Overslaan en naar de inhoud gaan
Home
  • Abonneer nu
  • Zoeken
  • Help
  • Digitale krant
  • Inloggen
Menu
Sluiten

Hulp nodig? Bel de klantendienst op het nummer
03 210 08 30 (ma-vr: 9-12u, 13-16u) of mail ons

  • Inloggen
  • Digitale krant
  • Verhuis melden
  • Krant niet ontvangen
  • Help
  • Contact
  • Zoeken
  • Ontdek Otheo
  • Otheo voor Kerk en Leven abonnees
  • Wegwijsinfo Kerk in Vlaanderen
  • Vacatures
  • Abonneer nu
  • Bestel proefpakket
  • Ontvang nieuwsbrief
Nieuwsoverzicht
Columns
Paus Leo XIV
Kerk in Vlaanderen
Otheo Radio
Otheo Magazine
previous
next

Wat betekent het om Christus als koning te erkennen? – met o.a. van Eyck, Bosch en Fra Angelico

Van het Lam Gods tot het Laatste Oordeel: in Bezielde beelden ontdekken we hoe Jezus onze opvatting over macht en koningschap volledig op de kop zet.
Sim D'Hertefelt

Sim D'Hertefelt

Een koning die zich laat bespotten, vernederen en kruisigen: het lijkt een vreemde figuur om als hoogste machthebber te vereren. Toch vieren christenen op de laatste zondag van het kerkelijk jaar het feest van Christus Koning van het heelal. Wat zegt dat koningschap over God? En wat betekent het voor ons, in een wereld waarin macht zo vaak wordt misbruikt?

In deze aflevering van Bezielde beelden kijken we met de ogen van kunstenaars naar een koning die zijn macht niet gebruikt om zichzelf te verheffen, maar om anderen te laten leven. Zijn koningschap stelt onze opvattingen over macht, succes en rechtvaardigheid ter discussie. En het confronteert ons met een persoonlijke vraag: welke plaats krijgt Christus werkelijk in mijn leven?

Voor het correct weergeven van deze inhoud dien je (sociale) content cookies te aanvaarden.
Download de tekst van de video Ontdek meer Bezielde beelden

Verdieping

Waar komt het feest van 'Christus Koning van het heelal' vandaan?

Paus Pius XI, gefotografeerd tussen 1929 en 1930

Paus Pius XI (tussen 1929 en 1930) © CC Alberto Felici, Museo Nazionale Alinari della Fotografia via Wikimedia Commons

Hoewel christenen Jezus al eeuwenlang als koning vereren, is het feest van Christus Koning verrassend jong. Paus Pius XI stelde het in op 11 december 1925, met de encycliek Quas Primas. Europa was nog getekend door de Eerste Wereldoorlog. Nationalisme, opkomende totalitaire ideologieën (fascisme en communisme) en de groeiende secularisering baarden de paus zorgen.

Pius XI was ervan overtuigd dat duurzame wereldvrede alleen mogelijk was wanneer mensen én staten het gezag van Christus zouden erkennen. Niet alleen in het persoonlijke leven, maar ook in politiek, wetgeving en onderwijs moest het Evangelie richtinggevend zijn. Door Christus als enige ware koning uit te roepen, wilde de paus de macht begrenzen van aardse heersers, staten en totalitaire ideologieën.

Die opvatting roept vandaag vragen op. Moeten politieke leiders het gezag van Christus erkennen? En hoe verhoudt dat zich tot de vrijheid van godsdienst en de scheiding van Kerk en staat? Het verlangen naar vrede en gerechtigheid blijft actueel, maar de manier waarop Pius XI de verhouding tussen religie en politiek zag, is niet vanzelfsprekend meer.

Oorspronkelijk werd Christus Koning gevierd op de laatste zondag van oktober. Bij de liturgische hervorming van 1969 verhuisde het feest naar de laatste zondag van het kerkelijk jaar, vlak voor de advent. Ook de naam werd gewijzigd van Feest van het Koningschap van Jezus Christus naar Christus Koning van het heelal. Daarmee kwam het accent sterker te liggen op de uiteindelijke voltooiing van de geschiedenis: de hoop dat niet geweld en onrecht, maar Gods liefde het laatste woord zal hebben.

