Bezoekers ‘Flinter’ diep onder indruk van wandtapijtjes over misbruik: ‘Er spreekt zoveel hoop uit’

De tentoonstelling Flinter opende maandagavond met een welkomstwoord van pater Paul Dubois, van aartsbisschop Luc Terlinden en van de kunstenares zelf, die schuilgaat onder de naam Luna T. Onder de aanwezigen waren verschillende lotgenoten, Mia De Schamphelaere (coördinator van de meldpunten) en Rik Devillé, alsook nuntius Coppola en vele sympathisanten onder wie heel wat priesters en religieuzen.

Vervolgens kregen de bezoekers ruim de tijd om langs de pandgang te lopen, waar de wandtapijtjes naast elkaar aan weerszijden waren opgesteld, elk met een eigen titel die boekdelen spreekt. Het zijn er ruim honderd, allemaal op één jaar tijd vervaardigd. Ze spreken over de waaier aan emoties waar Luna T. doorheen moest, toen ze eenmaal naar buiten was gekomen met haar verhaal, na veertig jaar zwijgen en het trauma alleen dragen.

Poort tot opstanding

‘Er zijn thema's waarover het moeilijk is om te spreken’, zo zei aartsbisschop Terlinden in zijn beknopte toespraak. ‘Zelf vind ik het altijd heel moeilijk over de verrijzenis te spreken. Vaak ontbreken mij de woorden om deze centrale werkelijkheid van ons geloof onder woorden te brengen. Maar wat moeten we dan zeggen wanneer we spreken over opstanding naar misbruik? Want het leed dat slachtoffers van misbruik hebben ondergaan, is bijna onuitsprekelijk. Net hier opent het artistieke werk van Luna voor ons een kostbare weg.’

‘We gaan bijna de Goede Week in’, ging Terlinden verder. ‘Jezus wordt vernederd, vervolgd en veroordeeld tot de kruisiging. We begrijpen hoe moeilijk het is om nog te hopen. Maar als je aandachtig kijkt naar de werken van Luna, zul je het licht van Pasen erin ontdekken. Het ontkent de werkelijkheid van het lijden en het onrecht niet, zoals de wonden van Jezus ook niet verdwenen zijn wanneer hij aan zijn leerlingen verschijnt. Maar ze openen iets onverwachts. Opstanding na alle ellende en pijn. Dank je wel, Luna. Jouw kunst vormt voor ons een poort tot die opstanding. Laat ons er samen met heel veel anderen doorwandelen.’

Luna T. liet haar toespraak voorlezen door een vriendin. ‘Deze tentoonstelling is er eigenlijk geen. Dit is veel meer het getuigenis van een hersteltraject, waar vele uren tijd in kropen. Voor mij was dit het enige poortje om naar buiten te brengen wat er gaande was en is. Het was een eenzame weg, maar in gezelschap van mijn eigen creativiteit groeide er een verbouwd plekje. Ik heb er bewust God aan verbonden. Of beter, dat gebeurde in beide richtingen. Ik geloof dat God elk initiatief dat goed en levengevend is, als zijn werk gaat zien.’
Durf in overlevers van misbruik Christus zelf te beluisteren.

Ze besloot met een oproep aan de brede kerkgemeenschap: ‘De ruimte die de Kerk hier biedt, is nu de ruimte van de pandgang. De ruimte die de Kerk moet bieden, is nog veel groter. Sta getuigen van misbruik toe om mee te denken over de richting die de Kerk in de toekomst moet uitgaan. Niet alleen voor een beleidsplan ter preventie van misbruik. Durf in hen Christus zelf te beluisteren.’

‘Indrukwekkend’

Lees het interview

Overlever van misbruik Luna T stelt wandtapijten tentoon: ‘Een proces van afreageren en repareren’

Lees het volledige nieuwsitem

Aline Colpaert, lid van de groep die paus Franciscus en paus Leo ontmoette • Dat de karmelieten ruimte bieden voor deze tentoonstelling, kan alleen maar aangemoedigd worden. Het kan bijdragen in de verwerking van slachtoffers. Of toch zeker van hen die gelovig zijn. Er moet ruimte zijn voor de twee, en het één is niet beter of slechter dan het ander.’

Rik Devillé, oprichter van Mensenrechten in de Kerk • Hier zouden echt lespakketten over kunnen gemaakt worden. Het is heel Bijbels, maar altijd gelinkt aan het thema van het ruwe misdrijf. De doorgeknipte draden staan symbool voor het geschonden leven. Er zit ook herstel in: het terug opnieuw aaneen willen weven of met vreemde elementen toch weer een geheel willen maken. Zoals je een ineengestort huis terug wil opbouwen omdat je geen nieuw kan zetten. De werken zijn niet neerhalend, maar heel respectvol voor het slachtoffer zelf en voor het geloof. Een ongelovige zal er waarschijnlijk niet zoveel aan hebben.’

