Pax Christi-getuigen uit Bethlehem: ‘Standvastigheid is kernbegrip geworden’

Bethlehem is van oudsher een stad waar veel Palestijnse christenen wonen en werken. Net als hun moslim-volksgenoten, ondervinden zij dagelijks de gevolgen van de Israëlische apartheids- en bezettingspolitiek. Zij weten dat ze zelfs in het buitenland moeten opletten wat ze zeggen, willen ze nog ooit naar huis kunnen terugkeren. En toch spoelen Rojer Salameh en Tarek Al-Zoughbi de mond niet, al spreekt uit hun discours ook voortdurend de hoop op – ooit…?! – een betere toekomst voor Palestina. Zaterdagavond kan je medewerkers van het Arab Educational Institute en het Palestinian Conflict Transformation Center Wi’am zelf vanaf 19 uur aan het woord horen in het zaaltje ‘Onder de Toren’ van de kerk Onze-Lieve-Vrouw ter Sneeuw op het Laar in Borgerhout, maar Otheo had op voorhand al een gesprek.

Hoe moeilijk het voor Palestijnen is, blijkt gewoon al uit het feit dat Tareks vader, Zoughbi Al-Zoughbi, die zaterdagavond in Borgerhout spreekt, pas woensdag in België raakte omdat hij niet de nodige visa kreeg. Zijn plaats werd eerst even ingenomen door zijn zoon Tarek Al-Zoughbi, van wie de echtgenote Duitse papieren heeft, en die dus vanuit Duitsland even naar Antwerpen afzakte. Zo is nu eenmaal het leven van de Palestijnen, of ze nu op de Westelijke Jordaanoever, in Oost-Jeruzalem, in Gaza of in Israël wonen: hun bewegingsvrijheid wordt volkomen bepaald door het Israëlische veiligheidssysteem en dat beslist zonder de minste vorm van transparantie. Ik stond ooit urenlang vast aan de Jordaans-Israëlische grens omdat een medereiziger – een volbloed Vlaams – de West-Vlaamse tweede voornaam Omer op haar paspoort had.

Tarek Al-Zoughbi: ‘Ik ben 31 jaar oud en vooral betrokken bij wat we Sulha noemen, afgeleid van het woord ‘Sulh’, wat in het Arabisch staat voor ‘vrede sluiten’ of ‘verzoening’. Als er ergens binnen Palestina een conflict rijst, luisteren we discreet naar beide zijden. Want in het Midden-Oosten primeert de gemeenschap op het individu en een conflict tussen twee personen kan snel ontaarden tot een conflict tussen twee ruime families, twee gemeenschappen of zelfs twee stammen. Het komt er dus op aan erbij te zijn nog voor er wraakmechanismen ontstaan, en beide zijden bij elkaar te brengen om naar elkaar te luisteren. Wat wij als bemiddelaars dan doen, is religieuze of spirituele concepten aan het debat toevoegen, spreken over goedheid in plaats van wraak, om zo de onderlinge verhoudingen te transformeren en oplossingen voor het conflict te vinden.’

Rojer Salameh: ‘Ik ben 38 jaar geleden net naast de Geboortekerk in Bethlehem geboren. Zes jaar geleden ben ik met een Palestijnse getrouwd en wij hebben twee jonge kinderen. Het Arab Educational Institute waar ik werk, maakt deel uit van Pax Christi International. Ik ben daar bezig met een jongerenprogramma – in meer dan dertig scholen, niet alleen christelijke maar ook staatsscholen – over burgerschap en leven in diversiteit: christenen en moslims leren van elkaar via sport en spelmethodieken. Voor de Tweede Intifida en de bouw van de Muur van Bethlehem bespraken we de drie monotheïstische godsdiensten – jodendom, christendom en islam – en namen ook joodse jongeren uit Israël aan de programma’s deel, maar intussen is onderling contact met buren aan de andere kant van de muur niet langer mogelijk en er zijn dus geen joodse deelnemers meer.’

Een grote moeilijkheid voor de Palestijnen is hun voortdurende gebrek aan bewegingsvrijheid. Een vredesbeweging mag het dan wel hebben over de doop van Jezus in de Jordaan of over de Al-Aqsamoskee om die aan respectievelijk moslimjongeren of christelijke jongeren te leren kennen en respecteren, maar zowel de Jordaan als Oost-Jeruzalem zijn vanuit Bethlehem zo goed als onbereikbaar, hoewel respectievelijk nauwelijks tien of veertig kilometer ver. ‘Maar’, zeggen beide gesprekspartners in koor, wij benadrukken voortdurend het Arabische begrip soemoed, wat standvastigheid betekent. Het is een bijzonder belangrijk begrip in het Palestijnse collectieve bewustzijn geworden: ondanks het voortdurende geweld van de bezetter, ondanks de economische rampspoed, ondanks de haast uitzichtloosheid van onze situatie: wij houden stand!’

