradox te zijn dat in de regio waar de islam is ontstaan er een sterke toename is van het aantal christenen. Niet door bekeringen - want dat is in principe verboden, maar door de massale immigratie die zich vooral voordoet in de Golfstaten.

Er zijn heel wat soorten christenen in het Midden-Oosten?

Ongeveer alle Kerken uit Oost en West zijn in het Midden-Oosten aanwezig, met een eigen hiërarchie, eigen gemeenschappen, eigen scholen en universiteiten, eigen ziekenhuizen en sociale centra. In zekere zin kunnen we onderscheid maken tussen vier grote gehelen of families:

• de Assyrische Kerk van het Oosten (oorspronkelijke thuisland is Irak)
• de Oriëntaals-orthodoxe Kerken beschouwen elkaar als één familie: de Koptisch-orthodoxe Kerk, de Syrische-orthodoxe Kerk, de Armeense-apostolische Kerk, (de Zetel van Etchmiadzin en Cilicia), de Ethiopisch-orthodoxe Tewahedo Kerk, de Malankara orthodox-Syrische Kerk en de Eritrese orthodoxe Kerk
• de byzantijns-orthodoxen. Deze Kerken zijn in eenheid met het Oecumenisch Patriarchaat van Constantinopel en erkennen de oecumenische patriarch als ‘primus inter pares’
• de Oosters-katholieke Kerken: de Maronitische Kerk, de Chaldeeuwse katholieke Kerk, de Armeens-katholieke Kerk, de Koptisch-katholieke Kerk, de Syrisch-katholieke Kerk, de Ethiopisch-katholieke Kerk en de Melkitische Grieks-katholieke Kerk

Wat is de betekenis van die christenen daar?

In elk geval hebben de christenen in het Midden-Oosten een specifieke roeping te vervullen in het versterken van de eenheid onder christenen, door het effectieve samenleven en samenwerken van vele christenen.

De christenen in het Midden-Oosten leven al 15 eeuwen samen met moslims.

Zij kennen de islam van binnenuit en spreken vanuit de concrete ervaring. Ze leven in dezelfde samenleving, ze delen dezelfde taal en cultuur en bekleden een unieke rol in het verder gestalte geven aan een Arabische cultuur. Op die manier kunnen deze christenen bruggen bouwen met moslimgelovigen.

We mogen de Arabisch sprekenden niet vereenzelvigen met moslimgelovigen. Er zijn immers ook Arabisch sprekende christenen en er zijn ook niet-Arabisch sprekende moslims. Christenen hebben zeer verdienstelijk werk verricht, allereerst voor de promotie van het onderwijs en van de Arabische taal. De Arabische renaissance ‘(Nahda’) geeft aan christenen de kans om zich niet slaafs te onderwerpen als tweederangsburgers en zich evenmin te verheffen boven de anderen vanuit een superioriteitsgevoel. Door een gemeenschappelijke Arabische identiteit te ontwikkelen kunnen de Oosterse christenen hun onderlinge theologische verschillen relativeren en tezelfdertijd ook hun etnisch particularisme overstijgen.

De Arabische renaissance is een aansporing tot een culturele en politieke cultuur waar moslims en christenen samen, als medeburgers en op gelijke voet, een samenleving kunnen uitbouwen.

De aanwezigheid van Oosterse christenen is een unieke kans om de wereld van het christelijke Oosten beter te leren kennen: niet alleen hun gebruiken en gewoonten maar ook hun geloofstraditie en geschiedenis. We kunnen heel wat van hen leren. Ze brengen ons in contact met een heel oude en waardevolle traditie. De komst van Oosterse christenen is ook een oproep tot verantwoordelijkheid van het Westen: het opnemen van gastvrijheid, het verruimen van de horizon voor de rijkdom van de Oosterse liturgie en het dynamisch ontwikkelen van creatieve vormen van solidariteit. Kortom, een pleidooi voor een spiritualiteit van ontmoeting: een groeien in openheid en een verdiepen van de christelijke identiteit.

Boekvoorstelling op vrijdagavond 1 juni

Gaby Quicke stelt op vrijdagavond 1 juni om 19u.15 zijn boek voor in het Grootseminarie. Wie er graag bij is, kan zich via deze link inschrijven.