Eduard Janssens, rector van het Heiligdom van de Zalige Edward Poppe in Moerzeke • Voor mij is het buitengewoon confronterend om te zien hoe Luna deze werken gemaakt heeft. Vanuit haar eigen ervaring met misbruik heeft zij inderdaad de pijn maar ook de hoop kunnen weergeven in haar tapijtjes. Ik wens haar van harte te feliciteren. Het is iets wat moeilijk ligt in de kerk van vandaag. En wat vaak verzwegen is. Maar wat toch door deze werken weer in de aandacht komt. En dat is nodig. Als priester in een bedevaartsoord krijg ik dagelijks te maken met mensen die me aanspreken met hun zorgen en pijn. Ze zoeken een sacrament van nabijheid. Het is zo belangrijk om op onze kerkplekken een luisterend oor te bieden. Dat ontbreekt vaak, maar je moet er net prioriteit aan geven. Verlies je niet in structuren, maar toon dat mensen bij jou terecht kunnen. Dan weten ze je ook wel te vinden.

Lieve Brouwers, overlever • Ik krijg hier een heel positief gevoel bij en dat doet echt goed. Er zit zoveel hoop in. Ik hoop dat dit gevoel ook bij anderen kan aangewakkerd worden.

Rita en Lieve, zusters van Maria, zijn onder de indruk van de hoeveelheid tapijtjes – vier gangen vol. • Hoe zij met één woord die pijn diep in haar uitdrukt. Dat zoeken. Alles wat iemand tekent die misbruikt is, komt erin tot zijn recht. Je kan er een kruisweg mee doen. Het roept echt op tot verstilling en tot meditatie. Je staat voor één tapijtje en je bent daar volledig op gefocust. Je wandelt een parcours af in het spoor van Luna. Het is een heel proces.

Pater Paul Dubois, binnen URV verantwoordelijk voor de opvolging van misbruik • We vonden het belangrijk om deze tentoonstelling hier te kunnen ontvangen. Maar de echte gastvrouw in Luna T. Het opvolgen van het beleid en de protocollen is heel belangrijk, maar in grote gelijkwaardigheid omgaan met overlevers, is nog veel belangrijker. Ik vind het ook heel mooi artistiek verteld. En dit verhaal kan niet genoeg verteld worden.

Jeanne Leniere, bezoeker • Ik had de aankondiging van de tentoonstelling gezien en dacht: Daar moet ik naartoe, tijd of geen tijd. Ik ben erg onder de indruk. Je moet het maar doen, zoveel werkjes, zo'n parcours. Het is een getuigenis, een meditatie, een kruisweg, een herstelweg. Een lautering ook.

Lucienne, zuster van Vincentius Apollo • Ik vind het prachtig. Om dat allemaal op zo'n zachte manier naar buiten te brengen, die ook echt doet nadenken. Dat zij die weg gevonden heeft om naar haar herstel te gaan, is bewonderenswaardig. Iedereen doet dat natuurlijk op zijn manier.

Jeroen Kleinen, bezoeker • Straf dat ze voor zo'n felle kleuren koos bij zo'n zwaar thema. Niet iedereen begrijpt dat dit mogelijk is, maar het zegt veel over haar veerkracht, die ook niet iedereen heeft.

Luc Van Hilst, pastoor van de Mariabasiliek in Scherpenheuvel • Het is wellicht toeval, maar op enkele wandtapijtjes uit haar kruisweg heeft Luna T. een rode druppel gehaakt. Die doet me denken aan de rode traan op het kleed van Maria in onze kerk. We hebben die daar bevestigd om uitdrukking te geven aan alle gebrokenheid die gehoor vindt bij onze Moeder. Ondanks al het onrecht dat mensen is aangedaan, blijven ze toch komen naar Maria, bij wie ze geen verantwoording moeten afleggen en bij ze zich bemind weten, de moeder van smarten. Het is ook de traan van Onze Lieve Heer: 'Wat je aan de minsten van de mijnen hebt gedaan, heb je aan mij gedaan.' Het is ook mijn traan. Het is de traan van al diegenen die gekwetst en diep geraakt zijn, gechoqueerd, zich machteloos voelen. We proberen in de Kerk de drempel te verlagen, zodat mensen met hun nood er terecht kunnen, maar hij is nog altijd heel hoog. De enige manier om de drempel te verlagen, is beminnen. In alle kwetsbaarheid, ook in de eigen kwetsbaarheid. Dat is de rode draad die door de hele tentoonstelling op de grond ligt.

Jürgen François, deken van Gent • Ik ben gekomen omdat het thema me nauw aan het hart ligt, vooral sinds we naar Mia De Schamphelaere hebben geluisterd in de priesterraad en na een persoonlijk gesprek met een slachtoffer. Dat heeft me heel anders naar het thema doen kijken. Wat me in de tentoonstelling opvalt, is de witte cirkel die heel vaak terugkomt in het werk van Luna T. Die staat voor (het gelaat van) Christus. Die witte cirkel is op geen enkel moment bezoedeld. Het is een hoopvol element dat doorheen de tentoonstelling terugkomt, ondanks alle verscheuring die er ook in zit. Ik vind het een heel originele vorm. Anders dan een ingekaderd schilderij biedt het altijd een openheid. Het suggereert veel meer dan wat je in woorden kunt zeggen. 

Flinter is te bekijken in de pandgang van het karmelietenklooster in de Burgstraat in Gent tot 11 april.