Herfstbladeren zijn geen afval, maar een waardevolle grondstof

Steeds meer mensen ontdekken dat vallende bladeren van grote waarde zijn voor het leven in tuinen en parken. Sommige gemeenten roepen met de campagne #LaatZeLiggen zelfs op om het ‘bladgoud’ te koesteren. In dit artikel lees je hoe je herfstbladeren kunt gebruiken en waarderen als een zegen voor je tuin.

Waarom bladeren waardevol zijn

In de natuur gaat niets verloren. Wat op afval lijkt, blijkt in werkelijkheid een voedingsbron voor natuurlijke processen die je tuin gezond en vruchtbaar maken.

• Voedingsbron: talloze soorten leven van gevallen bladeren en voorkomen zo dat we erin zouden verdrinken. Regenwormen, slakken, pissebedden, aaltjes, schimmels, bacteriën… Al die onzichtbare helpers zetten organisch materiaal om in voedingsstoffen voor je planten.
• Overwinterplaats: in de strooisellaag vinden veel insecten een knusse schuilplaats, zoals het lieveheersbeestje dat in de lente bladluizen helpt bestrijden.
• Vogelvoer: al die insecten in de strooisellaag zijn op hun beurt een lekkere hap voor vogels als het winterkoninkje, de heggemus, de merel en het roodborstje.
• Bodembescherming: het dekentje van gevallen bladeren beschermt de bodem tegen dichtslibben bij regelval, tegen erosie, tegen zomerse droogte, en het beschermt overwinterende planten tegen vorst.
• Onkruidremmer: ongewenste kruiden krijgen minder licht en zijn in een luchtige bodem makkelijker te verwijderen.
• Koolstofopslag: gevallen bladeren worden door het bodemleven tot diep in de bodem ingewerkt en opgeslagen als stabiele humus, een heel duurzame koolstofvoorraad. In ons klimaat bevindt gemiddeld 60% van de koolstof in een bos zich onder de grond.
• Gratis grondstof: voor de tuinier zijn herfstbladeren gratis materiaal om mee te mulchen of te composteren. 

Waar laten liggen en waar wél opruimen

Een dik pak herfstbladeren is niet overal in de tuin even welkom. De kunst is dus niet alles te laten liggen, maar juist kiezen waar wél en waar niet.

• Waar wél: laat bladeren vooral liggen op borders en onder hagen, struiken en bomen – daar vormen ze een natuurlijke strooisellaag. Ook in de moestuin op percelen die in winterrust zijn, doen bladeren uitstekend werk.
• Waar niet: ruim bladeren op van het gazon, want gras heeft licht nodig om te overleven. Gebruik eventueel de grasmaaier als bladzuiger. Ook in de vijver wil je liever geen blad omdat de rotting ervan zuurstoftekort veroorzaakt en het water te veel verrijkt, wat algengroei in de hand werkt. Op terrassen en paadjes vormen bladeren een ongewenste gladde brij. Verder hou je uiteraard goten en afvoerputjes bladvrij.

Tips en toepassingen

Bladeren die je weghaalt, kun je elders als waardevolle grondstof gebruiken. Dit zijn de mogelijkheden.

• Mulchen: hark de bladeren naar borders en onder hagen, struiken en bomen. Simpel. Een laag van 5 tot 10 cm is ideaal. Maak de laag niet dikker, anders krijgt de bodem te weinig lucht.
• Maai ze fijn: bladeren hebben de neiging om weg te waaien. Als je ze fijnmaakt door er met de grasmaaier overheen te gaan, blijven ze beter liggen en verteren ze bovendien sneller.
• Composteren: wat je te veel hebt, kan je in het compostvat gebruiken als bruin materiaal. Vaak bieden tuinen te weinig bruin materiaal om goed te composteren. Bewaar daarom een voorraadje bladeren in een vuilnisemmer naast je compostvat. Je kan dan een laagje keukenresten afdekken met een laagje blad voor een goed composteringsproces.
• Bladcompost in een zak: doe vochtige bladeren in een plastic zak. Prik enkele gaatjes aan de onderkant. Zet weg op een plekje uit het zicht. Eventueel kan je de zakken na enkele maanden eens opschudden en wat water toevoegen als de inhoud te droog aanvoelt. Na één tot drie jaar heb je een kleine hoeveelheid mooie bladaarde die je kan gebruiken in je tuin of voor je kamerplanten. Deze bladeren verteren langzaam: beuk, eik, kastanje, walnoot, plataan, naaldbomen. 

Hoe kom je aan méér herfstbladeren?

Nu je weet hoe waardevol herfstbladeren zijn en wat je ermee kan doen, heb je er nooit meer te veel van. Sterker nog: misschien wil je gewoon meer bladgoud! Dat kan zo.

• Veeg bladeren van straat of stoep: netjes én nuttig.
• Plant meer struiken, bomen, hagen en heggen: kies dan vooral soorten waarvan het blad snel verteert, zoals linde, hazelaar, appel, vlier, wilg, berk, haagbeuk, Europese vogelkers, kornoelje, gewone es, meidoorn, kerspruim, Spaanse aak, wilde lijsterbes, wilde kardinaalsmuts, zwarte els.
• Vraag rond in je buurt: veel buren zijn blij als je hun bladeren komt ophalen. Zet eventueel een oproepje op Hoplr of hang een briefje aan de brievenbus.
• Plunder de publieke bladkorven: sommige gemeenten plaatsen bladkorven om blad van de openbare weg te verzamelen of ze laten particulieren toe om eigen bladkorven op het openbaar domein te zetten. Die mag je als bewoner gerust leegmaken om het blad te gebruiken in je eigen tuin. Voor de gemeente is het afval dat opgehaald moet worden.

Een oefening in loslaten

Elke herfst herinnert de natuur ons aan de kunst van het loslaten: bladeren laten vallen, bladeren laten liggen. Met een lichte schok beseffen we dat het leven ook nodig heeft dat we laten gebeuren. Dan komen vanzelf rijke, complexe processen op gang die zich onttrekken aan onze controle. Vertering is een samenspel van duizenden organismen, verbonden in één levensweb. Gelukkig hoef je niet te begrijpen hoe het werkt om het zijn gang te laten gaan.

Wat we wél kunnen doen, is zorgen voor omstandigheden waarin natuurlijke processen alle kansen krijgen. Het maakt een wereld van verschil of we alles wegblazen met de bladblazer, of een strooisellaag laten liggen tot ze vanzelf verandert in een bodem vol leven.