Lees de encycliek Quas Primas van Pius XI (11 december 1925)

Een Bijbels leesspoor over het koningschap

Doorheen de Bijbel verandert het beeld van koningschap. Aardse koningen wekken grote verwachtingen, maar stellen ook teleur. Gaandeweg groeit de hoop op een andere koning, die vrede en gerechtigheid zal brengen. In Jezus krijgt die verwachting een onverwachte invulling.

  • Het ideaal van een rechtvaardige koning. Psalm 72 bezingt een koning die de armen beschermt, de verdrukten bevrijdt en vrede brengt. Koninklijke macht staat in dienst van gerechtigheid. Psalm 72
  • Israël wil een koning. Het volk verlangt naar een koning zoals de andere volken. Maar de profeet Samuel waarschuwt: koningen kunnen hun macht misbruiken en hun onderdanen uitbuiten. 1 Samuël 8
  • God zelf is koning. Tegenover de onbetrouwbaarheid van aardse machthebbers groeit het vertrouwen dat alleen God werkelijk rechtvaardig kan regeren. Psalm 96 bezingt Hem als koning die komt om recht te spreken over alle volken. Heel de schepping mag zich verheugen. Psalm 96
  • De hoop op een Koning-Messias. Verschillende profeten kondigen een toekomstige door God gezalfde koning aan die vrede en gerechtigheid zal brengen. Jesaja verwacht een vredevorst uit het huis van David. Zacharia spreekt over een nederige koning die op een ezel komt en een einde maakt aan de oorlog. Christenen herkennen in deze beloften de figuur van Jezus. Jesaja 9,1-6, Jesaja 11,1-9, Zacharia 9,9-10
  • Jezus verkondigt Gods koninkrijk. Het koninkrijk van God is nabij, zegt Jezus. In zijn optreden wordt zichtbaar wat dat betekent: mensen worden genezen, bevrijd en krijgen een nieuw begin. Marcus 1,14-15
  • Een koning die weigert te vechten. Wanneer Jezus voor Pilatus staat, verklaart Hij dat zijn koningschap niet bij deze wereld hoort. Hij zal het niet met geweld verdedigen. Zijn macht is van een andere orde. Johannes 18,33-37
  • Een gekruisigde koning. Jezus wordt bespot met een doornenkroon. Boven het kruis staat zijn koningstitel. Wat bedoeld is als vernedering, wordt voor christenen het teken van een koningschap dat tot het uiterste liefheeft. Johannes 19,1-22
  • De koning als rechter. Jezus vertelt dat de Mensenzoon op het einde van de tijd de volken zal oordelen. Het beslissende criterium is verrassend concreet: hoe zijn we omgegaan met mensen in nood? Matteüs 25,31-46
  • God zal alles in allen zijn. Volgens Paulus zal Christus uiteindelijk alle machten overwinnen die het leven bedreigen, zelfs de dood. Dan draagt Hij het koningschap over aan de Vader. Het einddoel is niet dat Christus voor eeuwig over onderdanen heerst, maar dat God alles in allen zal zijn. 1 Korintiërs 15,24-28
Tien motieven van het koningschap van Christus in de kunst

Een troon, een kroon, een scepter, een rijksappel: kunstenaars gebruiken al eeuwenlang symbolen van wereldse macht om Christus als koning voor te stellen. Maar er zijn ook minder voor de hand liggende beelden van zijn koningschap, zoals het kruis. Tien motieven uit de christelijke kunst helpen je hun betekenis te ontdekken.

Tik op het beeld om te vergroten.

Christus Pantocrator – de Albeheerser

1. Christus Pantocrator – de Albeheerser Christus kijkt de toeschouwer frontaal aan. Met zijn rechterhand maakt Hij een zegenend gebaar, in zijn linkerhand houdt Hij een evangelieboek. Soms zit Hij op een troon, soms zien we alleen zijn bovenlichaam. Pantocrator is Grieks voor ‘Albeheerser’. Vooral in de oosterse christelijke kunst is dit een veelvoorkomende voorstelling, bijvoorbeeld hoog in de koepel van een kerk. Christus wordt getoond als degene die heel de schepping draagt en bestuurt.

