Huis in het hart van de stad

Een kwarteeuw geleden verhuisde het bisdom naar de Schoenmarkt

Precies 25 jaar geleden, namelijk op 23 april 1993, verhuisden de diensten van het bisdom Antwerpen naar het statige gebouw aan de Schoenmarkt in Antwerpen, in de jaren 1780 opgetrokken voor de toenmalige bisschop van Antwerpen. Tot die dag betrokken de diocesane diensten een statig herenhuis aan de Mechelsesteenweg plus een pand aan de Hemelstraat, net om de hoek. De panden grensden aan elkaar en waren met elkaar verbonden. In de twee huizen vonden alle diensten onderdak. Het onthaal, de werkkamer van de bisschop en het economaat bevonden zich in het grote huis aan de steenweg, het secretariaat en het kantoor van de vicaris-generaal in de Hemelstraat. Mgr. Paul Van den Berghe, de toenmalige bisschop, woonde in een afzonderlijk huis in de vlakbij gelegen Justitiestraat.
Drie huidige werknemers maakten de verhuizing mee, bij hen Ilse Deckers, aan de slag in het vicariaat Kempen, in Zandhoven. „Aan de verhuizing gingen vele gesprekken vooraf”, zegt ze. „De renovatie van het gebouw aan de Schoenmarkt duurde lang. Maanden voordien mochten we de bouwplaats bezoeken, toen het gebouw nog een ruwbouw was. Onder de vicarissen werd vooraf lang vergaderd welke dienst waar zou worden ondergebracht. Met man en macht werd gewerkt om het gebouw tijdig klaar te hebben. De laatste weken waren hectisch. Maanden vooraf was de verhuizing geregeld en werd de hele inboedel in dozen gestopt. In groepjes van twee werkten ‘zenders’ en ‘ontvangers’.”
De verhuizing was gepland op 23 april, zowaar de dag van de Vlaamse Kerkdagen in Antwerpen, een meerdaags massaevenement gespreid over verscheidene locaties in de stad met diverse activiteiten. Het evenement paste in de sfeer van Antwerpen Culturele Hoofdstad van Europa 1993. Er werd toen [node:field_streamers:0] ook gepoogd de Kerk in Vlaanderen te promoten, te laten bezinnen over een aantal maatschappelijke thema’s en ontmoetingen te organiseren tussen de Vlaamse kerkgemeenschap en andersgezinden. Uitgerekend op de startdag van het evenement en de verhuizing naar de Schoenmarkt overleed echter mgr. Jules-Victor Daem, van 1962 tot 1977 de eerste bisschop van het heropgerichte bisdom Antwerpen. Hij werd negentig jaar.
„Het overlijden van de oude bisschop doorkruiste alle plannen”, zegt Ilse Deckers. „De uitvaart moest geregeld worden en inderhaast werden vijf telefoonlijnen aangesloten. Ondertussen ging de verhuizing voort. Onvoorstelbaar.”
Van bij aanvang werd afgesproken om voortaan te spreken van ‘bisschopshuis’, ook al was het pand ooit een heus paleis. De bisschop woonde er immers voortaan. Het huis aan de Schoenmarkt heeft een opmerkelijk rijke geschiedenis, want al in de veertiende eeuw was op die plek de refugie van de abdij van Hemiksem gevestigd en vanaf 1570 de zetel van het bisdom Antwerpen. In 1794 werd het de Franse prefectuur en na 1830 het provinciehuis.
Het bisschopshuis bevat nog tal van authentieke elementen, maar zijn grootste geheim is wellicht de oude zaal van de provincieraad, waar vandaag de Antwerpse gemeenteraad tijdelijk vergadert. Het gebouw bezit ook een van de weinige passerellen in de stad, een doorgang boven de hoofden van wie door de Geefsstraat wandelt. Weinigen merken die op.
Schoenmarkt of Mechelsesteenweg? „De Mechelsesteenweg had met die oude, houten vloeren ongetwijfeld zijn charmes,” zegt Ilse Deckers, „maar het huidige bisschopshuis ligt dichter bij de kathedraal en de bisschop kan er wonen. Het gerenoveerde pand is aangepast aan de digitalisering en het is makkelijker te onderhouden.”