Syrië belooft christenen in Al-Hasakah en Kamishli te beschermen

Na drie weken van spanningen en geweld in het noorden van Syrië, kondigde de Syrische staatstelevisie begin vorige week aan dat sterke man Ahmed Hoessein al-Sharaa een akkoord had bereikt met generaal Mazloem Abdi van de Syrische Democratische Strijdkrachten, bekend onder het Engelse acroniem SDF van Syrian Democratic Forces. Het duurde meer dan twee volle dagen, maar vrijdag werd dat akkoord ook bevestigd en toegelicht door co-voorzitster Ilham Ahmed van de regering van de Autonome autoriteit in het noorden en oosten van Syrië, die al bijna vijftien jaar door de SDF wordt verdedigd. Het twistpunt sinds de eerste overeenkomst van Al-Sharaa en Abdi in maart vorig jaar was steevast hetzelfde: als Damascus sprak over een integratie van de SDF’ers in een eengemaakt Syrisch leger, bedoelde het een individuele integratie, strijder per strijder, terwijl de koerdische en syriaakse militieleiders in Al-Hasakah en Kamishli alleen akkoord konden gaan met een collectieve integratie.

Al-Hasakah en Kamishli

Volgens het akkoord worden de SDF-troepen in het eengemaakte leger geïntegreerd, maar blijven zij in eigen streek. Zij moeten zich uit de steden Al-Hasakah en Kamishli in lokale militaire basissen terugtrekken, terwijl het Syrische leger de iets zuidelijkere stad Al-Shaddadah ontruimt. Vanaf morgen rijden ‘veiligheidsagenten van Binnenlandse Zaken de steden Al-Hasakah en Kamishli binnen’ om er de integratie van de SDF-strijders in drie lokale brigades van het Syrische leger te begeleiden. In het koerdische bolwerk Kobani staat iets gelijkaardigs gepland. Bovendien mag de SDF de gouverneur van de provincie Al-Hasakah aanstellen, alsook een viceminister van Defensie in Damascus. Binnen de tien dagen moeten de luchthaven van Kamishli en de olievelden van Roemaylan en Soewayda aan de controle van Damascus worden. En binnen de maand moeten ook de grensovergangen met Irak in Semalka en met Turkije in Nusaybin – net naast Kamishli – onder centraal Syrisch gezag staan.

Bescherming

Mijn bronnen geven aan dat de koerdische onderhandelaars niet altijd even intens terugkoppelden met hun christelijke partners, maar de facto erkent Damascus nu wel dat de opmars van het Syrische leger in het noordoosten van het land niet alleen de Koerden aangaat die het gebied Rojava (‘het Westen’ van Koerdistan) noemen, maar ook de christenen die over Gozarto (‘het Eiland’) spreken. Het akkoord bevat immers specifieke verdedigingsmaatregelen voor christelijke bolwerken. De stad Al-Hasakah met haar half miljoen inwoners en de omgeving ervan is het toevluchtsoord van tienduizenden overlevenden van de Armeense en Assyrische genocides van de Jonge Turken aan het eind van de Eerste Wereldoorlog. En in Kamishli – Beth Zalin of ‘huis van het riet’ in het Aramees – maakten de Arameeërs in de jaren zeventig van de vorige eeuw nog twee derde van de ruim honderdvijftigduizend inwoners uit. Er functioneren nu nog altijd twaalf kerken van zeven verschillende denominaties in de stad.

Europees parlement

Woensdag was er in het Europees Parlement een conferentie over de etnische minderheden in Syrië: de Alevieten, de Druzen, de Koerden maar ook de syriaakse gemeenschappen (Arameeërs, Armeniërs, Assyriërs, chaldeeuws-katholieken, syriaaks-katholieken en syriaaks-orthodoxen). De conferentie benadrukte hoezeer al deze groepen sinds de machtsovername door Al-Sharaa en zijn Hay'at Tahrir al-Sham (‘Comité voor de bevrijding van de Levant’) leden onder aanvallen, intimidatie en angst. Zij riepen op druk uit te oefenen op Damascus en Ankara, niet alleen om de aanvallen van het leger, actief gesteund door Turkse troepen, op de SDF in Aleppo en in Rojava/Gozarto een halt toe te roepen, maar ook om te waken over de humanitaire hulp voor slachtoffers van het geweld in Afrin, Aleppo of Kobani. Ook de Brusselse spreekbuis van de syriaakse component van de Autonome autoriteit in het noorden en oosten van Syrië nam het woord: Fehmi Tony Vergili van de European Syriac Union (ESU).

