Otheo bij de Oostenrijkse zusters die rusthuis ontvluchtten: ‘Zoveel hulp hadden we nooit verwacht’

Het is een zaterdag in november, even voor tien uur. Zo’n twintigtal gelovigen zit in de donkerbruine banken in de kapel van het klooster, klaar voor de eucharistieviering. Vooraan, op de koorbanken, zitten de drie zusters. Ze lijken in gedachten verzonken, maar hebben alles gezien. Ze zwaaien naar aanwezigen. Ze merken dat de verkeerde lezing staat aangeduid. Zuster Bernadette zet de handen aan de mond en toetert iets onverstaanbaars richting oksaal.

Net voor de mis begint, komt een twintiger binnengezeild. Het is Andreas, de man achter de levendige Instagramaccount nonnen_goldenstein. Die overschreed intussen de 120.000 volgers, waardoor de zusters bij jongeren zowat cultfiguren werden. De video waarin zuster Rita bokshandschoenen had aangetrokken, was een topper. Net zoals de video met zuster Bernadette die de traplift in gebruik neemt die een Duitse firma heeft geschonken. De vorige traplift bleek in hun afwezigheid afgevoerd. Er is overigens wel meer verdwenen. 

De mis wordt voorgegaan door Stephano, een zwarte pater die ook meerdere gemeenten in Salzburg bedient. Zijn stem galmt door een enorme luidspreker – ook een schenking. Pater Stephano is een man van weinig woorden en zo leidt hij ook de viering. Het orgelspel en gezang tarten de wetten van de tonaliteit en de klassieke harmonie, maar dat hindert niet. Er hangt een warme, haast familiale sfeer, het lijkt meer een vriendenbijeenkomst. Na de finale zegen dringen alle aanwezigen naar voren om de zusters te groeten en te omhelzen. Een jonge moeder neemt foto’s van haar dochtertjes met de zusters. Velen hebben iets meegebracht: groenten en fruit, conserven, brood, koekjes, een doos met 30 Knödeln. Het bagagenetje onderaan de rollator van zuster Bernadette buigt door onder de bananen en dozen fruitsap. 

Ik maak kennis met Christina Wirtenberger, de sleutelfiguur in de hele historie. Christina is een oud-leerlinge van de school, net zoals bijna alle vrouwen in Elsbethen en wijde omgeving. Ze is een kleine, vinnige vrouw van 65 die door de jaren heen contact is blijven houden met de augustinessen. Het was zij die ontdekte dat de zusters tegen hun wil in het rusthuis verbleven en daar verpieterden. Zuster Regina sprak bijna niet meer. Christina ontdekte ook dat de zusters plots niet meer aan hun rekeningen konden – zo’n half miljoen euro is verdwenen. 

Onderzoeksjournaliste

Het was ook Christina die Edith Meinhart contacteerde, een Oostenrijkse onderzoeksjournaliste die bekend is door Die Dunkelkammer, een podcast over ‘de donkere kant van de macht’. Op 4 september 2025 pleegden Christina en enkele vrijwilligers hun ‘coup’: ze pakten de weinige bezittingen van de zusters in en reden met hen terug naar het klooster. Sindsdien is Christina de woordvoerster van de zusters, regelt ze de vele persbezoeken, zorgde ze voor een advocaat – Dr. Reinhard Bruzek, die de zuster pro bono ondersteunt – en coördineert ze de talrijke hulpacties. Een team van oud-leerlingen vormt een netwerk dat de zusters bijstaat. 

Maar waarom doet ze dit? ‘Ik voel me zo verbonden met de zusters, net zoals veel oud-leerlingen’, zegt ze, de hand letterlijk op het hart. ‘We waren internen, de zusters waren voor ons belangrijk in onze kindertijd en puberteit. Ze waren misschien niet als een moeder, maar toch als een tante die je in je hart sluit en bij wie je altijd graag terugkomt. Ook vele klasgenoten waren echt gehecht aan de zusters en bleven contact houden.’

Nog verscheidene andere oud-leerlingen zijn naar de misviering gekomen en blijken de zusters te helpen. Ik spreek met Elisabeth, begin de dertig. ‘Ik heb zulke goede herinneringen aan de zusters en ben blij dat ze terug zijn.’ Ze waren nochtans streng, zegt ze, zeer streng.