Maar het is niet makkelijk de jonge Palestijnen ervan te overtuigen dat er toekomst is in eigen land. ‘Een van de sterkste manieren om stand te houden, is elkaar onderling te leren kennen’, zegt Tarek Al-Zoughbi. ‘Het leven in de stad Bethlehem is niet hetzelfde als het leven in de dorpen errond. Maar omwille van de voortdurende checkpoints waarmee de Palestijnen worden geconfronteerd, groeien we vanzelf uit elkaar. Wij werken uitdrukkelijk aan het gevoel ‘samen Palestijnen’ te zijn, wie we ook zijn, waar we ook leven en hoe we er ook overleven. Want we lopen straks de kans dat een Palestijn van Jenin via de sociale media meer afweet van hoe het is in Antwerpen of New-York te wonen, dan hij afweet van Bethlehem, dat maar 100 kilometer zuidwaarts ligt maar in de praktijk voor hem onbereikbaar is.’

Lees ook

Nieuwe chaldeeuwse parochiezaal in Mechelen

Lees het volledige artikel

De economische situatie in Oost-Jeruzalem en op de Westelijke Jordaanoever is inmiddels dramatisch. Duizenden Palestijnen verdienden vroeger hun brood met de pelgrimstochten en het toerisme naar het Heilig Land, maar dat is bijna volkomen stilgevallen. Vandaar de blijdschap toen vorige week na twee jaar weer een kerstboom in Bethlehem werd opgericht; het doet dromen van een terugkeer van de pelgrims. De Latijnse patriarch van Jeruzalem, kardinaal Pierbattista PIzzaballa, en zijn collega-kerkleiders doen voortdurend oproepen om terug op bedevaart te komen. Het is een zeer effectieve manier om het verdrukte Palestijnse volk te ondersteunen. Maar het lost niets op voor de vele Palestijnen die voor het conflict dat op 7 oktober 2023 losbarstte, gewoon waren hun brood in Israël te verdienen en die dat nu niet langer kunnen.

In Palestina wordt sterk ingezet op onderwijs, ondanks de moeilijkste omstandigheden en de jonge bevolking. Tarek Al-Zoughbi bevestigt: ‘Inderdaad, onderwijs is een sterk verzetswapen. En toch wil ik een kanttekening maken. Wij beschouwen onszelf terecht als de bestgevormde bevolking van de regio. Van alle landen van het Midden-Oosten en van Noord-Afrika heeft Palestina de hoogste ratio aan meisjes die naar school gaan. Maar de vrouwenwerkloosheidsgraad is de tweede van die landen, naast Jemen. Wij hebben dus de nodige vorming, maar onze instellingen zijn zo verzwakt door de bezetting en de oorlogssituatie dat het onmogelijk is om onze vorming te doen renderen. Het merendeel van de Palestijnen dat werkt, doet dat in laaggeschoolde jobs en onzekere omstandigheden, vaak als uitgebuite dagloners in Israël, als de bezetters je tenminste doorlaten.’

Sinds het conflict extreem aanwakkerde met de Hamas-aanvallen van 7 oktober 2023 en de daaropvolgende vernietigingscampagne van het Israëlische leger in Gaza, zijn ook de levensomstandigheden buiten de Gaza-strook er in een sneltreinvaart op achteruitgegaan. Met name de kolonisten op de Westelijke Jordaanoever voelen zich sterker dan ooit tevoren en vallen de Palestijnen voortdurend aan, zonder dat het Israëlische leger ze daarbij een strobreed in de weg legt. ‘Er worden nog altijd nieuwe illegale nederzettingen gebouwd’, zegt Tarek Al-Zoughbi, ‘maar daarenboven nemen ook de intimidaties door de kolonisten met de dag toe. Ze komen gewoon aan de deur van Palestijnse huizen staan om er de mensen uit te schelden en te bedreigen. Zij hebben AK-47-machinepistolen, zij hebben het leger als back-up, ze weten zich oppermachtig.’

Is een dialoog in deze omstandigheden mogelijk? Al-Zourghbi mag dan overtuigd zijn van geweldloos verzet – de geweldloosheid is hem via de kerk van zijn Amerikaanse moeder met de paplepel ingegeven en heeft hij met zijn werk in Bethlehem steeds verder ontwikkeld –, toch waarschuwt hij met klem: ‘Elke dialoog is onevenwichtig zolang de bezetting voortduurt. Vrede is slechts mogelijk als partijen elkaar als gelijken beschouwen en behandelen. Vredesdialoog is onmogelijk zoals er structureel geweld is tegenover een van beide partijen. Voor het ogenblik zijn de Palestijnen in welke dialoog ook de ondergeschikte, want onderworpen aan de willekeur van de bezetter en van zijn bondgenoten en onbeschermd door het internationaal recht.’ Daarom pleiten Al-Zoughbi en Salameh resoluut voor sancties tegen de Israëlische bezetting. ‘Alleen als je Israëlische bezetter in zijn portefeuille treft, is er misschien ooit toekomst voor de Palestijnen.’

Meer inlichtingen online