Aline Colpaert: ‘Ik heb nu duidelijkheid over wat we kunnen verwachten en wat niet’

De vijftien slachtoffers en overlevers werden zaterdag 8 november om 16 uur verwacht bij de paus voor een ontmoeting van 90 minuten. ‘De hele zaterdag was ik enorm zenuwachtig’, blikt Aline Colpaert terug. ‘Maar ook al is paus Leo XIV een ander figuur dan paus Franciscus, ook hij is een empathisch man.’ 

Net als paus Franciscus nam ook paus Leo de tijd en liep het gesprek een uur uit. ’Nadien wilden enkelen van ons het graf van Franciscus nog bezoeken, wat moeilijk werd, maar dat heeft men toch nog mogelijk gemaakt. Dan voel je daar toch een soort generositeit. Het hart was daar.’

Bij paus Franciscus wilden de slachtoffers vooral hun verhaal brengen, dit keer was de opzet anders, waardoor er een andere dynamiek was. 

’De euforie die we ervoeren na de ontmoeting met paus Franciscus vorig jaar in ons land, was er deze keer niet. De opzet van de ontmoeting was ook anders’, vertelt Aline. ’Je kunt niet echt zeggen dat we blij zijn, wel tevreden en opgelucht. Want het was een écht gesprek. Bij velen leeft wel de vraag: het is mooi geweest, maar wat haalt het uit? En dan hebben we het niet louter over het financiële aspect, maar ook over de vraag of er echt iets gaat veranderen. Kunnen we effectief voldoende teweegbrengen in ons land, maar ook elders in de wereld, want overal zijn er slachtoffers. Helpen we hen vooruit? Dus ja, we blijven kritisch, maar we moeten samenwerken aan verbetering en verandering als we vooruitgang willen boeken.’

Thema's opgelijst

Tijdens de voorbereiding hadden de slachtoffers en overlevers enkele thema’s opgelijst die ze ter sprake wilden brengen. ’We wilden niet enkel stilstaan bij de fysieke verkrachting, maar ook aandacht vragen voor wat we omschrijven als ‘de verkrachting van onze ziel’. Daarvoor hebben we erkenning gekregen. Paus Leo weet dat dat een van de gevolgen van seksueel misbruik is. We brachten ook ter sprake dat sommigen onder ons ten gevolge van het misbruik hun geloof, waar ze vroeger steun in vonden, verloren zijn en vroegen hem hoe je dat kan herstellen. Leo erkende eerlijk dat dat niet eenvoudig is en dat zoiets enkel stap voor stap kan gebeuren. Wat voor mij, als niet-gelovige, belangrijk was, is dat hij ook ons erkende. Ik heb uitgelegd dat ik mijn eigen spiritualiteit ontwikkeld heb, die voortkomt uit een kracht van binnenuit. Hij respecteert dat en dat doet deugd.’ 

Ze voegt er nog aan toe dat die erkenning belangrijk was voor de hele groep en de verstandhouding binnen de groep. ’De voorbereiding was niet altijd zo eenvoudig, omdat er soms wrevel onstond tussen gelovigen en niet-gelovigen.’

Een bijzonder moment dat Aline bijblijft, was de ziekenzalving door paus Leo van een van de slachtoffers. ’We hebben samen het Onzevader gebeden. Het viel op dat de paus zich wat onwennig voelde, tegenover de niet-gelovigen onder ons. Hij wilde ons niet bruuskeren. We hebben hem gerustgesteld dat het oké was. Ik vond dat een aangrijpend moment.’

Nooit meer

’Een tweede belangrijk thema betreft het principe ‘nooit meer’’, vervolgt Aline. ‘We vragen een betere screening en opvolging van priesters en iedereen die in het kerkelijke instituut werkzaam is, ook van vrijwilligers, om misbruik te voorkomen. Daarop antwoordde de paus dat dat al ten dele gebeurt, maar hij volgde ons in ons pleidooi om te voorkomen dat zulke dingen opnieuw gebeuren. Tegelijk zei hij dat we moeten beseffen dat het nooit een sluitend systeem zal zijn. Dat hoor je misschien niet graag, maar dat is heel eerlijk, en dat apprecieer ik.’

Vergeving

‘We brachten ook de noodzaak aan traumaverwerking en traumazorg ter sprake. De paus liet ons verstaan dat er mensen in zijn omgeving uit het leven gestapt zijn na seksueel misbruik. Dat maakt dat hij ons begrijpt. Wat ik zelf persoonlijk als heel positief ervoer, is dat hij duidelijk heel veel kennis heeft van trauma. Het financiële alleen helpt niet bij verwerking, zei hij, en dat is inderdaad zo. In dat verband sprak hij ook over vergeving, als voorwaarde voor een healing. Maar hij weet en erkent dat het voor vele slachtoffers, juist door die vreselijke pijn van wat ze meegemaakt hebben, niet of nog niet mogelijk is om te vergeven.’

