Help, mijn gras gaat dood! 9 mooie alternatieven voor kort gazon

In veel tuinen ligt nog altijd een groot, strak gemaaid gazon. Maar gazon mooi houden blijkt een hele opgave. In de schaduw neemt mos de bovenhand, tijdens lange droogte kleurt het gras bruin en herstelt het traag. Het onderhoud slorpt meer tijd, werk en geld op dan gedacht: maaien, verticuteren, sproeien, bemesten… en intussen onkruid en plagen te lijf gaan.

Geen wonder dat steeds meer mensen zich afvragen: kan het ook anders? Kan een tuin mooier én makkelijker, vriendelijker voor insecten en beter bestand tegen het veranderende klimaat? Absoluut. Dit zijn 9 natuurlijke alternatieven voor kort gazon. We rangschikken ze van eenvoudig tot uitdagender.

Het najaar is de ideale tijd om vaarwel te zeggen tegen een deel van je gazon. Voor de meeste alternatieven moet het gazon eerst weg. Dat kan je zonder spuiten en spitten gemakkelijk realiseren met de methode van kartonmulchen. 

1. Bollengrasland: zet de lente knallend in

Door bloembollen in je gazon te planten, verschijnt al vroeg in het voorjaar een kleurrijk bloementapijt. In de zomermaanden maai je het gras als een kort gazon en kan je er zitten en lopen.

Kies vroegbloeiende soorten die je jaar na jaar kan laten zitten in de grond, zogenaamde verwilderingsbollen, zoals krokus, sterhyacint, sneeuwroem, vogelmelk, narcis en sneeuwklokje. De bloemen bieden niet alleen een kleurrijke start van het tuinseizoen, maar ook stuifmeel en nectar voor insecten.

Maai pas voor de eerste keer een zestal weken na de bloei, wanneer het loof van de bollen begint te vergelen. Een nadeel is dat het bollengrasland er na de bloei wat slordig uitziet.

Meer weten: Verwilderingsbollen in je gazon planten doe je zó | Gardeners' World

2. Bosje: een woud in eigen tuin

Weinig tuineigenaars weten dat een bosje veruit de gemakkelijkste en meest onderhoudsarme groenvorm voor de tuin is. Alleen in het eerste jaar na aanplanten, moet je tijdens lange periodes van droogte wat water geven. Daarna kan je om de 5 jaar gespreid de dikste takken op 50 cm van de grond afzagen voor verjonging van de planten.

Een bosje zorgt voor een echt natuurgevoel, voor verkoeling in hete zomers en voor een boost van de biodiversiteit. Mogelijk nadeel is dat je tegen een donkerder volume aankijkt.

Voor een bosje moet je echt geen heel grote tuin hebben. Het kan al op 6 vierkante meter. Kies voor inheemse soorten die bloeien en bessen dragen om maximaal onze wilde dieren van voedsel te voorzien, bijvoorbeeld lijsterbes, meidoorn, hazelaar, Europese vogelkers, sleedoorn, Gelderse roos, sporkehout, vlier, kornoelje en kardinaalsmuts. Plant 1 à 2 planten per vierkante meter.

Meer weten: Hoe leg je een vogelbosje aan? | MijnTuinlab 

3. Solitaire boom met beplante voet: statig en verkoelend

Een solitaire boom geeft je tuin een statig karakter en verkoelende schaduw. Beloop zo weinig mogelijk de boomspiegel rond de boom om de boomwortels niet te belasten. Daarom kan je de voet van de boom het beste beplanten met bodembedekkende planten.

Jonge bomen zijn goedkoop in de aanschaf, maar je moet natuurlijk wel wat geduld oefenen voor ze echt volwassen worden. Koop je een wat grotere boom, dan moet je rekenen op een hogere kostprijs en moet je de boom de eerste jaren aanbinden en water geven.

Meer weten: Welke boom kiezen voor je tuin? Wanneer en hoe plant je een boom? | Otheo

4. Losse heg: een wilde grens vol leven

Gras groeit zelden goed langs een haag aan de zuidzijde van de tuin, dus op een noordgerichte strook. Kort gazon doet het alleen goed in volle zon (6 uur of meer zon per dag).

Als je er de plaats voor hebt, dan kan je aan de zuidkant van je tuin ook kiezen voor een heg in plaats van een haag: een rij struiken of kleine bomen die je los laat uitgroeien. Doordat de planten niet kort geschoren worden, kunnen ze bloeien en vruchten dragen.

Een heg hoeft eigenlijk niet gesnoeid te worden. Dat scheelt een hoop tuinwerk en afvoer van tuinafval.

Meer weten: Haag versus heg: wat is het verschil en waarom heggen nog beter zijn dan hagen | Otheo

5. Schaduwborder: bloemen verlichten het duister

Omdat gazon het op een schaduwrijke plaats (minder dan 4 uur zon per dag) nooit goed zal doen, kan je daar beter kiezen voor een schaduwborder. Dat is een plantvak met vaste planten die van schaduw houden, zonder gazongrassen. Gebruik de methode van kartonmulchen om het gazon om te vormen tot een plantklare border.