Christus Pantocrator – Sinaï-icoon, 6de eeuw © CC Michel Bakni via Wikimedia Commons

Majestas Domini – Christus in majesteit

2. Majestas Domini – Christus in majesteit Christus troont in een stralende, vaak amandelvormige lichtkrans, de mandorla. Rondom Hem verschijnen dikwijls de symbolen van de vier evangelisten: mens, leeuw, rund en adelaar. Het monumentale mozaïek in de Sacré-Cœur in Parijs (1923) geeft een moderne invulling aan dit motief. Christus staat met uitgestrekte armen, toont zijn kruiswonden en draagt op zijn borst het Heilig Hart. Zo worden zijn hemelse majesteit en zijn liefdevolle zelfgave met elkaar verbonden.

Christus in majesteit – mozaïek in de Basilique du Sacré-Cœur, Parijs, Luc-Olivier Merson © CC Didier B (Sam67fr) via Wikimedia Commons

Koning der Koningen – de hoogste machthebber

3. Koning der Koningen – de hoogste machthebber Christus draagt een koningskroon, kostbare gewaden en soms een scepter of rijksappel. De gelijkenis met aardse vorsten is bewust gekozen. Het beeld verkondigt dat zijn gezag boven dat van alle wereldlijke machthebbers staat. Vooral in de Byzantijnse kunst worden soms zelfs de kleding en waardigheidstekens van de keizer overgenomen.

Koning der koningen, Emmanuel Tzanes, 1686 © CC Museo Correr, Venetië via Wikimedia Commons

Christus aan het kruis – de gekruisigde koning

4. Christus aan het kruis – de gekruisigde koning Sommige middeleeuwse kruisbeelden tonen Christus met een koningskroon in plaats van een doornenkroon. Hij houdt het hoofd rechtop en heeft soms de ogen open: de Christus triumphans, de zegevierende Christus. Andere afbeeldingen benadrukken juist zijn lijden en vernedering. Het contrast maakt de paradox van het christelijke koningschap zichtbaar: Christus overwint niet door zijn vijanden te vernietigen, maar door zijn leven te geven.

Gekroonde Christus aan het kruis, Castilië-León (Spanje), ca. 1150–1200 © CC The Metropolitan Museum of Art, New York (The Met Cloisters)

Sedes Sapientiae – de Zetel der Wijsheid

5. Sedes Sapientiae – de Zetel der Wijsheid Maria zit op een troon, met het Christuskind recht voor zich op haar schoot. Vaak kijkt het kind ernstig en maakt het een zegenend gebaar. Maria is de Zetel der Wijsheid, omdat zij Christus, de mensgeworden goddelijke Wijsheid, draagt. De voorstelling was bijzonder populair in de romaanse beeldhouwkunst. Hoewel Jezus nog een kind is, wordt Hij al als koning en heerser voorgesteld.

Gouden Madonna van Essen, ca. 980–990 © CC Tuxyso, Essener Münster via Wikimedia Commons

De Genadestoel – de Vader toont zijn Zoon

6. De Genadestoel – de Vader toont zijn Zoon God de Vader zit op een troon en houdt het kruis met de gestorven Christus voor zich. De Heilige Geest verschijnt vaak als een duif. Deze voorstelling van de Drie-eenheid wordt de Genadestoel genoemd. Ze is niet in de eerste plaats een koningsbeeld, maar verbindt Gods hemelse majesteit met het offer van Christus. De hoogste goddelijke macht wordt zichtbaar in de zelfgave van de Zoon.

De Heilige Drie-eenheid (Genadestoel), Masaccio, ca. 1426–1428 © CC Basilica di Santa Maria Novella, Firenze via Wikimedia Commons

Deësis – Christus en de voorsprekers

7. Deësis – Christus en de voorsprekers Christus zit als hemelse heerser en rechter op een troon. Links en rechts van Hem staan Maria en Johannes de Doper, die zich in gebed tot Hem wenden. Deësis is Grieks voor ‘smeekgebed’. Het motief is vooral bekend uit de Byzantijnse kunst. Het herinnert eraan dat Christus niet alleen rechter is, maar ook barmhartig: mensen mogen op voorspraak en genade hopen.

