Eerste uittreksels pausboek vrijgegeven: ‘Plotseling ben je een wereldleider’

Voor de 70ste verjaardag van paus Leo XIV gaf het Amerikaanse blad Crux gisteren enkele fragmenten uit het interviewboek vrij, waarvoor Crux-correspondent Elise Ann Allen twee keer anderhalf uur met hem kon spreken.

U bent de eerste paus uit de Verenigde Staten, maar u bent ook de tweede paus met het perspectief van Latijns-Amerika. Met welke van beide identificeert u zich meer?

Paus Leo • Beide. Ik ben natuurlijk een Amerikaan en ik voel me ook heel erg Amerikaan, maar ik houd ook heel veel van Peru, van het Peruaanse volk, dat is een deel van wie ik ben. De helft van mijn ministeriële leven heb ik in Peru doorgebracht, dus het Latijns-Amerikaanse perspectief is voor mij erg waardevol. Ik denk dat dat ook tot uiting komt in mijn waardering voor het leven van de Kerk in Latijns-Amerika, dat naar mijn mening van groot belang was voor zowel mijn band met paus Franciscus, mijn begrip van een deel van de visie die paus Franciscus had voor de Kerk, als de manier waarop we dat kunnen voortzetten in termen van een ware profetische visie voor de kerk van vandaag en morgen.

De Verenigde Staten spelen tegen Peru in het WK. Voor wie juich je?

Goede vraag. Waarschijnlijk Peru, gewoon vanwege affectieve banden. Ik ben ook een grote fan van Italië... Mensen weten dat ik een fan ben van de White Sox, maar als paus ben ik fan van alle teams. En mijn moeder was fan van de Cubs, dus ik kon niet zo’n fan zijn die de andere kant buitensloot. We leerden om een vriendelijke competitieve houding aan te nemen. Anders hadden we misschien geen avondeten gekregen!

Hoe ziet u de rol van het pausambt?

Ik heb nog een lange leercurve voor de boeg. Een groot deel ervan heb ik zonder al te veel moeite kunnen oppakken, namelijk het pastorale gedeelte. Hoewel ik verrast ben door de reacties, hoe geweldig die blijven, het contact met mensen van alle leeftijden... Ik waardeer iedereen, wie ze ook zijn, wat ze ook meebrengen, en ik luister naar hen.

Het totaal nieuwe aspect van deze functie is dat ik plotseling op het niveau van wereldleider ben beland. Het is heel openbaar, mensen weten van de telefoongesprekken of ontmoetingen die ik heb gehad met de staatshoofden van verschillende regeringen, landen over de hele wereld, in een tijd waarin de stem van de kerk een belangrijke rol te spelen heeft. Ik leer veel over de rol die de Heilige Stoel al vele jaren speelt in de diplomatieke wereld... Dat zijn allemaal dingen die voor mij in alle opzichten nieuw zijn.

Ik volg de actualiteit al vele, vele jaren. Ik heb altijd geprobeerd op de hoogte te blijven van het nieuws, maar de rol van paus is zeker nieuw voor mij. Ik leer veel en voel me erg uitgedaagd, maar niet overweldigd. Op dat gebied moest ik heel snel in het diepe springen.

Ik hoop anderen te kunnen bevestigen in hun geloof, want dat is de meest fundamentele rol die de opvolger van Petrus heeft.

Vrede is een belangrijk thema voor u. Oekraïne is daarbij bijzonder prominent aanwezig. Hoe realistisch is het dat het Vaticaan als bemiddelaar optreedt?

Ik zou een onderscheid maken tussen de stem van de Heilige Stoel als pleitbezorger voor vrede en haar rol als bemiddelaar, die volgens mij heel anders is en minder realistisch als de eerste. Mensen hebben mijn oproepen gehoord om mijn stem, die van christenen en mensen van goede wil te laten horen, met de boodschap dat vrede het enige antwoord is.

Het zinloze doden van mensen aan beide kanten na al die jaren – in Oekraïne en elders – ik denk dat mensen op de een of andere manier wakker moeten worden geschud; er is een andere manier om dit aan te pakken.

Wat onze rol als bemiddelaar betreft, de Heilige Stoel heeft sinds het begin van de oorlog grote inspanningen geleverd om een standpunt in te nemen dat, hoe moeilijk dat ook mag zijn, niet aan de ene of de andere kant staat, maar echt neutraal is. Sommige dingen die ik heb gezegd, zijn op de een of andere manier geïnterpreteerd, en dat is prima, maar ik denk dat het realistische aspect ervan op dit moment niet het belangrijkste is.

