IPB-Forum over omgaan met psychische kwetsbaarheid

Afgelopen zaterdag 6 oktober, midden in de wereldwijde 10-daagse van de Geestelijke Gezondheid, organiseerde het Interdiocesaan Pastoraal Beraad (IPB) zijn herfstforumbijeenkomst over omgaan met psychische kwetsbaarheid. Hiervoor werd, teruggrijpend naar een oude forumtraditie,  een hele dag uitgetrokken, zodat de deelnemers volop de kans hadden om met elkaar in gesprek te gaan over dit thema. Psychiater Stephan Claes en theoloog Axel Liégeois, allebei van de KU Leuven, gaven samen een heel  sterke inhoudelijke inbreng als start voor de groepsgesprekken. Die kregen op die manier voldoende tijd voor reflectie en uitwisseling van ervaringen. Na de gemeenschappelijke lunch werd het gesprek voortgezet rond drie verschillende invalshoeken: liturgie en rituelen, de een-op-eenrelatie, en de omgang met kwetsbaarheid in groepsprocessen. De dag werd afgesloten met een gebedsmoment in de stemmige Sint-Damiaankerk van Theologisch & Pastoraal Centrum (TPC) in Wilrijk.

Psychiatrische invalshoek

Stephan Claes is hoofdpsychiater voor de volwassenenpsychiatrie van het UZ Gasthuisberg in Leuven. Hij schetste kort de ziektebeelden waarmee de psychiatrie geconfronteerd wordt. Heel vaak gaat het om fundamentele menselijke emoties die tot een stoornis uitgroeien. Iedereen is wel eens angstig of down, maar bij sommige mensen neemt dit de afmetingen aan van een ziektebeeld. Enkele centrale thema’s die we bij o.a. depressie en pogingen tot zelfdoding terugvinden zijn eenzaamheid, drang naar excellentie, gevoel van nutteloosheid. Vandaag worden mensen persoonlijk verantwoordelijk geacht voor hun levenskwaliteit. We hebben quasi onbeperkte keuzemogelijkheden en willen het goed doen. Te goed misschien. En we leven in een samenleving die excellentie en nuttigheid verwacht. Prof. Claes illustreerde met twee casussen hoe we voor elkaar het verschil kunnen maken. Mensen hebben het nodig om zich aanvaard en graag gezien te weten. Waardevol zijn mag niet samenvallen met nuttig zijn. Hij gaf ook aan dat de diepere levensvragen en de spirituele dimensie niet echt tot het terrein van de psychiater behoren, maar wel zorg nodig hebben.

Spirituele dimensie

Axel Liégeois is hoogleraar  praktische theologie aan de KU Leuven en stafmedewerker Ethiek bij de Broeders van Liefde. Hij gaf een aantal inzichten mee over die spirituele dimensie en benoemde zeven duo’s van existentiële thema’s als hulp om het verhaal van mensen te beluisteren. Hij belichtte dezelfde casussen met die bril en zo werden onder meer angst-vertrouwen, eenzaamheid-verbondenheid en afhankelijkheid-zelfstandigheid als invalshoek zichtbaar gemaakt. In de context van onze samenleving, die een sterk accent legt op autonomie en eigen verantwoordelijkheid, hield prof Liégeois een pleidooi om onze vrijheid te beleven in verbondenheid en zo te komen tot gedeelde verantwoordelijkheid en solidariteit. Hij stelde dat de privatisering van zinbeleving en religie nefaste gevolgen heeft voor de geestelijke gezondheid omdat deze dimensie dan onvoldoende aanwezig is in de zorg.

Gastvrije geloofsgemeenschap

Claes en Liégeois eindigden met een oproep aan de geloofsgemeenschappen om gastvrij te zijn zonder vooroordelen. We hebben een voorbeeldfunctie op vlak van inclusie en kunnen verbondenheid en betrokkenheid scheppen. Parochies moeten niet therapeutiseren of moraliseren, maar kunnen bescheiden ondersteunen en vriendschap aanbieden aan kwetsbare mensen.

Groepsgesprekken

In de groepsgesprekken werd hierop dieper ingegaan en konden de aanwezigen ervaringen delen en bekommernissen uitspreken. Na de middag waren er drie thematische groepen waarin telkens een inleiding werd gegeven door twee begeleiders. Didier Vanderslycke en Bart de Bakker spraken over het belang van de taal in (uitvaart)vieringen. Welke woorden gebruiken we? Hoe geven we ruimte zodat alle emoties er mogen zijn? Bij zelfdoding bijvoorbeeld bestaat er een spanning tussen niet-veroordelen en goedpraten. In een tweede groep bespraken Ilse Van Gorp en Evelien Deketele de kansen en valkuilen van de één op één pastorale relatie met mensen met een psychische kwetsbaarheid. In een ontmoeting van mens tot mens klinkt impliciet mee dat je de ander waardevol vindt. Els Van Doren en Hilde Schmitz begeleidden een gespreksgroep die verder nadacht hoe parochies, scholen, jeugdbewegingen, organisaties werken met groepen waarin kwetsbare mensen aanwezig zijn. Hoe gaat een groep om met die kwetsbaarheid? Hoe groot is de draagkracht? Waar is ondersteuning te vinden?

Huiswerk voor IPB-Bureau

De deelnemers bespraken voor elk van deze invalshoeken de kansen en mogelijkheden en noemden ook aandachtspunten en knelpunten. Bedoeling is dat deze door het IPB-Bureau verder worden besproken en als adviezen worden geformuleerd voor diverse doelgroepen.

Bron: Zr. Carine Devogelaere, coördinator IPB

• Download het Jaarverslag (september) 2017 – 2018, over de werking van het Interdiocesaan Pastoraal Beraad.
• Lees meer over de opvolging van de IPB-Forumbijeenkomsten van het afgelopen werkjaar.