Deësis – mozaïek in de Hagia Sophia, Istanbul, 13de eeuw © CC Myrabella via Wikimedia Commons

Het Laatste Oordeel – Christus als rechter

8. Het Laatste Oordeel – Christus als rechter Christus verschijnt in heerlijkheid om over de levenden en de doden te oordelen. Vaak toont Hij zijn kruiswonden. Engelen kondigen het oordeel aan en de mensen worden van elkaar gescheiden. De voorstelling herinnert eraan dat het kwaad niet ongestraft blijft en dat ons handelen ertoe doet. In de schilderkunst krijgt dit motief soms een indrukwekkende, zelfs angstaanjagende vorm.

Het Laatste Oordeel, Fra Angelico, ca. 1431 © CC Museo di San Marco, Firenze via Wikimedia Commons

Coronatio Virginis – de kroning van Maria

9. Coronatio Virginis – de kroning van Maria Maria wordt in de hemel gekroond, dikwijls door Christus of door de drie personen van de Drie-eenheid. Zij deelt in de hemelse heerlijkheid van haar Zoon. De voorstelling verwijst ook naar de hoop die voor alle gelovigen geldt: dat de mens mag delen in Gods leven. Het koningschap van Christus wordt hier niet voorgesteld als macht die anderen klein houdt, maar als heerlijkheid waarin anderen mogen delen.

Kroning van Maria, Enguerrand Quarton, 1454 © CC Musée Pierre-de-Luxembourg, Villeneuve-lès-Avignon via Wikimedia Commons

Anastasis – Christus overwint de dood

10. Anastasis – Christus overwint de dood In de oosterse christelijke kunst wordt het thema van de opstanding (anastasis) vaak gecombineerd met de nederdaling in het dodenrijk. Christus verbreekt er de macht van de dood. Onder zijn voeten liggen de verbrijzelde poorten van de onderwereld. Omgeven door hemels licht trekt Hij Adam en Eva uit hun graven. Zij vertegenwoordigen de mensheid die Hij komt bevrijden. Christus verschijnt hier als een machtige overwinnaar, maar zijn overwinning is geen onderwerping: Hij gebruikt zijn macht om anderen uit de dood op te richten.

Anastasis (Nederdaling ter Helle), fresco in de Chorakerk, Istanbul, ca. 1315–1321 © CC Till Niermann via Wikimedia Commons

 

 
'Christ is King': hoe wordt een geloofsbelijdenis een politieke strijdkreet?

‘Christ is King’ – Christus is koning – is een eeuwenoude christelijke geloofsbelijdenis. Maar in de Verenigde Staten is de uitdrukking de voorbije jaren ook een politieke slogan geworden. Ze klinkt op bijeenkomsten van christelijke nationalisten die vinden dat Amerika een uitgesproken christelijke natie moet zijn. In extreemrechtse kringen wordt ze bovendien gebruikt om antisemitische boodschappen kracht bij te zetten.

Vooral de aanhangers van de extreemrechtse influencer Nick Fuentes gebruiken ‘Christ is King’ als strijdkreet. Ook Candace Owens, een invloedrijke conservatieve mediapersoonlijkheid die antisemitische complottheorieën verspreidt, draagt bij aan de populariteit ervan. Volgens een onderzoek van het Amerikaanse Network Contagion Research Institute uit 2025 is het gebruik van de uitdrukking als antisemitische meme op sociale media sterk toegenomen.

Dat betekent uiteraard niet dat iedereen die ‘Christus is koning’ zegt, een politieke of antisemitische boodschap verkondigt. De betekenis hangt af van de context en de bedoeling. Maar de politieke recuperatie roept wel een fundamentele vraag op: welk koningschap wordt hier eigenlijk beleden?

Jezus weigerde zijn koningschap met geweld af te dwingen. Hij identificeerde zich met wie werd uitgesloten en maakte zijn macht zichtbaar door anderen te dienen. Wanneer zijn naam wordt gebruikt om mensen te vernederen of uit te sluiten, staat dat op gespannen voet met zijn eigen optreden. Het feest van Christus Koning nodigt daarom niet alleen uit om zijn gezag in ons leven te erkennen, maar ook om kritisch te kijken naar de manier waarop we zelf macht uitoefenen.

Verder lezen: ‘Christ is king’ becomes a loaded phrase in U.S. political debates, especially on the right – Los Angeles Times, 5 maart 2026 (Engels)

Waar is het koninkrijk van God vandaag?

