Kardinaal Kurt Koch, de oecumenechef van de wereldkerk [portret]

Kurt Koch werd in 1950 geboren in de buurt van Luzern, studeerde als leek theologie en werd pas op zijn 32ste priester gewijd. Hij doctoreerde op de hedendaagse lutherse theoloog Wolfhart Pannenberg en was nadien professor theologie aan de universiteit van Luzern. In 1995 werd hij verkozen tot bisschop van Bazel in moeilijke omstandigheden: zijn voorganger had een kind verwekt en moest de geestelijke stand verlaten. In het bisdom vormen katholieken een minderheid en de cultuur is er sterk getekend door secularisatie. In Bazel verkiest de clerus de bisschop, waarna de paus hem benoemt. Johannes Paulus II wijdde Koch tot bisschop. 

Aanvankelijk stond Koch bekend als een milde vooruitstrevende, die de wijding van vrouwen als noodzakelijk zag, maar gaandeweg veranderde hij van mening en richtte hij zich op de koers van het Vaticaan. ‘Hij is noch conservatief noch liberaal in ideologische zin’, zei de Duitse kardinaal Gerhard Müller over zijn collega. ‘Hij is eenvoudigweg katholiek en orthodox in de Bijbelse zin, voor zover de apostel zichzelf ziet als een ‘medewerker van de waarheid’’. 

In 2010 haalde Benedictus XVI de Zwitser naar Rome als opvolger van Walter Kasper, omdat hij iemand zocht die het protestantisme uit eigen ervaring kende.  

‘Het doel van de oecumene is eenheid te vinden’, zegt Koch ons. ‘Dat is niet eenvoudig, maar het is een noodzakelijk proces. We moeten leren verstaan wat ons scheidt en wat ons niet scheidt. Hoe verstaan we elk het geloof?  Welke accentverschillen zijn er? Elke dialoog is ook anders. In de schoot van het dicasterie voor Bevordering van de Eenheid van de Christenen werken er twaalf verschillende dialoogplatformen: met anglicanen, maar ook met de lutheranen, de methodisten, de baptisten… Het gaat in alle groepen goed, en tegelijk ook moeilijk.’

Gedurende vijftien jaar diende de Zwitser drie pausen: Benedictus XVI, Franciscus en nu Leo XIV. Grote verschillen tussen de pontificaten ziet hij niet. ‘Voor alle pausen van na het Tweede Vaticaanse Concilie was oecumene een topprioriteit. Vanzelfsprekend waren er andere accenten, soms een stijlverschil.’

Een mijlpaal was zeker het Vaticaanse document Bisschop van Rome, een reeks voorstellen om tot een oecumenisch aanvaardbare interpretatie van het primaatschap van de paus te komen. In plaats van struikelsteen moet het pausambt de hoeksteen worden voor de christelijke eenheid. Een echt hoogtepunt was dan weer het oecumenisch gebedsmoment op het Sint-Pietersplein bij het begin van de synode met paus Franciscus tussen andere kerkleiders.  

Lees ook

Mechelse Gesprekken feestelijk herdacht

Lees het volledige artikel

De ogen van de kardinaal blinken als we er aan herinneren. 

Kurt Koch: ‘Een moeilijke kwestie zijn de ethische vragen, bio-ethiek, over het begin en het einde van het leven, en het hele gebied van huwelijk, seksualiteit en gender. Elke Kerk heeft daar een ander opinie over. Maar op het vlak van vrede en gerechtigheid werken anglicanen en katholieken zeer goed samen, bijvoorbeeld over de vluchtelingenproblematiek. Het is belangrijk en noodzakelijk dat de Kerken met één stem spreken. In een geseculariseerde wereld kunnen wij, christenen, niet anders.’

Geestelijk proces

In Mechelen herhaalde de kardinaal meermaals dat voor hem oecumene een geestelijk proces is, een zoektocht naar wat christenen samen geloven. Toen Duitse bisschoppen besloten protestantse partners in gemengde koppels toe te laten tot de communie, zag Koch dat niet zitten. Tegenover ons herhaalde hij dan ook het traditionele standpunt: geen eucharistische gastvrijheid zonder kerkelijke eenheid.

‘Als Zwitser met een sterk democratisch besef slaagt hij er keer op keer in om de vaak gespannen situaties in de oecumenische dialoog in evenwicht te brengen, ze niet alleen te doorstaan, maar ook effectief aan te pakken.’ 

Zo klonk het bij Kochs 75ste verjaardag. 

Verwacht wordt dat paus Leo XVI een van de volgende maanden een opvolger benoemt. Eerst staat nog de viering van 1.700 jaar concilie van Nicea met de paus op de agenda.