Pelgrimstafel wordt weer gedekt

Traditie in Sint-Julianusgasthuis dateert uit de zestiende eeuw

Drie jaar bleef de Pelgrims- tafel in het Sint-Julianusgasthuis in Antwerpen ongedekt. Schuldige was – uiteraard – de coronapandemie, die het niet mogelijk maakte de traditie op Witte Donderdag voort te zetten. Dit jaar wordt de traditie echter hernomen en kunnen er opnieuw twaalf kwetsbare Antwerpenaren op Witte Donderdag aanschuiven voor een feestelijke vismaaltijd op een rijkelijk versierde tafel.

Spaanse officier
Het uitdelen van brood of een maaltijd aan behoeftige stadsgenoten is geen exclusief Antwerps gegeven. Sommige bronnen zeggen dat de traditie ontstond in de tweede helft van de vijftiende eeuw. In de kroniek van de Heilige Geestkamer van de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal staat bijvoorbeeld dat een begoede Antwerpenaar tijdens de Goede Week driehonderd broden liet uitdelen aan de armen van Schoten.
In Antwerpen werd het initiatief voor de oprichting van een Pelgrimstafel in 1556 genomen door kapitein d’Areste, een officier in het leger van de Spaanse koning Filips II. Bij testament schonk hij 15 pond en één schelling op voorwaarde dat „op alle Goede Vrijdagen voor Paschen dertien arme mannen moeten ontvangen [node:field_streamers:0] een maaltijd plus één stuyver”.
Het Sint-Julianusgasthuis, daterend uit 1303, bood eeuwenlang pelgrims en behoeftigen onderdak en maaltijden aan. In de loop van de negentiende eeuw verdwenen pelgrims grotendeels uit het straatbeeld en legde het gasthuis zich toe op de zorg voor behoeftigen.

Huurcontract
Omdat het gebouw niet meer geschikt was om bejaarden en behoeftigen te huisvesten, wordt een deel van het gebouw sinds de jaren 1980 verhuurd aan kunstgalerie Zwarte Panter. In de huurovereenkomst staat wel vermeld dat er elk jaar op Witte Donderdag een Pelgrimstafel moet worden gehouden. Het OCMW van Antwerpen duidde twaalf eenzame bejaarden uit één van haar woon-zorgcentra aan om aan te schuiven.
„Omdat de opnameleeftijd en zorgbehoevendheid van senioren in woon-zorgcentra jaar na jaar stijgt, zijn er steeds minder bewoners in staat de verplaatsing naar het Sint-Julianusgasthuis te maken”, zegt voorzitter Christophe Coen. „In overleg met het OCMW en het Maagden- huis werd daarom beslist dat de twaalf mensen aan de tafel uit een bredere groep worden gekozen. Ook andere bejaarden, daklozen, nieuwkomers, personen met een beperking of jong dementen komen in aanmerking.”

Seppe Nobels
De eerste editie van de Pelgrimstafel sinds 2019 heeft nog enkele andere nieuwigheden in petto. Chef-kok Seppe Nobels, de bezieler van restaurant Instroom Academy dat nieuwkomers helpt met integreren en onlangs een groene Michelinster kreeg, werkt dit jaar mee. „Samen met kunstenaars Tom Liekens en Nico Dockx richt hij de Pelgrimstafel in als een tableau vivant. Ze krijgen hiervoor steun van lokale bioboeren, Zeeuwse en Noordzeevissers. Zij zullen ook oog hebben voor de traditie en het boterbeeld van Christus, de kaasschotel en de eeuwenoude bierkroezen op tafel niet vergeten.” Het beboterde beeld is een traditie die ontstond in het begin van de zeventiende eeuw toen een Christusbeeld met boter werd ingesmeerd omdat daar een zuiverende werking werd aan toegeschreven.
De Pelgrimstafel van het Sint-Julianusgasthuis, sinds 2021 door de Vlaamse overheid erkend als immaterieel Erfgoed, opent op Witte Donderdag 6 april om 10 uur de deuren voor het grote publiek. Om 18 uur moeten de laatste bezoekers de kapel verlaten zodat de twaalf genodigden aan de Pelgrimstafel in alle rust kunnen genieten van hun maaltijd.

Meer op www.stjulianus.org.