‘Het koninkrijk van God is dichtbij.’ Dat is de kern van Jezus’ verkondiging. Maar waar moeten we dat koninkrijk zoeken? In een verre toekomst, in de samenleving of in onszelf?

Christenen hebben die vraag op verschillende manieren beantwoord. Volgens het christelijk geloof heeft Christus door zijn dood en verrijzenis het kwaad en de dood al overwonnen. Toch ervaren we nog dagelijks hun macht. Gods koninkrijk is dus al begonnen, maar wacht nog op zijn voltooiing. Tegelijk kunnen we er vandaag al tekenen van herkennen, overal waar mensen bevrijding, gerechtigheid, verzoening en liefde ervaren. In de christelijke mystiek krijgt het koninkrijk ook een innerlijke betekenis: God kan in ons werkzaam worden wanneer we ons openstellen voor zijn aanwezigheid en leiding.

Die betekenissen sluiten elkaar niet uit. Gods koninkrijk is tegelijk aanwezig en toekomstig. Het is geen rijk dat wij met onze eigen macht kunnen vestigen, maar evenmin een verre toekomst waarop we alleen maar moeten wachten. Het is in de eerste plaats Gods werk, waaraan mensen mogen meewerken.

Misschien is de belangrijkste vraag daarom niet waar Gods koninkrijk zich bevindt, maar hoe we het kunnen herkennen en er vandaag aan kunnen meewerken.

Om bij stil te staan

Religieuze kunst wil niet alleen bekeken worden. Soms vraagt ze ook dat wij onszelf laten bekijken. Deze vragen kunnen helpen.

  1. Naar welke koning verlang je?
    Wat hoop je van mensen met macht en gezag? Rechtvaardigheid, bescherming, vrede, zekerheid? En wat zegt dat verlangen over wat jij belangrijk vindt?
  2. Welke macht oefen jij zelf uit?
    Ook zonder hoge functie hebben we invloed op anderen. Gebruik je die vooral om je eigen belangen te verdedigen, of om anderen ruimte te geven om te leven en te groeien?
  3. Durf je te blijven liefhebben wanneer het niets oplevert?
    Jezus blijft liefhebben, zelfs wanneer zijn liefde wordt afgewezen. Herken je situaties waarin goedheid kwetsbaar en machteloos lijkt? Wat helpt je om dan niet op te geven?
  4. Wie zie jij gemakkelijk over het hoofd?
    Jezus vereenzelvigt zich met mensen in nood. Wie blijft er in jouw leven aan de rand staan? Kun je in die persoon iets van Christus herkennen?
  5. Welke plaats krijgt Christus werkelijk in je leven?
    Is Hij vooral iemand tot wie je je wendt op bijzondere momenten, of mag Hij ook richting geven aan je dagelijkse keuzes? Waar zou je Hem vandaag wat meer ruimte kunnen geven?

Meer Bezielde beelden

Jheronimus Bosch, De dood van een vrek, ca. 1490
Video

De kunst van het sterven – ‘De dood van een vrek’ door Jheronimus Bosch [Bezielde Beelden]

Op zaterdag 10 oktober is het de Dag van de Palliatieve Zorg. Kan oude kunst ons anders leren kijken naar sterven en de dood?

Legende van Sint-Franciscus: Preek tot de vogels, toegeschreven aan Giotto di Bondone en atelier, ca. 1297–1299
Video

Franciscus preekt tot de vogels – Giotto en andere kunstenaars [Bezielde beelden]

Nee, Franciscus was geen vogelaar avant la lettre, maar een provocateur die de mensen wakker schudt. Ontdek hoe kunstenaars het verhaal verbeelden.

Van Eyck, De Aanbidding van het Lam Gods
Video

Wat bedoelden de broers Van Eyck met hun Lam Gods? Bekijk de film

Ontdek hoe het Lam Gods hoop geeft: een weerloos lam overwint het kwaad en opent het visioen van een nieuwe hemel en aarde.