Integrale schadevergoeding

Een derde thema op de agenda was de kwestie van integrale schadevergoeding. ‘Wanneer een slachtoffer geen voldoende comfortabel leven kan leiden, is er ook geen zorg mogelijk’, legt Aline uit. ‘Anders gezegd, wat ben je met een sessie bij een psycholoog of een psychiater, als je niet weet of je die avond je verwarming kunt betalen of als je je zorgen maakt of je de week daarop nog wel wat te eten zal hebben? Voor jezelf zorgen kost veel geld, naast therapeutische kosten.’ 

De slachtoffers lieten de kost berekenen van het leed en medische en psychische kosten, en ook de schade voor de samenleving. Dat kan oplopen tot 1 miljoen. Niet dat ze willen dat elk slachtoffer zo’n bedrag krijgt uitbetaald, maar om aan te geven dat de huidige vergoeding te beperkt is.

Aline vervolgt: ’De paus reageerde daarop dat je geval per geval dient te bekijken. Hij stelde dat als een slachtoffer ten gevolge van seksueel misbruik niet langer voltijds kan werken, dat verlies aan loon bijgepast moet worden en dat alle kosten voor de therapeutische zorg dienen te worden terugbetaald door de kerkelijke instellingen.’

Ze pleitte ook voor meer steun voor slachtoffers wanneer ze een aangifte doen van seksueel misbruik in de Kerk. ‘Wij ervaren dat vermoedelijke daders steun krijgen, terwijl het slachtoffer aan zijn lot wordt overgelaten. Vanaf het moment van aangifte, ook als het misbruik nog niet bewezen is, moeten instellingen het slachtoffer bijstaan met advocaten, psychologen en traumazorg. En moet de desbetreffende vermoedelijke dader op non-actief gezet worden.’

‘We hebben ook het probleem van het Belgische leiderschap en de Belgische kerkelijke instellingen aangekaart bij de paus. We hebben gevraagd om aartsbisschop Terlinden als referentiepersoon te vervangen door iemand met meer empathie, die dezelfde volledige bevoegdheid heeft als de aartsbisschop ter zake, zodat hij niet alles aan de aartsbisschop moet voorleggen. De paus had daar oren naar.’ 

Aline voegt er nog een bedenking aan toe: ‘We ervaren dat de meeste weerstand vanuit congregaties komt. Daar vragen we openheid en eerlijkheid van het instituut. Communiceer eerlijk en open. Wij leggen onze intieme problemen open en bloot, wees ook als instituut open.’

Samen op weg

’De paus legde ons ook uit dat het invoeren van heel veel maatregelen afhangt van structuren in de verschillende landen, maar hij beloofde ons wel om als wereldleider druk uit te oefenen op de kerkelijke leiders in ons land.’

In dat verband sprak hij met de slachtoffers ook over het principe van synodaliteit. ‘Hij legde ons uit dat het betekent dat je als paus de opvolging van sommige aangelegenheden delegeert naar lokale bisschoppenconferenties. En dat het betekent dat je samen op weg gaat. Dat vind ik belangrijk. Dat is uiteindelijk wat wij als slachtoffers ook doen hier. Kritisch zijn blijft nodig, maar wel constructief, want anders geraak je niet vooruit en dat willen we uiteindelijk toch allemaal.’ 

Lees ook

Groep van 15 bij paus Leo: ’Heel empathisch en open kringgesprek. Zo zou het in België ook moeten’

Lees het volledige nieuwsitem

Aline verwijst naar de wake ‘Wanneer Gebrokenheid een Stem vindt’ die zij en enkele andere overlevers samen met een werkgroep van het bisdom Antwerpen organiseren op 23 november om 15 uur in de kathedraal van Antwerpen. Ze weet dat vele gelovigen en niet-gelovigen sterk verontwaardigd zijn door het seksueel misbruik in de kerk. ’Het zou fijn zijn’, zo roept ze op, ’dat ze die verbondenheid met slachtoffers ook echt tonen naar ons toe door naar de wake te komen. Dat zou voor ons veel betekenen.’

Ze besluit: ’Ik heb duidelijkheid over wat we kunnen verwachten en wat niet. En dat is goed. Nu kunnen we duidelijk communiceren naar andere slachtoffers, in ons land, maar ook wereldwijd. Ik had ook een goed gesprek met bisschop Verny van de Commissie voor de Bescherming van Minderjarigen. Hij drukte me persoonlijk op het hart kritisch te blijven en op de nagel te blijven kloppen.’

Want er moeten zaken veranderen, vinden de slachtoffers. ’Ze zijn bezig, maar het duurt allemaal wel lang. Zo zijn de meldpunten in de Kerk voor slachtoffers van seksueel misbruik een goede zaak, maar daarover wordt enkel binnenkerkelijk gecommuniceerd. Niet iedereen is ervan op de hoogte, niet iedereen vindt de weg. Waarom geen nationale campagne organiseren daarover? Waarom schakelt de Kerk geen influencers in om die informatie te verspreiden? Moedig slachtoffers aan om te spreken. Ik ervaar zelf dat getuigen helpt in mijn verwerking. Ik heb nu al enige tijd een actieve rol gespeeld, en vind dat het tijd is om de kans aan anderen te laten. Voor mij was het helend, het kan het ook zijn voor andere slachtoffers.’ 

Interview: Ilse Van Halst