Geloof van gewone mensen

Erfgoeddag op 22 april heeft als thema Kiezen, vaak met een religieuze inslag

Elke dag opnieuw maken we kleine en grote keuzes. Ook erfgoedinstellingen moeten vaak keuzes maken, zoals welke objecten bewaard worden en welke niet. Kiezen is dan ook het thema van Erfgoeddag op 22 april.
Historicus Alfons Thijs verzamelde zijn leven lang volksboekjes, handschriften, bedevaarvaantjes en devotieprenten. Kort voor zijn overlijden selecteerde hij samen met zijn vrouw ongeveer 1.100 devotionalia die vervolgens werden aangekocht door de Universiteitsbibliotheek Antwerpen. De objecten, prenten zowel als korte teksten van de zeventiende tot de twintigste eeuw, hebben voornamelijk betrekking op plaatsgebonden devotie en verering.
Wanneer hem gevraagd werd waarom hij de verzameling aanlegde, antwoordde Thijs: „Parce que ça m’amuse” (omdat het me plezier verschaft). Als folklorist was hij vooral geïnteresseerd in het doen en laten van doodgewone mensen. Devotionalia die een licht laten schijnen op de alledaagse geloofspraktijk van gewone mensen is daar uitermate geschikt voor.
Tijdens Erfgoeddag stelt de Universiteitsbibliotheek Antwerpen een selectie van Thijs’ collectie tentoon en geeft aldus een uniek beeld van de alledaagse geloofsbeleving van gewone mensen. Wie na een bezoek aan de tentoonstelling honger heeft naar meer, kan de elektronische catalogus van de collectie raadplegen en zelf op zoek gaan naar een stuk erfgoed.
De vijf monumentale kerken van Antwerpen – de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal, Sint-Paulus, Sint-Carolus Borromeus, Sint-Andries en Sint-Paulus – kiezen dan weer uit duizenden kunstwerken in hun bezit elk drie inspirerende kunstwerken die Kiezen als thema hebben. In de Sint-Andrieskerk is dat bijvoorbeeld de preekstoel waarop te zien [node:field_streamers:0] is hoe de apostelen kiezen voor Jezus. In de Sint-Jacobskerk vertellen de kerk- en kapelmeesters hoe ze verkozen worden. Ze tonen uitzonderlijk hun geborduurde tabbaarden en openen de kerkmeesterkamer.
In Westerlo staat Erfgoeddag in het teken van het gerestaureerde beeld van de engel Gabriël. Dat stond voorheen aan de kapel op Het Riet. Tijdens oudejaarsnacht van 2015 en 2016 duwden vandalen het beeld van zijn sokkel en werd het zwaar beschadigd. De lokale heemkring Ansfried, prins Simon de Merode en restaurateur Bart Keutgens sloegen de handen in elkaar om het kleinood te restaureren.
Simon de Merode nam het grootste deel van de restauratiekosten voor zijn rekening. Hij heeft dan ook een familiale band met het beeld. Dat werd in 1887 immers in opdracht van gravin Nathalie de Croy, echtgenote van Henri de Merode, aan de kapel geplaatst. Tijdens de restauratie kwam aan het licht dat het geen beeld uit gips is, maar uit terracotta. Het gips werd bij eerdere restauraties aangebracht. Bij de huidige ingreep werd ervoor gekozen het gips volledig te verwijderen en opnieuw te gaan voor een zuiver terracottabeeld. Voor de inwoners van Westerlo is dat wel even schrikken, omdat het beeld niet langer wit, maar bruinrood is.
Tijdens de restauratie kwam bovendien de naam van de beeldhouwer tevoorschijn, Bruggeling August Verrebout. Aangezien die vooral gipsen beelden maakte, onder meer voor de Notre Dame en de Sacré Coeur in Parijs, is een terracottabeeld van zijn hand veeleer uniek. Vanwege dat unieke karakter werd beslist het beeld niet terug te plaatsen aan de kapel van Het Riet, maar in de kapel van de Merode in de Sint-Lambertuskerk. Tijdens Erfgoeddag is aan de kapel van Het Riet een replica te bewonderen.

Het volledige programma vindt u op www.erfgoeddag.be.