7 Bijbelse vragen aan Pierre Mertens: ‘Liesje leeft voort in 1 miljoen kinderen’

De oudste dochter van Pierre, Liesje, overleed op haar elfde. Ze was geboren met spina bifida, een afwijking waarbij het ruggenmerg en de wervelkolom niet goed aansluiten tijdens de zwangerschap. De juiste medische ingrepen kunnen deze kinderen goed helpen, maar dat was bij Liesje niet het geval. Behalve veel verdriet maakte het bij Pierre en zijn echtgenote ook een groot engagement los voor andere kinderen. Kinderen met spina bifida in het Globale Zuiden en pleegkinderen bij hen thuis. Een mooie mens met een bijzonder verhaal.

#1 Hoe dikwijls moet ik iemand vergeven die me kwaad doet? (Matteüs 18,21)

Pierre Mertens • In de film Trois couleurs: rouge van Krzysztof Kieslowski is een oude rechter in gesprek met een jonge vrouw op zijn kantoor. Wanneer er een steen door het raam wordt gesmeten, is de vrouw gechoqueerd, maar de rechter zegt nuchter: ‘Ik zou waarschijnlijk hetzelfde doen.’ Die passage uit de film van 1994 is me altijd bijgebleven. Kwaadheid is altijd een vorm van onmacht. Als je je verplaatst in de ander, kan die veranderen in mildheid.

Mijn vrouw zegt me ook soms licht verwijtend: ‘Jij begrijpt iedereen.’ Maar dat heb ik nu eenmaal ook geleerd als psychotherapeut. Ik vind het ook bijzonder boeiend om gedrag van mensen te proberen begrijpen. Als ik het niet begrijp, maakt me dat eerder ongelukkig dan verontwaardigd.

#2 Wat zie je? (Marcus 8,23)

Blind zijn, lijkt me als kunstenaar enerzijds verschrikkelijk, maar anderzijds zou het me wel de tijd geven om te verwerken wat ik al allemaal gezien heb…

Als jonge zeventiger zie ik dat er vaak verbinding ontstaat in pijn. Ons eerste kind was geboren met een waterhoofd en open ruggetje (hydrocephalus en spina bifida). Door een serie medische blunders had ze geen gemakkelijk leven en werd ze maar elf jaar oud. Maar ze had een ongelooflijk talent om te troosten. Ze leerde me zien dat mensen met een handicap in niets verschillen van mensen zonder. Toen ik haar eenmaal kon zien als een gewoon kind, vond ik ook een manier om met haar om te gaan.

Daardoor zag ik in mijn praktijk als psychotherapeut het nut in van groepstherapie voor mensen die een moeilijk te behandelen pijn ervaren. Samen in gesprek gaan over pijn en op die manier door de pijn heen gaan, was helend en verbindend.

#3 Waarom huil je? (Johannes 20,15)

Liesje werd begraven op haar elfde verjaardag. Ik krijg nog altijd de tranen in mijn ogen als ik eraan denk. Maar dat is goed. Dat betekent dat we nog altijd verbonden zijn. Daarom ben ik altijd blij als ik ze voel. In mijn tranen en die van anderen leeft ze voort.

#4 Zou een dode weer tot leven kunnen komen? (Job 14,14)

Lees ook

7 Bijbelse vragen aan Raf Walschaerts – Wist je dat hij eigenlijk Rafaël heet? En z'n broer Michaël?

Lees het volledige artikel

Liesje was net weer levend door dit gesprek. Iemand doodzwijgen, dat is pas dood. Ze leeft ook verder in Child-Help. Wist je dat er jaarlijks ongeveer 1 miljoen kinderen worden geboren met spina bifida en hydrocephalus? Bij ons worden ze meestal geaborteerd. 80% van hen wordt dus geboren in het Globale Zuiden, waarvan de grote meerderheid geen toegang heeft tot de juiste hulp. Dan wordt het kind nog zwaarder gehandicapt dan bij de geboorte.

