Imran Nawaz: ‘Blij verrast over openheid voor lgbti in religies door de eeuwen heen. Het kan dus’

Als Mister Gay Belgium ben je een ambassadeur van de lgbti-gemeenschap. Jij koos religie als insteek voor die opdracht. Waarom?

Dat thema was nog nooit gekozen en nochtans speelt het geen onbelangrijke rol in de aanvaarding (of net niet) van genderdiversiteit. Ik ben opgegroeid in een heel open, multicultureel gezin met een Pakistaanse, islamitische vader en een Vlaamse, katholieke moeder. We mochten kiezen wat we op school volgden: van zedenleer over rk-godsdienst tot islam of wat dan ook. Zelf koos ik het tweede, terwijl mijn jongere broer voor islamlessen koos en zichzelf beschouwt als moslim.

De openheid in ons multiculturele gezin bleek voor veel mensen erg fascinerend en ik kreeg telkens dezelfde vragen over mijn persoonlijke achtergrond. Om mezelf inhoudelijk voor te bereiden op die gesprekken, ben ik research gaan doen. Wat zeggen de heilige schriften erover? Hoe gingen diverse culturen daar door de geschiedenis heen mee om? 

Ben je toen al aan het boek begonnen?

Toen ik zoveel boeiend materiaal had verzameld, leek het me wel interessant om dat in een boek te gieten en naar een breder publiek te brengen. Ook omdat er in Vlaanderen over bepaalde aspecten nog niet zoveel geschreven is. Het heersende, zwart-witte idee over religie en homoseksualiteit klopt immers niet. Er zijn hele periodes in de geschiedenis, en verspreid over de hele wereld en alle culturen, waarin queerness openlijk kon. Je vindt daarvan heel wat sporen terug in poëzie en literatuur.

Met dit boek wil ik taboes doorbreken en meerdere perspectieven aanreiken. Ik ben niet naïef over de obstakels binnen veel religies, maar er is een andere kant van het verhaal die verteld moet worden.

Daarover straks meer. Maar eerst, hoe verliep je eigen coming-out?

Tijdens mijn studies in Leuven leidde ik een soort dubbelleven. Op kot wist iedereen hoe het zat met mij, maar thuis had ik het nog niet durven te vertellen. Daarmee heb ik gewacht tot 2015, het jaar waarin ik 27 werd.

Mijn ouders reageerden enorm liefdevol en ondersteunend. Ze waren niet verrast, zeiden ze. Maar ook zelf hadden ze het gesprek nooit aangedurfd. Jammer eigenlijk, want daardoor kon ik al die tijd thuis niet helemaal mezelf zijn. Intussen ben ik wettelijk getrouwd en mijn man is volledig aanvaard in de familie. Ik ben peter van de eerste dochter van mijn broer, en binnenkort wordt mijn man peter van zijn tweede.

Lees ook

Samen fier op de Pride – Lieve Wouters [standpunt]

Lees het volledige artikel

Volgens onderzoek zijn jongeren opnieuw conservatiever. Merk je dat als leraar in de klas?

Op de kleinschalige school waar ik lesgeef, heb ik geluk. Mijn leerlingen kennen mij al jaren als Meneer Nawaz en zien mij als mens. Maar wanneer ik op andere scholen spreek, merk ik inderdaad dat de ideeën conservatiever worden. Er komen vaak pittige, kritische vragen. Wat ik niet erg vind, overigens.

Die conservatieve tendens zie je niet alleen binnen de moslimgemeenschap, maar evengoed op heel 'witte' scholen. Het gaat bovendien breder dan lgbti, het raakt ook aan vrouwenrechten.

Recente cijfers tonen aan dat 1/5 jongeren geen lgbti-leerkracht wil en geweld tegen de gemeenschap soms aanvaardbaar vindt. Dat vind ik wel verontrustend. De geschiedenis golft op en neer, maar er is vandaag echt extra waakzaamheid en actie nodig.

Zou het kunnen dat een evenement als de Pride-optocht bij sommigen meer voor onbegrip zorgt dan voor erkenning?

Wat de media daarvan in beeld brengen, heeft misschien wel dat effect. Dan zie je vooral de meer extravagante uitdrukkingen. Maar de grootste groep in de Pride bestaat uit mensen die nauwelijks opvallen, familieleden en vrienden van queer personen. Het zou goed zijn, mocht dat aspect wat meer in beeld komen.

In je boek leg je een link tussen anti-lgbti-wetten en het koloniale verleden. Hoe zit dat precies?

Als we vandaag naar de onverdraagzame wetgeving in het Midden-Oosten of Afrika kijken, wordt er vaak gezegd: ‘Dat is hun cultuur.’ Maar historisch gezien is dat een leugen. Eeuwen geleden was er in die regio's juist veel meer tolerantie voor seksuele en genderdiversiteit dan we nu denken. De huidige wetgeving is voor een groot deel een koloniaal importproduct. Vooral Groot-Brittannië heeft destijds zijn preutse, repressieve Victoriaanse moraal aan de rest van de wereld opgedrongen. Die wetten zijn in de loop der eeuwen blijven hangen en soms zelfs verscherpt.

Zie je hier ooit verandering in komen?