Syriaakse milities

‘Je vindt overal in Syrië christenen terug’, legt Vergili uit, ‘van Kamishli in het uiterste noordoosten tot de Vallei der Christenen (Wadi al-Nasara) in het uiterste westen, van Latakia aan de grens met Libanon over Hama, Homs en Damascus tot in Aleppo in het noordwesten.’ Zowel tijdens de Assad-jaren als tijdens de burgeroorlog hebben de christenen net als vele andere Syriërs een zware tol betaald. Precieze cijfers zijn er niet, maar het ziet ernaar uit dat 40 procent van Syrië’s christenen gedwongen werden het land te verlaten. ‘Syriaakse milities vormden mede de basis van de Autonome autoriteit in het noorden en oosten van Syrië, via de Partij van de Syriaakse Unie (doorgaans afgekort als SUP van Syriac Union Party). Bovendien maakt onze syriaakse militaire raad (Syriac Military Council) deel uit van de coalitie die onder leiding van de Amerikanen gedurende ruim een decennium actief gevochten hebben tegen de zogenaamde Islamitische Staat (Dawla al-Islāmiyya fi al-'Irāq wa-sh-Shām of Daesh).’

Donald Trump

‘De syriaakse gemeenschappen zijn niet alleen slachtoffer’, zegt Vergili met klem, ‘wij hebben als volk ook actief gevochten tegen het terrorisme en er de prijs voor betaald.’ Goddank heeft recente journalistieke, diplomatieke en politieke druk de opmars van de voorbije weken in het noorden van Syrië van de milities van de nieuwe sterke man in Damascus en van de Turkse troepen een halt kunnen toeroepen. Die opmars werd duidelijk niet alleen door Ankara, maar aanvankelijk ook in Washington gesteund. Op termijn hoopte de Amerikaanse president Donald Trump ongetwijfeld (net als de Israëlische premier Benjamin Netanyahu) ook over land op te rukken tegen de sjiitische Iraans-gezinde milities in het centrum van Irak en zo via Bagdad tot in Iran zelf te raken. Een Amerikaanse vloot in de Perzische Golf houdt zich klaar om vanuit de lucht een grondoffensief te ondersteunen. Maar onder meer Arabische bondgenoten als Qatar, Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) hebben Trump teruggefloten.

Boots on the ground

Ongetwijfeld heeft ook de Vaticaanse diplomatie een rol gespeeld: sterke man Masoed Barzanî van de Autonome koerdische regio in Noord-Irak ging niet toevallig een week geleden op audiëntie bij paus Leo XIV, terwijl de formele president van ‘het Oosten van Koerdistan’, Nechirvan Barzani, op bezoek was bij de Franse president Emmanuel Macron. En ook op Capitol Hill klonken kritische geluiden voor de militaire druk van Ankara-Damascus-Washington (en Tel Aviv?) op het noordoosten van Syrië. De invloedrijke senator Lindsay Graham postte tien dagen geleden al op X: ‘Je kunt Syrië niet met militair geweld verenigen zoals de regering van Al-Sharaa het probeert. Het Congres moet deze aangelegenheid asap naar zich toe moet trekken. Waren de SDF niet de boots on the ground toen tijdens de eerste ambtstermijn van president Trump IS werd verslagen. Ik denk dat wij bij hen in het krijt staan.’ Op een zeker ogenblijk heeft Trump de telefoon gegrepen, en de Syrische en Turkse presidenten opgedragen te dimmen.

