Vertrek van de chaldeeuws-katholieke patriarch Louis Raphaël Sako

Verrassing gisteren toen de Heilige Stoel liet weten dat paus Leo XIV het ontslag van de patriarch van de chaldeeuws-katholieke Kerk, kardinaal Louis Raphaël I Sako, had aanvaard. Blijkbaar wist zelfs de meerderheid van de chaldeeuwse bisschoppen niet dat hun patriarch aan de Heilige Vader gevraagd had zijn patriarchale taak te mogen neerleggen.

Enkele uren later publiceerde het patriarchaat in Bagdad een verklaring, waarin kardinaal Sako uitdrukkelijk stelde dat hij de beslissing ‘in volle vrijheid’ had genomen en ‘dat niemand hem daartoe gedwongen had’. Hij had aan de paus gevraagd zich ‘voortaan uitsluitend te mogen toeleggen op het gebed, op het schrijven en op eenvoudig dienstwerk’ en de paus had zijn verzoek ingewilligd.

Twee jaar geleden had patriarch Sako al eens opgeworpen ermee te willen ophouden, naar aanleiding van zijn 75ste verjaardag. ‘Maar paus Franciscus had er toen op aangedrongen te blijven.’ 

En toch kan de huidige beslissing van patriarch Sako niet helemaal een verrassing genoemd worden. Enerzijds is er Sako’s leeftijd, maar anderzijds is er ook de vastberadenheid, de moed en de energie waarmee hij zijn moeilijke taak gedurende 13 jaar heeft volbracht. Patriarch Sako heeft de ene crisis na de ander moeten aanpakken, zowel op niveau van zijn land als binnen zijn eigen Kerk. 

Islamitische Staat

Begin 2013 koos de synode van de chaldeeuws-katholieke Kerk Sako, toen aartsbisschop van Kirkoek, als opvolger van patriarch-kardinaal Emmanuel III Delly, die eind 2012 omwille van zijn leeftijd ontslag genomen had. Nauwelijks patriarch geworden, werd Sako geconfronteerd met de opmars van de zogenaamde Islamitische Staat, die in de zomer 2014 achtereenvolgend Mosoel en de Ninive-vlakte had ingenomen. Dat was een ware catastrofe voor de christenen van Irak, hun aantal nam dramatisch af.

Na de val van de zogenaamde Islamitische Staat is de aartsbisschop van Bagdad onvermoeibaar in de weer geweest om de verschillende godsdiensten in zijn land met elkaar te verzoenen, onder meer via het Comité voor nationale verzoening, waar hij de christenen in vertegenwoordigde. Steeds opnieuw heeft Sako gepleit voor een Iraaks burgerschap voor iedereen. ‘Wij vinden elkaar in onze wil om in vrijheid als Iraakse burgers samen te leven’, zei hij ons in november 2016, ‘of we nu uit een meerderheidsgroep of een minderheidsgroep komen.’ 

Maar niet alleen de interreligieuze relaties hebben Sako beziggehouden, hij is ook zeer actief geweest in de oecumenische dialoog. Zo stelde hij na de verkiezing van de Amerikaan David Royel als nieuw patriarch van de assyrische Kerk van het Oosten voor om zelf ontslag te nemen en de assyrische en de chaldeeuwse Kerk samen te smelten onder leiding van Mar Awa III van de assyrische Kerk. Dat plan liep op de klippen omdat katholikos-patriarch Awa III het primaatschap van de paus van Rome niet wil aanvaarden.

Druk

De druk van alle kanten die de chaldeeuwse patriarch gedurende de voorbije 13 jaar heeft ervaren, is nauwelijks te beschrijven. Want ondanks alle grote verklaringen waren de relaties met de soenitische en sjiitische autoriteiten in Irak nooit helemaal soepel.

In de zomer van 2023 ging Sako, intussen ook kardinaal gecreëerd, zelfs even in vrijwillige ballingschap naar Iraaks Koerdistan, omdat politiek Bagdad samenspande met de Babylon-beweging van ene Rayan al-Kildani (formeel chaldeeuws christen, maar in de praktijk een stroman van de sjiieten) en de wettelijke erkenning van de chaldeeuwse patriarch als leider van de Iraakse christenen had geschrapt. Bedoeling van Bagdad was nog makkelijker de hand te kunnen leggen op eigendommen van de christenen en hun Kerken, onder meer in de Ninive-vlakte.

Daarbij kon patriarch Sako trouwens niet altijd op eensgezinde steun binnen zijn eigen Kerk rekenen; tijdens zijn armworsteling met Bagdad stonden niet al zijn bisschoppen aan zijn zijde. En onlangs moest Sako de bisschop van het westelijke bisdom in de Verenigde Staten de laan uitsturen na een corruptiezaak. Paus Leo heeft gisteren trouwens ook het ontslag van die bisschop Emmanuel Hana Shaleta aanvaard en bisschop Saad Sirop Hanna als apostolisch administrator van het bisdom van Sint-Petrus in San Diego aangesteld.

Opvolging

De synode van de chaldeeuwse Kerk moet nu een nieuwe patriarch kiezen, die de paus dan zal benoemen; zo wil het de procedure bij de oosters-katholieke Kerken.

De naam die het meest genoemd wordt, is die van de redemptorist Bashar Matti Warda, aartsbisschop van Erbil (en alumnus van de Leuvense Alma Mater). Warda is een buitengewoon energiek man, een organisatorisch genie en iemand die over een zeer gevuld adressenboek van potentiële geldschieters in het Westen beschikt. Maar hij is bij momenten meer manager dan pastor.

Zijn collega-aartsbisschop van Mosoel, de dominicaan Najeeb Moessa Michaeel, heeft ook een interessant profiel. Hij mocht, tezamen met patriarch Sako, destijds paus Franciscus verwelkomen in Mosoel, toen de vorige paus op pastorale reis naar Irak trok. Dat pauselijke bezoek is trouwens wellicht het mooiste moment geweest van de 13 jaar patriarchaat van Louis Raphaël Sako.

Maar er zijn ook outsiders, bijvoorbeeld  de secretaris van de chaldeeuwse synode, bisschop Felix Dawood al-Shabi. Deze prelaat van nauwelijks 51 jaar had twee decennia ervaring in de Verenigde Staten toen hij in 2020 bisschop van Zakho en in 2025 eveneens patriarchaal administrator van Alkosh werd. Het is een voorzichtig en verstandig man, maar ook een uiterst pastoraal bewogen herder voor zijn kudde.