Toch wel. Landen zoals Namibië, Botswana en Singapore hebben recent stappen gezet om die oude koloniale wetten eindelijk uit hun strafwetboek te schrappen. Aan de andere kant zien we landen als Oeganda en Ghana die juist nog strenger worden. Wat we daar echter vaak vergeten, is dat die anti-lgbti-bewegingen intensief gefinancierd en gesubsidieerd worden door Amerikaanse evangelische groeperingen. Het is dus – opnieuw – geen puur lokale cultuur.

Tegelijkertijd is er nu een omgekeerde agenda die vanuit het Westen wordt opgedrongen aan ontwikkelingslanden, of zo wordt het vanuit Afrika toch vaak gezien wanneer ontwikkelingshulp gekoppeld wordt aan lgbti-rechten.

En daarvoor moeten we oppassen. Het is inderdaad een neokoloniale reflex, die vaak averechts werkt. Het voelt als paternalistische bemoeienis en wekt extra weerstand op. Je kunt schendingen veroordelen zonder je eigen levensstijl dwingend op te leggen.

Welke historische voorbeelden van verregaande tolerantie voor queer heb je tijdens je onderzoek ontdekt?

In de Arabische wereld van de middeleeuwen en de oudheid waren er talloze dichters aan de hoven die openlijk homo-erotische poëzie publiceerden. Gender- en seksuele diversiteit maakten simpelweg deel uit van de samenleving en deze personen bekleedden soms zelfs bijzondere posities.

Een ander voorbeeld: vóór de Europese kolonisatie erkenden meer dan 150 inheemse Noord-Amerikaanse stammen (zoals de Navajo, Zuni en Lakota) een derde of vierde gender, tegenwoordig vaak aangeduid met de parapluterm Two-Spirit.

Naar de Zuid-Aziatische cultuur dan. Daar hebben Hijra's – personen die tegenwoordig geïdentificeerd zouden worden als transvrouwen, intersekse of non-binair  – een geschiedenis die duizenden jaren teruggaat. Ze worden al genoemd in de eeuwenoude hindoeïstische teksten zoals de Ramayana en de Mahabharata.

Daarnaast wijdde de bekende tekst Kamasutra (ca. 2e eeuw n.Chr.) een compleet hoofdstuk aan de Auparishtaka (orale seks), waarin expliciet relaties tussen mannen onderling, relaties tussen vrouwen onderling, en rollen van mensen met een 'derde natuur' neutraal en pragmatisch worden beschreven als onderdeel van de menselijke variatie.

Zijn er nog zaken die jou verrasten tijdens je onderzoek?

Wat me heel aangenaam verraste, is hoeveel hartverwarmende lgbti-initiatieven er binnen alle religieuze gemeenschappen wereldwijd wel bestaan! Al sinds de jaren zestig proberen pioniers in diverse landen geloof en geaardheid samen te brengen. Het is dus absoluut geen marginaal of heel recent fenomeen.

Hoe kijk je naar de evolutie binnen de katholieke Kerk en het Vaticaanse document Fiducia supplicans, dat een opening wilde creëren maar door de hele Afrikaanse bisschoppenconferentie werd afgewezen?

De katholieke kerk is een mondiaal instituut dat noodgedwongen op verschillende snelheden beweegt. Het is voor het Vaticaan nagenoeg onmogelijk om één standpunt in te nemen waar zowel Europa als Afrika en Latijns-Amerika zich in kunnen vinden. We zagen dan ook dat het Afrikaanse continent die zegeningen meteen afwees.

Juist daarom vind ik het heel knap dat de kerk in België een echte voortrekkersrol durft te nemen. Onze bisschoppen durven verder te gaan en wachten niet op het vertragende effect van de rest van de wereld. Ik herinner me de boze reactie van bisschop Bonny op een denigrerende uitspraak van de vorige paus over homoseksualiteit in de priesterseminaries. Hij durft stelling in te nemen.

> Ontdek ook het document 'Homoseksuele personen pastoraal nabij zijn' van de Vlaamse bisschoppen.

Wat is voor u de belangrijkste verandering die nog moet plaatsvinden binnen de kerk?

We moeten realistisch zijn: institutionele veranderingen, zoals het schrappen van de term 'ongeordend' uit de catechismus, zijn nu nog een brug te ver voor de wereldwijde kerk. Voor mij ligt de prioriteit op lokaal niveau. De grootste overwinning zou zijn dat lgbti+-personen zich simpelweg welkom en veilig voelen in hun lokale geloofsgemeenschap, zonder dat ze hoeven te kiezen tussen hun identiteit en hun geloof.

In België gebeurt er al veel goeds dankzij initiatieven en de aanspreekpunten 'Homoseksualiteit en geloof'. Ik had al onder meer contact met Saskia van den Kieboom en Willy Bombeek. Ook het feit dat ik onlangs mocht spreken op een avond in een parochie in Herentals, draagt bij aan de normalisering. Ik geloof niet in radicale, geforceerde veranderingen, maar in een trage, duurzame evolutie door bewustwording. Op dat vlak zijn we in Vlaanderen hoopvol bezig.
 

Meer weten

• Op 8 augustus om 10.30 uur vindt in de Sint-Andrieskerk in Antwerpen een oecumenische viering plaats, voorbereid met queer gelovigen.
• Bestel het boek Tussen regenboog en gebed, Over LGBTQ en religie van Imran Nawaz, uitgegeven bij Gompel&Svacina (2026)
• Lees over dit thema ook het boek Prismatisch geloven, Op het kruispunt van lgbtq+, kerk en samenleving van Jade Willaert en andere onderzoekers van KU Leuven (OtheoBooks)