Aanslagen

‘De interimregering van Al-Sharaa is intussen meer dan een jaar aan de macht in Damascus’, zegt Vergili. ‘Van in het begin verkeerde niet alleen de christelijke gemeenschap, maar de hele Syrische bevolking in shock en angst. Intussen blijkt deze angst helaas terecht te zijn geweest: in onder meer Latakia worden in de syriaakse wijken radicale en bedreigende religieuze slogans geroepen en op de muren gekalkt. ‘Dit is een islamitische natie, jullie horen hier niet thuis.’ Het zijn duidelijk pogingen om de christenen bang te maken en naar het buitenland te doen uitwijken. Intussen werden bij een aanslag op de Mar Elia-kerk in een buitenwijk van Damascus al 25 onschuldige christenen vermoord, naast de 12 andere syriaakse slachtoffers van aanvallen in verschillende andere streken van het land. Ook de Alevieten en de Druzen werden al aangevallen; het is duidelijk dat de minderheden in Syrië nog altijd bedreigd zijn.’

Khaboer-vallei

‘Het geweld van de voorbije weken maakte de situatie alleen erger’, gaat Vergili voort. ‘De clash tussen het Syrische leger en de SDF was niet alleen een militaire aangelegenheid; het geweld brengt een gevaarlijk proces op gang, waarbij verschillende bevolkingsgroepen tegen elkaar opgezet worden. De christenen in en rond Al-Hasakah en Kamishli leven in doodsangst, nu zovele IS-strijders weer op vrije voeten zijn. We zijn niet vergeten hoe in 2015 Daesh 36 dorpen in de Khaboer-vallei met de grond gelijkmaakte.’ Vergili weet niet wat de ‘inzet vanaf morgen van veiligheidsagenten van Binnenlandse Zaken in Al-Hasakah en Khamishli’ uit het akkoord precies inhoudt. Europees Commissievoorzitster Ursula von der Leyen was met extra-hulp bij interim-president Al-Sharaa op bezoek net toen het geweld in de regio zijn climax bereikte; zij kon woensdag in het Europees parlement op weinig begrip rekenen. Worden de beloftes van Al-Sharaa door westerse kanselarijen eigenlijk wel voldoende opgevolgd?

Raqqa en Deir es-Zor

Je hoort op zo’n internationale conferentie trouwens ook wel kritische geluiden over de leiders van de Autonome autoriteit in het noorden en oosten van Syrië, en zelfs over de christelijke component daarvan. Niemand in de westerse media schijnt te weten dat de regio niet alleen koerdisch is. Waarom hebben de syriaakse leiders zichzelf het voorbije decennium nauwelijks aan het Westen bekendgemaakt? En was het wel slim van Rojava/Gozarto om ook puur Arabische steden als Raqqa en Deir es-Zor te blijven controleren? Hadden de politici in Al-Hasakah en Kamishli er niet beter aan gedaan de bodemrijkdommen in dat traditioneel Arabisch-soenitische gebied met de lokale bevolking in Raqqa en Deir es-Zor te delen, om ze zo uit de greep van het soennitische extremisme te houden. Feit is dat intussen in de straten van Raqqa weer zonder schroom met zwarte IS-vlaggen wordt gezwaaid. De conferentie in het Europees parlement eist dan ook ‘internationale bescherming van de minderheden in de regio’.

Vluchtelingen

In Europa wordt intussen gesproken over een terugkeer van de Syrische vluchtelingen. ‘Als je dat wil, moet je ervoor zorgen dat er op het terrein veiligheid heerst en dat de minderheden er beschermd zijn’, zegt Vergili met klem. ‘Zonder veiligheidsgaranties voor de Alevieten en Druzen en voor de vele christelijke denominaties kan er van vrede geen sprake zijn, laat staan van de terugkeer van christelijke Syrische vluchtelingen naar hun thuisland. Wij verwachten van onze Europese partners dat zij alles doen wat ze kunnen om het geweld te bedwingen en om het extremisme te bestrijden.’ Daarom is voortgezette dialoog onontbeerlijk met wat meer dan een decennium lang een dam vormde tegen het extremisme: de democratische, multi-etnische en multireligieuze Autonome autoriteit in het noorden en het oosten van Syrië. En dat betekent uitdrukkelijk dat de Turkse president Recep Tayyip Erdoğan beter gecontroleerd moet worden: hij steunt immers steevast het soennitische extremisme aan zijn grenzen.