Kies je voor bloeiende planten, dan fleur je niet alleen een donker hoekje op, je zorgt ook voor voedsel voor vlinders en bijen.

Mogelijke planten vind je hier: 60 inheemse schaduwplanten voor een biodivers tuintje op een donkere plaats | Otheo

6. Zonneborder: zonaanbidders bij elkaar

Op een zonnige plek kan je een border (plantvak zonder grassen) aanleggen met droogtetolerante vaste planten. Die zijn beter dan gazon bestand tegen een langere periode zonder neerslag.

Het onderhoud beperkt zich tot het terugsnoeien van oude stengels in het voorjaar en af en toe wieden. Nieuwe aanplant heeft water nodig, maar gevestigde planten doorstaan lange droogteperiodes.

Nadeel: je hebt wel wat kennis en ervaring nodig om mooie, samenhangende plantencombinaties te maken die er het hele jaar aantrekkelijk uitzien. Meer dan in de schaduwborder moet je ook rekening houden met concurrentie tussen soorten.

Laat je inspireren door deze planten: Extreme droogte? Deze planten houden stand én helpen de natuur | Otheo

7. Bodembedekkers en tredplanten: groen tapijt zonder gras

Laagblijvende planten die een groen tapijt vormen, zijn een goede oplossing op plaatsen waar je hetzelfde ruimtelijke gevoel wil hebben als gazon, zonder de nadelen ervan.

Op een zonnige plaats kan je denken aan zilverschoon, geranium renardii, wilde marjolein, hoornviooltje, bosaardbei, tripmadam, kruiptijm, muurpeper, wit vetkruid, huislook en brunel.

Op een schaduwplek zijn kleine maagdenpalm, penningkruid, bosanemoon, daslook, elfenbloem, maarts viooltje, hondsdraf, kruipend zenegroen en lievevrouwebedstro mogelijke soorten.

Een bijzondere groep bodembedekkers zijn soorten die occasioneel betreden verdragen – ze worden tredplanten genoemd. Voorbeelden zijn zandkruid, madeliefje, muurfijnstraal, Dalmatiëklokje, stekelnootje, loopkamille, kruipende verbena, kaal breukkruid, kopernootje en kruiptijm. Deze soorten zijn een goede keuze om te planten rond stapstenen. 

8. Bloemenakker: eenjarig, maar instant succes

Een bloemenakker lijkt op een bloemenweide, maar bestaat uit eenjarige soorten zoals klaproos, korenbloem, bolderik en gele ganzenbloem.

Voordeel: je hebt al vanaf het eerste jaar volop bloemen, wat bij een bloemenweide wel enkele jaren kan duren.

Nadeel: elk jaar vertrek je van een kale bodem die je moet bewerken (harken) en eventueel deels opnieuw inzaaien. Buiten de bloeiperiode oogt de grond kaal. Een bloemenakker is vooral geschikt als tijdelijke oplossing.

Meer weten: Leg een bloemenakkertje aan | Ecopedia 

9. Bloemenweide: voor de geduldigen

Een bloemenweide is een mengsel van grassen met inheemse, bloeiende vaste planten. Voor de biodiversiteit is een bloemenweide een zegen. Let op dat een bloemenweide alleen kans van slagen heeft op een plaats in de volle zon, dat wil zeggen 6 uur of meer zon per dag.

Typische soorten voor een vaste bloemenweide zijn margrieten, kleine ratelaar, scherpe boterbloem, knoopkruid, duizendblad, dagkoekoeksbloem, beemdkroon, wilde peen en klaver. De soorten kunnen afgestemd worden op het type bodem.

Anders dan een zonneborder, wordt een bloemenweide een of twee keer per jaar gemaaid waarbij het maaisel wordt afgevoerd.

Nadeel: een bloemenweide is niet altijd eenvoudig te realiseren. De bodem moet voedselarm zijn, anders krijgen grassen de overhand. Is de bodem in het verleden rijk bemest geweest, dan kan het verschralen jaren duren.

Er zijn 2 manieren om tot een bloemenweide te komen:

1. Stoppen met het bestaande gazon te bemesten en de grond verschralen door te maaien en het maaisel af te voeren. Vooral op zandgronden kan het verschralen al na enkele jaren leiden tot een meer biodiverse weide met inheemse plantensoorten.
2. De graszoden afsteken, afvoeren en de kale grond inzaaien met een meerjarig zaadmengel voor bloemenweides. Onder andere Ecoflora heeft een assortiment afgestemd op verschillende bodemtypes. Veel bloemen mag je verwachten vanaf het tweede jaar na inzaaien.

Meer weten: Aanleg van een bloemenweide | Velt