Diverse actoren moeten hard genoeg aandringen om de strijdende partijen te laten zeggen: genoeg is genoeg, laten we een andere manier zoeken om onze geschillen op te lossen. Mensen blijven aanmoedigen om naar de hogere waarden te kijken, de echte waarden, dat maakt een verschil.

Hoe denkt u dat de polarisatie kan opgelost worden?

Het is heel belangrijk om een diepere reflectie op gang te brengen, om te proberen te begrijpen: waarom is de wereld zo gepolariseerd? Wat is er aan de hand? De crisis van 2020 en de pandemie hebben hier zeker invloed op gehad, maar ik denk dat het al eerder is begonnen... 

Misschien heeft het verlies van een hoger besef van wat het menselijk leven inhoudt daar op sommige plaatsen iets mee te maken, wat mensen op vele niveaus heeft beïnvloed. De waarde van het menselijk leven, van het gezin en de waarde van de samenleving. Als we het besef van die waarden verliezen, wat is er dan nog belangrijk?

Daar komen nog een paar andere factoren bij, waarvan ik denk dat een zeer belangrijke de steeds groter wordende kloof is tussen de inkomens van de arbeidersklasse en het geld dat de rijksten ontvangen. Zo verdienden CEO's 60 jaar geleden misschien vier tot zes keer meer dan wat de werknemers ontvangen, maar volgens de laatste cijfers die ik heb gezien, is dat nu 600 keer meer dan wat de gemiddelde werknemer ontvangt. Gisteren kwam het nieuws dat Elon Musk de eerste triljonair ter wereld wordt. Wat betekent dat en hoe zit dat precies? Als dat het enige is dat nog waarde heeft, dan zitten we in grote problemen...

Ik denk dat het concept van synodaliteit voor veel mensen nog steeds moeilijk te begrijpen is. Hoe zou u het definiëren?

Synodaliteit is een houding, een openheid, een bereidheid om te begrijpen. Als we het nu over de kerk hebben, betekent dit dat elk lid van de kerk een stem heeft en een rol te spelen heeft door middel van gebed, reflectie... door middel van een proces. Er zijn veel manieren waarop dat kan gebeuren, maar wel door middel van dialoog en respect voor elkaar. Mensen bij elkaar brengen en die relatie, die interactie, die mogelijkheden tot ontmoeting creëren, is een belangrijk aspect van hoe we ons leven als kerk leiden.

Sommige mensen voelen zich daardoor bedreigd. Soms denken bisschoppen of priesters: ‘Synodaliteit zal mijn autoriteit wegnemen’. Dat is niet waar synodaliteit om draait, en misschien is uw idee van wat uw autoriteit is, enigszins onscherp, verkeerd. Ik denk dat synodaliteit een manier is om te beschrijven hoe we samen kunnen komen en een gemeenschap kunnen vormen en als kerkgemeenschap kunnen zoeken, zodat het een kerk is die niet in de eerste plaats gericht is op een institutionele hiërarchie, maar eerder op een gevoel van ‘wij samen’, ‘onze kerk’. Ieder met zijn of haar eigen roeping, priesters, leken, bisschoppen, missionarissen, gezinnen. Iedereen met een specifieke roeping die hem of haar is gegeven, heeft een rol te spelen en iets bij te dragen, en samen zoeken we naar de manier om te groeien en samen als kerk te wandelen.

Het is een houding die volgens mij de wereld van vandaag veel kan leren. Daarnet hadden we het over polarisatie. Ik denk dat dit een soort tegengif is. Ik denk dat dit een manier is om enkele van de grootste uitdagingen aan te pakken waar we vandaag in de wereld voor staan.

Ik hoop van harte dat het proces dat lang voor de laatste synode is begonnen, in ieder geval in Latijns-Amerika – de Latijns-Amerikaanse kerk heeft echt bijgedragen aan de universele kerk – ons helpt om manieren te vinden om samen kerk te zijn. Niet om te proberen de kerk te veranderen in een soort democratische regering, want we zien in vele landen dat democratie ook niet alles perfect oplost. Maar wel om er samen aan te bouwen. We doen dat sinds het Tweede Vaticaans Concilie, maar er is nog veel werk. 

Het boek Leo XIV: wereldburger, missionaris van de 21ste eeuw komt uit op 18 september in het Spaans. Een Engelse en Portugese editie zullen begin 2026 beschikbaar zijn.

Bron: Crux