Zuster Rita, de jongste en kwiekste, komt kennismaken met de Journalist aus Belgien. Haar ogen staan fel, haar handdruk is stevig. ‘Otheo’, herhaalt ze peinzend. Ik ben de zoveelste in een lange rij. Zowat de hele wereldpers heeft ze intussen verwelkomd – van BBC over The New York Times en Der Spiegel. ‘Maar de zusters zijn niet zo snel onder de indruk hoor’, zegt iemand. ‘Zij hanteren andere maatstaven: Jezus Christus en de Bijbel.’

Johannes, een vijftiger die tot de Maltezer Orde behoort, wil nog op de foto en barst in zingen uit: Wo zwei oder drei in meinem Namen versammelt sind, da bin ich mitten unter ihnen. (Overal waar twee of meer gelovigen bij elkaar zijn, daar ben ik ook, Mat. 18.)

Het is meer dan een uur later als de zusters uit de kapel raken. Met een gezelschap van een tiental volgelingen trekken we naar Gasthof Seidlwirt. Ook daar kent iedereen hen. Rita moet herhaaldelijk aan tafel worden geroepen, want ze blijft maar praten met bekenden. ‘Het is een echte Tratschtante’, zucht Bernadette. Zuster Regina monkelt. Ze is de stilste van de drie en zwijgzaam. Zuster Bernadette daarentegen vertelt in lange monologen over de geschiedenis van de augustijnerorde en van Schloss Goldenstein. Ik begrijp niet alles – Oostenrijks Duits blijft iets apart –, maar naast haar tolkt Martina. Uiteraard zat ook zij op school. 

Dan vertelt Bernadette over hun onvrijwillige verblijf in het rusthuis. Nog voor de tranen komen, heeft zuster Rita al een zakdoek aangereikt – als je 60 jaar samenwoont, ken je elkaar door en door. ‘Schrecklich was het, hoe ze in hun nachthemd in het rusthuis werden afgezet.’

Drie-eenheid

Het valt op hoe het drie verschillende karakters zijn en toch een drie-eenheid vormen. Dat viel tegen in het rusthuis, waar ze elk in een aparte kamer zaten, ver van elkaar, op een andere verdieping. Zuster Regina wil een salade ‘maar zonder iets groen erin’. Zuster Bernadette bestelt kip met groenten, om de kip onaangeroerd te laten. Zuster Rita kijkt gelaten naar twee stevige schnitzels – de overschot nemen ze straks mee naar huis. 

‘Is het niet stilaan genoeg geweest, met al die pers’, vraag ik zuster Rita, enigszins schuldbewust. ‘We hebben daarover onlangs nog geplaudert, ja. Het is veel geweest, we verlangen naar onze rust. Maar we zeggen altijd: we hebben 45 jaar tussen de pubermeisjes gezeten, dan kunnen we ook wel de journalisten aan. En zolang ze goede dingen verspreiden, heb ik er geen problemen mee.’

Ik zeg zuster Rita dat heel veel mensen hun wedervaren volgen. Dat ze een gevoelige snaar hebben geraakt, niet alleen bij (oudere) religieuzen, maar bij iedereen die wordt geconfronteerd met een verhuis op latere leeftijd. Ik zeg dat ik ook verbaasd heb toegekeken naar de vele mensen die hen helpen, hoe een hele gemeenschap hen ondersteunt. Of ze daardoor verrast waren?

‘Het gebeurde gewoon’, zegt ze. ‘Het kwam langzaam, van binnenuit, in beweging. Zoals een bergbeek die plots openbreekt. Maar dat we zóveel hulp kregen, dat heeft ons diep geraakt.’

Aan de overkant van de tafel worden afspraken gemaakt voor begin december. Dan staan nog twee belangrijke gebeurtenissen op het programma. Op 3 december wordt in Wenen het boek voorgesteld dat journaliste Edith Meinhart over de zusters heeft geschreven: Nicht mit uns, heet het toepasselijk. Zuster Regina wil niet mee, zegt ze, maar dat stuit op protest. Alleszins gaat er een flinke delegatie vanuit Elsbethen richting Wenen, begin december. Ook 8 december staat rood aangekruist. Dan is er de jaarlijkse oud-leerlingenbijeenkomst van Schloss Goldenstein. Met de gebeurtenissen van de voorbije maanden wordt er extra veel volk verwacht.

