Wie schreef mee aan de AI-encycliek van paus Leo? Onderzoek onderscheidt vijf auteurs

Vijf verschillende schrijvers hebben meegewerkt aan de encycliek Magnifica humanitas, de encycliek van paus Leo XIV over artificiële intelligentie. De Italiaanse kerkhistoricus Alberto Melloni concludeert dit op basis van onderzoek met computerlinguïstiek. In het Franse tijdschrift Le Grand Continent licht hij zijn bevindingen toe.  

Het is niet ongebruikelijk dat een encycliek het product is van vele handen. Vrijwel altijd circuleert de ontwerptekst in de Romeinse Curie of binnen een kleine kring van theologen en deskundigen. Bij de presentatie van de encycliek Dilexit nos ('Hij heeft ons liefgehad') in oktober 2024 in Rome sprak de Italiaanse aartsbisschop Bruno Forte alsof hij de tekst geschreven had. Een Vaticaanse prelaat vertelde ons dan weer dat de encycliek Deus caritas est van Benedictus XVI gedurende jaren 'unterweg' was. 

Computer ziet de verschillen in taalgebruik

Alberto Melloni gebruikt computerlinguïstiek om in de tekst van Magnifica humanitas verschillende auteurs te ontdekken. AI kan verschuivingen in toon opmerken, verschillende manieren waarop citaten worden gebruikt en taalregisters. Andere bepalende kenmerken zijn verbindingswoorden, expressieve interpunctie, zinslengte en taalkundige eigenaardigheden zoals leenwoorden. De computer kan zo onderdelen van de tekst koppelen aan verschillende profielen. 

Melloni besluit dat er vijf schrijvers aan het werk waren, met daarnaast de hand van een eindredacteur — een individu of een team. Hij wil geen namen noemen, maar schetst wel profielen. 

Vaticaankenners zagen eerder pater Paolo Benanti en kardinaal Michael Czerny als mogelijke mede-auteurs. Benanti is een (franciscaanse) moraaltheoloog die al vroeg specialiseerde in de ethiek van AI en die sinds vorig jaar hoogleraar is aan de Luiss-universiteit in Rome. Kardinaal Czerny, jezuïet en hoofd van het dicasterie voor integrale menselijke ontwikkeling, presenteerde mee de encycliek.

Een jezuïet, een Italiaan, een techneut en... een vrouw

Redacteur C: hij domineert de paragrafen 17-46 en schetst de ontwikkeling van de sociale leer van de Kerk. Zijn hand is herkenbaar doordat hij zinnen schrijft met een gemiddelde lengte van 41,3 woorden, en doordat hij op een ongeëvenaarde manier bijzinnen gebruikt. Hij citeert de Bijbel niet in zijn dertig alinea's (nrs. 17-46): hij geeft de voorkeur aan de uitdrukking 'komt naar voren' en 'in het licht van'. Veertien keer gebruikt hij het begrip 'onderscheiding', wat kan duiden op een jezuïtische achtergrond. Hij gebruikt nooit 'moeten' en stelt nooit vragen, gebruikt nooit een uitroepingsteken.

Redacteur M: hij zou dezelfde kunnen zijn als C, maar M lijkt een professionele schrijver v an kerkelijke handboeken en is wellicht hoog academisch geschoold. Hij bezit een paar precieze stilistische kenmerken, uniek voor hem. Hij houdt van woorden of uitdrukkingen zoals ‘integraal’, ‘menselijke persoon’, die elders vrijwel afwezig zijn. Hij citeert uitgebreid en gebruikt de meeste aanhalingstekens. Dertig procent van het gehele voetnotenapparaat van de encycliek is zijn werk.

Redacteur A: is aan het werk in de paragrafen 90-111 (over algoritmes en technologie) en 131-147 (over waarheid en communicatie). Hij/zij heeft de hoogste TTR (type/token ratio) in het document, wat duidt op de meest gevarieerde woordenschat. In het Italiaans laat hij/zij anglicismen weg en baseert hij zich in de noten voornamelijk op het document van het dicasterie voor de Geloofsleer Antiqua et nova (noten 123-127). Volgens de historicus gaat het waarschijnlijk om een vrouw, maar wat zijn motivatie hiervoor is, zegt hij niet.

Schrijver D: domineert vanaf paragraaf 131 het vierde hoofdstuk. Hij legt uit en gebruikt het technolect van de computerwetenschappen (‘data’, ‘systemen’, ‘digitaal’). Theologische taal verdwijnt. Hij geeft de voorkeur aan de nominaal-thematische benadering die kenmerkend is voor beleidsnota's van overheden en intergouvernementele organisaties. Geen voornaamwoorden in de eerste persoon, nul verwijzingen naar de Schrift, nul retorische vragen in tweeëntwintig alinea's. In alinea 159 wordt de Italiaanse achtergrond van de auteur duidelijk. De opeenstapeling van nominale formuleringen doet denken aan een Italiaans economisch rapport over duurzaam welzijn.

Schrijver P: is een prediker, diplomaat en pacifist. Hij domineert hoofdstuk V en gebruikt veel uitroepen, die in de encycliek alleen hier en in de conclusie voorkomen. De collectieve aansporing 'we moeten' is het tegenovergestelde van het onpersoonlijke 'het is noodzakelijk'. We zien de tegenstelling tussen oorlog en vrede en de logica van de macht. In de nummers 182-228 laat hij enkele aanwijzingen achter over zijn technische competentie op het gebied van wapenbeheersing (Verdrag van 2017 inzake het verbod op kernwapens). Alle verwijzingen suggereren dat P een (Vaticaans?) diplomaat is in de multilaterale organisaties of van de informele diplomatie van katholieke bewegingen. Hij neemt de uitdrukking 'ontwapenende woorden' over uit het lexicon van Leo XIV.

Redacteur K: zou de hand kunnen zijn die alles heeft herlezen en zijn eigen taalkundige eigenaardigheden heeft geïntroduceerd: het ‘ik’ in de eerste persoon, het inclusieve ‘wij’, ‘ons’, het standaardwerkwoord custodire (bewaren), dat zijn hoogtepunt bereikt in de conclusie van de encycliek. K schreef zeker de paragrafen 1 en 245.

De vraag die niet wordt beantwoord: wie van hen is paus Leo XIV? 

Tekst: Erik De Smet

• Het hele onderzoek van Melloni is te vinden bij: https://legrandcontinent.eu/fr/2026/07/26/tout-ce-que-vous-avez-toujours-voulu-savoir-sur-lencyclique-magnifica-humanitas/