Maria brengt in Nabije Oosten ook moslims op de been

Vorig jaar was ik op de vooravond van Onze-Lieve-Vrouw-ten-Hemelopneming in het jezuïetenklooster Tanaïl in het zuiden van Libanese Bekaavallei. Dat is toegewijd aan de Consolata: Onze-Lieve-Vrouw van Troost. Achter het altaar van het kloosterkerkje prijkt sinds de late 19de eeuw een kopie van de icoon die in de Chiesa di Santa Maria della Consolazione in Turijn hangt.

De jezuïeten maakten van een moerassig stuk land een vruchtbare landbouwstreek, met wijngaarden voor de beroemde Ksara-wijn en met perzik-, appel-, kersen- en perenbomen. Het religieuze domein met bijbehorend meertje leent zich tot bezinning en retraite. De jezuïeten hebben intussen wel de wijnproductie verkocht en het park wordt gerund door een Libanese ngo voor ecotoerisme. In Tanaïl lopen mediterende ignatiaanse novicen voorbij aan verliefde moslimkoppeltjes.

Kaarsjes

Maar de bewoners van de streek komen er niet alleen voor het natuurschoon, ook voor de eredienst. Aan de vooravond van O.L.V.-Tenhemelopneming draagt de overste van Tanaïl, de Libanese jezuïet Joseph Nassar, bij de Mariagrot de eucharistie op volgens de maronitisch-katholieke liturgie. Er zitten enkele tientallen gelovigen op de houten banken, niet alleen oudere maar ook veel jongere echtparen.

En achteraan staat een paar dozijn moslims – vooral vrouwen – geduldig toe te kijken. Zij wachten tot de eucharistieviering is afgelopen, het afsluitende Salām aleiki ya Maryam (Weesgegroet in het Arabisch) is gezongen en de zegen gegeven. En dan stromen zij toe aan de Mariagrot, om er een kaarsje te branden.

Natuurlijk bestaat in moslimmiddens discussie over zo’n Mariadevotie; islamitische theologen steigeren bij de gedachte aan een ‘Mariaverering’. Maar Jezus’ moeder Maria of Maryam oem ‘Issa is wel de enige vrouw die de Koran bij naam noemt, vaker zelfs dan de Bijbel het doet. Geen enkele rechtgeaarde moslim heeft dan ook problemen met de gedachte aan een voorspraak van Maria bij God. Soera 3,42 van de Koran zegt uitdrukkelijk dat God haar boven alle vrouwen uitverkoren heeft en soera 19 draagt zelfs haar naam.

Maria in Irak

Net zoals in Libanon zijn er ook in Irak tal van Maria-oorden. Sinds de aanslag door islamistische terroristen op de Syrisch-katholieke kathedraal Sayidat al-Najat (Onze-Lieve-Vrouw van Altijddurende Bijstand) in Bagdad aan de vooravond van Allerheiligen 2010 – een aanslag waarbij een zestigtal dodelijke slachtoffers vielen, waaronder 48 gelovigen die de kerkdienst bijwoonden – worden de belangrijkste christelijke kerken in Irak 24 uur op 24 bewaakt. Dat is ook het geval voor Deir al-Adhra (klooster van Onze-Lieve-Vrouw Onbevlekt Ontvangen) in Soeleimania in Iraaks Koerdistan waar ik momenteel verblijf. Deir al-Adhra is een stichting van Deir Mar Moessa al-Habashi (klooster van Mozes de Ethiopiër) van jezuïet Paolo Dall’Oglio.

In Deir al-Adhra in het hartje Soeleimania is het een komen en gaan: groot en klein, enkele ouderlingen, christenen en moslims, allen vrolijk door elkaar.

Er wordt voortdurend les Engels aan Koerdisch- of Arabischtaligen gegeven, er zijn cursussen voor pakweg Creative Writing & Design, Youth Sports Facilitator of Peace Leader Professional van het Jesuit Worlwide Learning (JWL)-programma, er is een theatergezelschap, er zijn workshops en er is zomeranimatie voor de jongsten.

Het mariale kerkje is vrij toegankelijk: de Zwitsers-Duitse priester-monnik Jens Petzold gaat er dagelijks voor in de eucharistie volgens de Chaldeeuwse ritus, een Palestijnse moslima oefent er wat piano en een perfect Engelstalig meisje in lichtblauwe hidjab vraagt mij om uitleg, want zij is nog nooit eerder in een christelijke kerk binnengestapt.

In Soeleimania zijn er niet eens tweeduizend christenen, op een bevolking van ruim één miljoen.

In de oliestad Kirkoek waar de dominicaan Yousif Toma Mirkis als Chaldeeuwse aartsbisschop van Kirkoek-Soeleimania zijn zetel heeft, is er naast de Heilig Hart-kathedraal ook een basiliek van Onze-Lieve-Vrouw-Onbevlekt Ontvangen. Zij werd er opgetrokken in 1862, nauwelijks vier jaar na de verschijningen van Maria aan Bernadette Soubirous in Lourdes. Omdat in Kirkoek merkelijk meer christenen wonen, worden alle mariale feesten er gevierd. Mgr. Mirkis trekt traditiegetrouw naar de Al-Adhra om er in de viering voor te gaan. 'De Mariadevotie is er niet alleen christelijk', legt Pascal Magueysian uit. Deze journalist probeert met Mesopotamia Heritage het assyro-chaldeo-syriaaks- en jezidi-erfgoed van Irak in kaart te brengen. 'Ze wordt door alle confessies en alle bevolkingsgroepen gedeeld; het is een collectief gebeuren.'

Maria is niet alleen de moeder van de Kerk, maar ook de moeder van de Irakezen, klinkt het.