Opvallende ontmoeting bij de Vardavar-viering in Etsjmiadzin vorige zondag: de Armeens-apostolisch aartsbisschop Bagrat Galstanyan werd door zijn patriarch, katholikos Karekin II, in de Heilige Moeder Gods-kathedraal gezegend. Vardavar is een feest op de veertiende zondag na Pasen, waarbij ‘zegenen met veel water’ centraal staat.
Waarom was deze ontmoeting zo opvallend? Omdat de primaat van Tavoesj nog altijd onder huisarrest is; Bagrat werd een jaar geleden op beschuldiging van het plannen van een staatsgreep gearresteerd en net voor de verkiezingen van zondag 7 juni uit de gevangenis vrijgelaten en onder huisarrest geplaatst. Maar blijkbaar mag Bagrat wel de liturgie bijwonen, en daarvan maakte hij gebruik om naar de patriarchale moederkerk te trekken en zich er met Vardavar openlijk door de katholikos te laten zegenen.
Vardavar
Hiermee maken beide prelaten subtiel duidelijk dat zij bondgenoten blijven in hun oppositie tegen premier Nikol Pasjinjan en zijn bocht over de voormalige Armeense enclave Artsakh. Die enclave – ook bekend onder haar Russische naam Nagorno-Karabach – werd door Azerbeidzjan in het najaar van 2023 ‘gezuiverd’ van zijn ruim honderdduizend Armeense bewoners. Pasjinjan wil daar echter liefst niet meer op terugkomen.
Pasjinjan won de verkiezingen en zijn vernieuwde regering keurde deze week het vredesakkoord dat hij in augustus vorig jaar met Azerbeidzjan sloot, formeel goed. Dat akkoord voorziet ook dat Armenië de grondwet wijzigt, want daarin staat nog een indirecte verwijzing naar de hereniging van het moederland met Nagorno-Karabach. Maar Pasjinjan behaalde daarvoor niet de noodzakelijke grondwettelijke meerderheid.
Aliyev
De vraag is dus of Pasjinjan er in de komende maanden in slaagt de kwestie-Artsakh helemaal van de agenda te vegen. Hij wordt daarbij niet bepaald geholpen door zijn voormalige tegenstander en nieuwe partner Ilham Aliyev, de sterke man van Azerbeidzjan.
Aliyev lijkt zich niet tevreden te stellen met zijn overwinning; ook na het vredesakkoord blijft hij nieuwe voorwaarden stellen en de druk op Armenië opvoeren.; de tegenstander moet vernederd en verpletterd worden en aan elke wapenstilstand of elk vredesakkoord moeten nieuwe voorwaarden toegevoegd worden. Drie dagen geleden verklaarde Aliyev publiekelijk dat de etnische zuivering van Artsakh gerechtvaardigd was, bekritiseerde hij de Europese en internationale instanties die het recht op zelfdeterminatie van de Artsakhis verdedigen en… – oh ironie! – besloot hij dat de Zuidelijke Kaukasus door het internationale recht geregeerd moet worden.
Gas- en olieleverancier
Zolang Aliyev wint, laat hij zich niets aan internationale rechtsregels gelegen. In Artsakh wordt Armeens erfgoed systematisch vernield, zoals zijn vader Hejdar Aliyev het destijds al deed in de Azerbeidzjaanse exclave Nachitsjevan. Aliyev blijft Armenië waarmee hij net ‘vrede’ sloot, ook consequent ‘West-Azerbeidzjan’ noemen en steekt niet onder stoelen of banken dat hij nog gebiedsuitbreiding claimt. Wie hem daarbij iets in de weg legt, keert hij de rug toe: hij wil uitdrukkelijk niets meer te maken hebben met de Raad van Europa of met het Europees Parlement, omdat beide instellingen voortdurend op internationale rechtsregels en de rechten van de Artsakhi's hameren. Maar het probleem is dat Aliyev inmiddels een van Europa’s prominentste leveranciers van gas en olie werd.
Spreidstand
En dus blijft Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen de banden met Azerbeidzjaans president Ilham Aliyev aanhalen. Woensdag bleek nog maar eens dat het Europees Parlement niet gelukkig is met de politiek in de Kaukasus van Von der Leyen. Tijdens een conferentie over een twintigtal voormalige politici en militaire leiders uit Artsakh, die in Bakoe tijdens nepprocessen tot zware gevangenisstraffen werden veroordeeld en waarvan het Europees Parlement in een over partijgrenzen heen bijna unaniem goedgekeurde motie eist dat zij vrijgelaten worden, werd nog maar eens duidelijk dat de Europese Unie haar spreidstand niet langer kan volhouden. De Europese verkozenen vragen om Artsakh te steunen, maar de Europese Commissie en de lidstaten verenigd in de Europese Raad, trekken zich daar niets van aan.
Vaticaan
Helaas hanteren ook de Kerken zo’n spreidstand. Paus Leo XIV ontving medio mei nog de Armeens-apostolische katholikos Aram I van Cilicië. Publiek lag de nadruk op de situatie in Libanon, waar veel van Arams gelovigen wonen. Het ligt echter voor de hand dat ook de ontwikkelingen rond Artsakh tijdens het gesprek aan bod kwamen. Tegelijk blijft het Vaticaan de relaties met Azerbeidzjan zorgvuldig onderhouden.
Volgens critici speelt ook de financiële steun van de Heydar Aliyev Foundation aan Vaticaanse projecten een rol in de goede relaties tussen Rome en Bakoe. De Hejdar Aliyev Foundation financiert rijkelijk de Vaticaanse musea en andere culturele projecten in het katholieke Rome. Bovendien staat Azerbeidzjan bekend om zijn grote tolerantie voor alle mogelijke confessies en Kerken… behalve voor de Armeense, want ‘armenofobie’ vormt nog altijd de grondslag van het nationale discours in Bakoe.
