Katholiek Onderwijs Vlaanderen pleit voor samenwerking om kleinere scholen open te houden

Het katholiek onderwijs telt dit schooljaar 745.057 leerlingen, een daling met 4.340 leerlingen of 0,58 procent tegenover vorig jaar. Procentueel is de daling het sterkst in het buitengewoon kleuteronderwijs (−3,96% of 61 kinderen minder), gevolgd door het gewoon lager onderwijs (−0,95% of 2.377 kinderen minder). Dat blijkt uit de oktobertelling van Katholiek Onderwijs Vlaanderen.

De cijfers baren de organisatie zorgen. De dalende geboortecijfers dreigen de toekomst van kleinere scholen namelijk onder druk te zetten. Directeur-generaal Bruno Vanobbergen roept schoolbesturen op om samen te werken, zodat kinderen ook in landelijke gebieden toegang tot onderwijs behouden.

‘We weten nu al dat scholen de instroom de komende jaren zullen zien dalen’, zegt Vanobbergen. Naast de vergrijzing spreekt hij van ‘ontgroening’: een afname van het aantal kinderen en jongeren. 'Het zou verkeerd zijn om ontgroening als een tijdelijk verschijnsel te zien dat vanzelf voorbijgaat. Vlaanderen zal alvast de komende tien jaar duidelijk minder kinderen en jongeren tellen. Dat heeft een voelbare impact op ons onderwijs.’

Minder middelen, blijvende kosten

Voor scholen heeft die ontwikkeling financiële gevolgen. Het aantal leerlingen bepaalt mee hoeveel lestijden en werkingsmiddelen ze ontvangen. Wanneer de leerlingenaantallen dalen, kunnen scholen dus middelen verliezen, terwijl de kosten voor gebouwen, onderhoud en digitalisering blijven doorlopen. Bovendien moeten scholen en vestigingsplaatsen minimumaantallen leerlingen halen om financiering te behouden. Volgens Katholiek Onderwijs Vlaanderen maakt dat vooral kleinere basisscholen in landelijke gebieden kwetsbaar. 

Vanobbergen pleit dan ook voor een andere organisatie: ‘Vandaag is het voor scholen ieder voor zich om open te kunnen blijven. Wanneer sterke schoolbesturen samenwerken om zo regionaal de regie in handen te nemen, kunnen zij middelen slimmer groeperen en zo de toename van schoolsluitingen een halt toeroepen. Zo blijven we ook in tijden van ontgroening het leerrecht van elke leerling garanderen, en dat in elke Vlaamse regio. Ook in kleinere dorpen of meer landelijke gebieden.’

Grote regionale verschillen

De daling van de geboortecijfers treft niet elke regio even sterk. Volgens de cijfers die Katholiek Onderwijs Vlaanderen aanlevert, lag het gemiddelde aantal geboortes in het Vlaams Gewest in 2021–2023 8,1% lager dan in 2009–2011.

In het arrondissement Hasselt bedroeg de daling 19,8 procent. Ook de Westhoek kende een sterke terugval, met dalingen van 13,4 procent in Diksmuide, 14,4 procent in Ieper en 14,6 procent in Veurne. In Oudenaarde ging het om 13,7 procent. Halle-Vilvoorde vormt een uitzondering: daar steeg het aantal geboortes met 5,4 procent.

Vanobbergen benadrukt dat de gevolgen verder reiken dan de schoolpoort. Minder kinderen heeft ook gevolgen voor de arbeidsmarkt, de zorg en de pensioenen. Hij vraagt daarom een breed maatschappelijk debat en duidelijke politieke keuzes.