Zalven, bewieroken, aankleden: zo werd het nieuwe altaar van de trappistinnen in Brecht gewijd

Bisschop Bonny kan ze op één hand tellen, de keren dat hij een altaar heeft mogen wijden. De wijding van het nieuwe altaar in de gerestaureerde kerk van de abdij Onze-Lieve-Vrouw van Nazareth was dan ook een bijzonder moment, voor de bisschop en voor de gemeenschap van Brecht. De brede cisterciënzer- en benedictijnenfamilie, vele vrienden en sympathisanten en ook Otheo vierden mee. 

Het is even wennen als we aan de abdij aankomen. Bij de imposante ingang van vroeger met meerdere treden verwijst een blad papier ons naar vijftig meter verderop. In de muur van de abdij werd een opening gemaakt, met een letterlijk lage drempel naar een glazen ingang, die toegang geeft tot de vernieuwde kerk. De symboliek mag duidelijk zijn: iedereen is welkom, de abdij wil openstaan voor elke bezoeker.

‘Wat een genade!’

Zuster Sabine troont me mee door de gang naar de vernieuwde kerk. ‘Hier gaat het eventjes wat omhoog’, legt ze uit, ‘dat was de enige manier om de vloerverwarming hier te kunnen leggen.’ 

Het is alsof we met het ter kerke gaan al in wat hogere sferen toeven.

En dat is ook wat de gemeenschap ervaart in hun vernieuwde kerk, ruim zeventig jaar nadat de eerste steen ervan gelegd werd. Die eerste grote kerk werd verkleind, aangepast aan de kleiner wordende gemeenschap, het massieve marmeren altaar kreeg een nieuwe plek (in Polen) en werd vervangen door een kleinere versie, die vandaag ingewijd wordt.

‘Toen we enkele weken geleden de vernieuwde kerk in gebruik namen, waren we zo aangedaan’, verwoordt zuster Katharina het in haar welkomstwoord. ‘Wat een verrassing! Wat een genade! We begonnen te zingen alsof we rechtstreeks de hemel ingevoerd werden. We zijn zo blij met onze aangepaste kerk, als poort naar de hemel waar we elke dag opnieuw Gods lof kunnen zingen.’

Met het nieuwe altaar knoopt de trappistinnengemeenschap aan met haar oorsprong. De altaarsteen werd gehouwen uit een witstenen rotsblok uit de Bourgogne, waar het eerste klooster van de cisterciënzerorde gevestigd was. ‘Hoe vaak zingen we niet: Christus, de rots waarop we bouwen?’

Over hoofdkussens en ladders

Bij het begin van de viering werd het wijwater gezegend waarmee het nieuwe altaar besprenkeld en aldus gewassen wordt.

In zijn homilie vergeleek bisschop Bonny het nieuwe stenen altaar met de gedenkstenen die grote figuren uit het Oude Testament ergens plaatsten ‘om een heilige plek te markeren, om aan God offers op te dragen, om het sluiten van een verbond in steen vast te leggen, om een herinneringsplek te markeren’. Zo raadt Mozes aan om ‘een ongehouwen steen’ te nemen, zoals de ruwe ongehouwen steen van het altaar in Brecht. Of denk aan Jakob die zijn hoofd te rusten legt op een steen als hoofdkussen en droomt van engelen die langs een ladder uit de hemel neerdalen. 

‘Hij markeert die steen als het huis van God, een heilige plek, een teken van ons verbond, als een raakpunt tussen hemel en aarde,’ aldus bisschop Bonny, ‘zoals de altaarsteen die we hier vandaag wijden.’ 

Daarnaast verwijst de altaarsteen ook naar het offer, want daarop werden offergaven aangedragen en neergezet.

Die offer- en herinneringsgedachte uit het Oude Testament verschuift in het Nieuwe Testament met het Laatste Avondmaal naar het altaar als tafel, waar je als gemeenschap rond zit, met Jezus als gastheer. 

‘Jezus vierde het Laatste Avondmaal met zijn leerlingen niet aan een stenen altaar, maar rond een houten tafel’, merkte de bisschop op. ‘Een tafel spreekt van thuiskomen, vriendschap, lief en leed delen, een feestelijke maaltijd, eucharistie vieren. Moge dit stenen altaar symbool staan voor de houten tafel. We zullen de steen straks zalven met de olie van chrisma, opdat hij zijn hardheid mag verliezen en een plek van verbinding mag worden, waar de dichter bij elkaar komen en dichter bij God.’ 

Want, zo bracht de bisschop in herinnering: ‘Jezus, is de levende Heer in ons midden, de hoeksteen van ons geloof en de Kerkgemeenschap.’

In verbondenheid

Net als in het oude altaar werd in het nieuwe altaar een kistje ingeschoven met relikwieën: van de heilige Benedictus, heilige Robertus, heilige Bernardus, heilige Lutgardis, Guerricus, Maria Joseph Cassant, Maria Gabriella van de Eenheid, de martelaren van Tibhirine en de heilige Anna van Sint-Bartholomeüs, stuk voor stuk cisterciënzerheiligen, op Anna na. ‘Die wilden we er bewust bij, omdat ze de beschermheilige is van Antwerpen’, zal abdis Katharina me later uitleggen.

Zo’n kistje of steen met relikwieën gaat terug op de traditie van de martelaren, duidde de bisschop. ‘Men bewaarde een relikwie van een martelaar of een heilige in een steen onder het altaar, op de plek waar de voorganger brood en wijn plaatst. Het verwijst naar de offergedachte, want zij gaven hun leven voor God, maar tegelijk verwijst het ook naar de verbondenheid met alle heiligen en martelaren die ons zijn voorgegaan, en naar de brede geloofsgemeenschap.’

Zalven, bewieroken, poetsen en aankleden

Na het bidden van de litanie van alle heiligen, die indrukwekkend klonk in de volgelopen kerk, en het wijdingsgebed volgde de zalving van het altaar. De bisschop trok een linnen schort aan en druppelde vervolgens chrismaolie op de vier hoeken van het altaar, symbool voor de vier evangelisten en de vier windstreken, en zalfde die stevig in, en zo ook in het midden van het tafelblad. Die vijf punten verwijzen dan weer naar de vijf wonden van Jezus Christus. Hier komt de symboliek van het altaar als offersteen terug.

Vervolgens plaatsten twee zusters vijf hoopjes brandende kolen met een wiek op elke hoek en in het midden van het altaar en staken ze de vijf lichtpunten aan. Daarna bewierookte de bisschop het altaar om eer te brengen aan Christus: ‘Hij staat in het midden. Het altaar staat symbool voor hem. Het offer is volbracht. We brengen geen nieuwe offers meer, Jezus bracht het ultieme offer, dat wij telkens gedenken.’

Daarna verwijderden de zusters alles zorgvuldig, ze boenden het tafelblad schoon en kleedden het altaar aan. Ze plaatsten twee nog gedoofde kandelaars voor het altaar. De bisschop overhandigde hen een brandende kaars waarmee ze de twee kandelaars aansteken. Tegelijk werd ook het altaar verlicht. 

‘Nu zijn we klaar’, besloot de bisschop, ‘om samen eucharistie te vieren.’ 

En dat deden we.

Tekst: Ilse Van Halst