Bronnen

  • Christus Koningbeeld in Świebodzin, Polen © CC Dominikosaurus & Rzuwig via Wikimedia Commons
  • Geboorte bij nacht, Geertgen tot Sint Jans, ca. 1490 © CC National Gallery, Londen via Wikimedia Commons
  • De aanbidding van het Lam Gods, Hubert en Jan van Eyck, 1432 © Sint-Baafskathedraal Gent, www.lukasweb.be, Art in Flanders, foto's Hugo Maertens, Dominique Provost, KIK-IRPA
  • Koning Filip, 2013 © CC Lars Koopmans via Wikimedia Commons
  • Koning Salomo en de Koningin van Sheba, Simon de Vos, ca. 1640 © CC Dorotheum, Wenen via Wikimedia Commons
  • Christus geneest de lamme, Bartolomé Esteban Murillo, ca. 1670 © CC National Gallery, Londen via Wikimedia Commons
  • De genezing van de blinde Bartimeüs, Werkplaats van Fernando Gallego, ca. 1480-1488 © CC Museum voor Kunst van de Universiteit van Arizona via Wikimedia Commons
  • De genezing van de lamme van Bethesda, Pieter Aertsen, 1575 © CC Rijksmuseum, Amsterdam via Wikimedia Commons
  • Christus met de doornenkroon, Dirk Bouts, ca. 1470 © CC National Gallery, Londen via Wikimedia Commons
  • Christus voor Pilatus, Meester L Cz, 1480 © CC Dosseman via Wikimedia Commons
  • De gevangenneming van Christus, Caravaggio, 1602 © CC Nationale Galerij van Ierland via Wikimedia Commons
  • Christus aan het kruis met Maria en Sint-Johannes, Rogier van der Weyden, ca. 1457 – 1464 © CC Royal Monastery of San Lorenzo de El Escorial via Wikimedia Commons
  • De doornenkroning van Christus, Jheronimus Bosch, ca. 1510 © CC National Gallery Londen via Wikimedia Commons
  • De glorie, Titiaan, ca. 1551–1554 © CC Museo del Prado, Madrid via Wikimedia Commons
  • Het Laatste Oordeel, Fra Angelico, ca. 1431 © CC Museo di San Marco, Firenze via Wikimedia Commons
  • Koning der koningen, Emmanuel Tzanes, 1686 © CC Museo Correr, Venetië via Wikimedia Commons
Ontdek meer Bezielde beelden
Laatste aanpassing op 20/11/2026 om 09:00

Lees meer

Boek van de week: ‘De mier en de graankorrel’, Chantal Leterme

Een boek met 58 sterke verhalen, voor elke zondag en elke belangrijke feestdag. Bestel nu bij Otheo Book.

Ignace Michaux, burgemeester Ronse, en paus Leo XIV

Een stukje Vlaamse Ardennen in het Vaticaan: Fiertelcomité Ronse bij de paus

Een delegatie van het Fiertelcomité uit Ronse trok naar Rome en ontmoette er de paus. Voorzitter Nele Hoffius blikt terug.

Boek van de week: ‘Riskeer meer’, Julie Hendrickx Devos

Het geestelijk testament van Jeanne Devos, opgetekend door haar nicht. Boek van de week bij Otheo Books.

Home
Algemeen
  • Inloggen
  • Digitale krant
  • Ontdek Otheo
  • Kerk & Leven abonnees
  • Wegwijs Kerk in Vlaanderen
  • Deelsite op Otheo
  • Vacatures
Klantendienst
  • Abonnementen
  • Proefpakket
  • Nieuwsbrief
  • Verhuis melden
  • Krant niet ontvangen
  • Help
  • Contact
Sociale kanalen
  • Facebook
  • Instagram
  • Twitter
  • YouTube
Liturgische hoogtepunten
  • Advent en Kerstmis
  • Pasen
  • Pinksteren
  • Hemelvaart
  • Allerheiligen en Allerzielen
Bisdommen
  • Bisschoppenconferentie
  • Aartsbisdom Mechelen-Brussel
  • Bisdom Antwerpen
  • Bisdom Brugge
  • Bisdom Gent
  • Bisdom Hasselt
  • Vicariaat Brussel
  • Vicariaat Vlaams-Brabant en Mechelen
© Otheo 2026
  • Gebruiksvoorwaarden
  • Abonnementsvoorwaarden
  • Vacatures

Nieuw bij Otheo? Ontdek hier wie we zijn en wat we voor je kunnen doen.

CIM