En weer ligt er een uitbreiding van de euthanasiewet op de tafel in de Wetstraat. Je kunt er donder op zeggen, sinds de legalisering in 2002 komt dat dossier haast elke legislatuur terug. Dat is opvallend en het roept bij mij twee bedenkingen op. Ten eerste, het blijkt aartsmoeilijk zo niet onmogelijk om een definitief wettelijk kader te creëren, dat tegemoetkomt aan de specifieke noden en tegelijk de risico’s van misbruik uitsluit. Ten tweede, het is een symbooldossier waarmee bepaalde partijen graag de publieke opinie bespelen. Simplistische tegenstellingen overheersen het debat. De zorgvuldigheidseis wordt weggezet als poging tot het verhinderen van een nieuwe uitbreiding.
Dat het debat zorgvuldig zou worden gevoerd, is nochtans een absolute eis van het Expertisecentrum Dementie. ‘Laat haalbaarheid en zorgzaamheid meewegen’, schreef wetenschappelijk medewerkerJan Steyaert in 2024 in een artikel op Sociaal.net. Hij kloeg de ‘ondraaglijke lichtheid’ van het politieke debat aan: ‘Je bent voor of tegen zelfbeschikking, ook bij wilsonbekwaamheid. Al het andere, dat volgt wel.’ Zo kan het niet. Maar zo is het helaas wel, opnieuw.
Het is een illusie te denken dat je met een wet de angel uit de dood kunt halen.
Kunnen we eindelijk overeenkomen dat er in dit dossier geen simpele antwoorden zijn? Dat het een illusie is te denken dat je met een wet de angel uit de dood haalt? Want uiteindelijk gaat het daarover: angst voor lijden, angst voor de dood. De hyperindividualistische samenleving wil daar controle over. Die drang naar controle is op heel diverse domeinen van de samenleving voelbaar. Ze is symptomatisch voor een wegkwijnend vertrouwen in instituties, in elkaar als mens en in zorgprofessionals.
Het wetsvoorstel dat de partij Anders indient, neemt alle verantwoordelijkheid van de arts weg. Die zou alleen nog moeten controleren of de voorwaarden vervuld zijn die een dementerende en dus wilsonbekwame patiënt voor zijn euthanasie schetste toen hij nog wel wilsbekwaam was. ‘Die benadering reduceert de arts tot beul’, vindt advocaat Joris Van Cauter in een opiniestuk in De Standaard.
Blijvend mysterie
Eerst creëert men een schrikbeeld van dementie, alsof de ziekte altijd eindigt in de meest schrijnende toestanden (wat niet klopt, omdat velen eerder aan andere aandoeningen overlijden). Vervolgens komt men met oplossingen die simpel lijken, maar in de praktijk weer op allerlei grenzen stoten. Het is, letterlijk, een doodlopend straatje.
Het zou veel nuttiger zijn om het blikveld te verleggen naar het leven en te werken aan het herstel van vertrouwen in de laatste levensfase die niet alleen een crisis is van loslaten en afgeven, maar ook een kans tot verbinding – met de naaste, met de altijd Aanwezige. Lijden en dood zullen altijd een mysterie blijven. Maar wel één waarin we elkaar heel nabij kunnen zijn.