Toen Liesje stierf, maakte ze plaats voor al die andere kinderen. Child-Help heeft al bijgedragen tot de levensreddende chirurgie van meer dan 100.000 kinderen. Nu zijn we een kenniscentrum voor toegankelijke zorg aan het oprichten, vertrekkend vanuit een moeder met een zorgvraag in een land met weinig of geen toegang tot behandeling.

#5 Waarom twijfel je? (Matteüs 14,31)

Ik twijfel constant aan waar ik mee bezig ben. Als mij als kunstenaar gevraagd wordt om een werk te ontwerpen voor de openbare ruimte, dan is mijn eerste gedachte: hoe ben ik zeker dat ik deze ruimte niet lelijker maak?

We moeten onze zekerheden en oplossingen meer in vraag durven te stellen. Weet je dat het bij ons 20 tot 25.000 euro kost per jaar om een verlamd kind met spina bifida droog en infectievrij te houden? Wij hebben nu een pilootproject lopen in Afrika om dat te doen voor 200 euro; toptechnologie en topwetenschap vertaald tot wat essentieel is voor de hulp. Bijvoorbeeld: een verlamde blaas moet geledigd worden. Dat gebeurt met een katheder. Die moet schoon zijn, maar niet per se steriel. Als je hem kunt hergebruiken, ga je van 10 euro per dag naar 0,10 euro voor een hele maand.

Ook bij ons moeten we onze oplossingen bevragen, want alles behandelen met toptechnologie maakt onze gezondheidszorg onbetaalbaar.

#6 Waar is je geloof? (Lucas 8,25)

Toen Liesje geboren werd, leefden we drie maanden in onzekerheid of ze zou leven of sterven. Dat eerste jaar zaten we op een rollercoaster van wanhoop naar geloof. Tweemaal heb ik God verweten dat Hij er niet was. Hoe kon ik geloven in een God die een lamme laat lopen maar mijn kind liet sterven? De priester die de begrafenis deed, antwoordde me dat als er een God was, Hij dan bij ons zat te huilen. Zo leerde ik hem zien in de populieren van de buren die in bloei kwamen, elk jaar opnieuw na Liesjes geboorte in de lente. En in de zuster op de premanturenafdeling die met ons bleef geloven dat ze erdoor zou komen.

Voor mij is God de verbinding tussen het goede in de mensen. Hij zit in de verhalen die mensen bouwen om te leren omgaan met het leven, de pijn en de dood. Daarin komen mijn drie werelden – psychotherapeut, kunstenaar, ontwikkelingshelper – samen: ik probeer beelden en verhalen te creëren waar mensen mee verder kunnen.

#7 Hoe kan iemand opnieuw geboren worden als hij al oud is? (Johannes 3,4)

Ik ben 72 jaar, maar ik blijf graag als een kind naar het leven kijken. Toen Jan Hoet eens gevraagd werd of hij euthanasie wou, antwoordde hij in zijn gekende stijl: ‘Zijde zot?! Ge kunt maar één keer doodgaan. Dat wil ik meemaken.’

Ik ben wel bang om dementie te krijgen. Nochtans is daar ook een mooie kant aan. Mijn allereerste boek ging over Marcelle, een vrouw met dementie: Tulpen in november. Ik leerde haar kennen in het kader van een kunstproject. Ze leefde volledig in het nu, zonder verleden of toekomst. Dat maakte haar bijzonder eerlijk. Ontroerend was ook hoe haar man daarmee omging. Hij bleef zijn vrouw zien, terwijl die langzaam uit haar lichaam aan het verdwijnen was.

We lopen veel te vaak weg van pijn, terwijl net daarin zoveel waarde te vinden is.

Het boek Liesje, zoeken naar woorden voor de geboorte en dood van een bijzonder kind van Pierre Mertens werd heruitgegeven bij Pelckmans met een voorwoord van Dirk De Wachter.

www.child-help.be