‘Hoor’, zegt zuster Rita wel vier keer, ‘ze zijn bezig over 8 december.’

Het is intussen een uur of drie. We zitten in de ‘groene kamer’, de ontvangstruimte van de zusters. Er wordt koffie gezet, zuster Bernadette bladert in een fotoboek. Er komen herinneringen boven aan zusters die al lang in die Ewigkeit zijn. En aan Romy Schneider, de actrice met wie Bernadette als kind in de klas zat, hier in Schloss Goldenstein. Na haar schooltijd verhuisde Schneider naar Duitsland en nam ze haar eerste film op: Wenn der weisse Flieder wieder blüht. De hele klas is toen naar de première geweest. 

Lees ook

Gevluchte Oostenrijkse zusters weigeren ‘wurgcontract’: ‘Hoogmoed van de proost’

Lees het volledige nieuwsitem

Zijn ze niet bang, vraag ik, dat ze toch weer zullen moeten vertrekken? Wie weet wat er gerechtelijk nog boven hun hoofden hangt. De directie van het verpleeghuis heeft onlangs nog geprobeerd om zuster Rita dement te laten verklaren en haar onder curatele te laten plaatsen – tevergeefs.
Een dokter onderzocht de drie zusters, met goed gevolg. 

‘Nee’, zegt zuster Rita, ‘we zijn heel rustig en zonder angst. We zijn weer thuis.’

‘Ik denk dat de zusters hun doel hebben bereikt. Ze zijn thuis en in principe veilig’, zegt Edith Meinhart. ‘Dat juridische kwesties nog niet volledig zijn uitgevochten, is voor hen niet meer belangrijk. Het aartsbisdom zou nog een burgerlijke rechtszaak kunnen beginnen, maar het duurt jaren voor er een uitspraak komt . Of ze zouden de politie kunnen sturen met een gerechtelijk bevel, maar dat acht ik uitgesloten. Je kunt die vrouwen nu niet meer met geweld uit het klooster halen. Voor mij is de zaak afgesloten. De nonnen hebben gewonnen.’

De podcast en het boek van Meinhart maken duidelijk hoe complex de zaak is. Er is de notariële akte die belooft dat de zusters tot hun dood in het klooster mochten wonen, een belofte die enkele paragrafen verder wordt opgeheven als ‘juridisch niet bindend’ – waren de zusters zich daarvan bewust? Voorts blijken de zusters zonder dat te beseffen aan proost Grasl een volmacht over hun rekeningen te hebben gegeven. Er zijn documenten verdwenen. Er is bijna een half miljoen spaargeld weg – deels verkregen uit erfenissen. Proost Grasl zegt dan weer dat de zusters geen eigen vermogen kúnnen hebben, omdat alles tot hun gemeenschap behoort. Hij blijft erbij dat de zusters in het klooster niet de goede medische zorg kunnen krijgen. Met de zusters heeft hij, sinds de akte werd ondertekend, niet meer gesproken. Hij laat zich nu vertegenwoordigen door een externe expert in crisiscommunicatie.

‘Ja, het zijn drie koppige vrouwen’, besluit Meinhart. ‘Maar als proost Grasl écht met hen in gesprek was geweest en empathie had getoond, dan hadden ze misschien een andere beslissing genomen. Misschien ook niet, maar dan zou men ze tenminste met respect hebben behandeld in plaats van ze ergens te dumpen. We hebben allemaal moeders en grootmoeders. Ik zou het nooit over mijn hart krijgen om met hen op zo’n manier om te gaan. En ik denk dat er nog iets bijkomt. We leven allemaal in een gestreste  24/7-maatschappij. En dan kijk je naar zo’n wereld – die zo eenvoudig is, zo geordend, en volledig op het wezenlijke gericht. Ik denk dat er een groot verlangen bestaat naar precies dat: als een herinnering aan een wereld die verloren is gegaan.’

Dit artikel verscheen eerder in Otheo Magazine 4 van november 2025.