Zwaarden omsmeden tot ploegijzers – ‘Jesaja's visioen van eeuwige vrede’ door Mordecai Ardon

Dit zijn de woorden van Jesaja, de zoon van Amos; het visioen dat hij zag over Juda en Jeruzalem.

Eens komt de dag
dat de berg met de tempel van de HEER rotsvast zal staan,
verheven boven de heuvels, hoger dan alle bergen.
Alle volken zullen daar samenstromen,
machtige naties zullen zeggen:
‘Laten we optrekken naar de berg van de HEER,
naar de tempel van Jakobs God.
Hij zal ons onderrichten, ons de weg wijzen,
en wij zullen zijn paden bewandelen.’
Vanaf de Sion klinkt zijn onderricht,
vanuit Jeruzalem spreekt de HEER.
Hij zal rechtspreken tussen de volken,
over machtige naties een oordeel vellen.
Zij zullen hun zwaarden omsmeden tot ploegijzers
en hun speren tot snoeimessen.
Geen volk zal meer het zwaard trekken tegen een ander volk,
geen mens zal nog de wapens leren hanteren.
Nakomelingen van Jakob, kom mee,
laten wij leven in het licht van de HEER.

U hebt uw volk, Jakobs nakomelingen, verstoten.
Zij waren ontvankelijk voor invloeden uit het Oosten,
net als de Filistijnen lieten zij zich in met waarzeggerij,
ze zijn met vreemde gebruiken vertrouwd geraakt.
Ze vulden hun land met zilver en goud,
hoe meer schatten, hoe beter.
Ze vulden hun stallen met paarden,
hoe meer wagens, hoe beter.
Ze vulden hun huizen met afgoden,
vereerden wat zij zelf hadden gemaakt,
goden die ze vormden met hun eigen handen.
Ze zullen vernederd worden, buigen zullen ze.
Nee, vergeef het hun niet!

Verschuil je tussen de rotsen, verberg je onder de grond,
vlucht voor de vreselijke macht van de HEER,
voor zijn geduchte majesteit.
Wie hoogmoedig was, slaat de ogen neer,
wie trots was, buigt het hoofd.
Want de dag komt
dat alleen de HEER hoogverheven is.
Op die dag zal de HEER van de hemelse machten
zich keren tegen ieder die hoogmoedig is en trots,
tegen ieder die zich verheven acht – ze worden vernederd! –,
tegen alle ceders van de Libanon
die zich zo trots verheffen,
tegen de eiken van Basan,
tegen de bergen met hun trotse hoogte
en de heuvels die zich hoog verheffen,
tegen iedere hoge toren,
tegen elke machtige muur,
tegen alle trotse handelsschepen,
schepen met kostbare lading.
Wie hoogmoedig was, buigt het hoofd,
wie trots was, bijt in het stof.
Want de dag komt
dat alleen de HEER hoogverheven is.
Dan zullen de afgoden in het niets verdwijnen.
Men schuilt weg in rotsspelonken,
in holen in de grond,
op de vlucht voor de vreselijke macht van de HEER,
voor zijn geduchte majesteit,
als Hij komt om de aarde te doen beven.
Op die dag zullen de mensen de afgoden,
gesmeed van hun zilver en goud,
gemaakt om te vereren,
prijsgeven aan ratten en vleermuizen.
Ze zullen wegschuilen in rotsholen,
in kloven en bergspleten,
op de vlucht voor de vreselijke macht van de HEER,
voor zijn geduchte majesteit,
als Hij komt om de aarde te doen beven.

Meer lezen: NBV21 © 2021 Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap

Het visioen van de zwaarden die ploegijzers worden, staat nagenoeg letterlijk zowel in Jesaja 2,2-4 als in Micha 4,1-3. Dat is geen toeval: Jesaja en Micha traden allebei op als profeet in de achtste eeuw voor Christus, in het koninkrijk Juda. Jesaja was verbonden met Jeruzalem en het koninklijk hof, terwijl Micha afkomstig was van het platteland ten zuidwesten van de hoofdstad.

Een profeet was niet in de eerste plaats iemand die de toekomst voorspelde. Profeten probeerden hun tijd te verstaan vanuit Gods perspectief. Ze wezen koningen en volk op onrecht, waarschuwden voor de gevolgen daarvan en hielden tegelijk een andere toekomst voor ogen.

Maar wie sprak dan als eerste over zwaarden die ploegijzers worden? Daarover bestaat geen zekerheid. De teksten lijken zo sterk op elkaar dat de ene profeet de andere gekend kan hebben, maar het is ook mogelijk dat beiden putten uit een oudere, gemeenschappelijke profetische traditie. Traditioneel wordt vaak gedacht dat Micha de woorden van de iets oudere Jesaja overnam, maar uit de tekst zelf valt dat niet te bewijzen.

Daar komt nog bij dat de Bijbelboeken Jesaja en Micha niet in één keer zijn geschreven door de profeten naar wie ze genoemd zijn. Hun uitspraken werden bewaard, verzameld en in de daaropvolgende generaties verder geredigeerd. Daarbij werden ook nieuwe teksten toegevoegd, om de boodschap van de profeet opnieuw te laten spreken in veranderde historische omstandigheden.

De vraag wie precies eerst was, valt daardoor moeilijk definitief te beantwoorden. Misschien is uiteindelijk iets anders belangrijker: dit visioen van vrede was blijkbaar zo krachtig dat het in twee profetische tradities werd bewaard. In beide gevallen klinkt dezelfde hoop: volkeren overwinnen schijnbaar onoverkomelijke verschillen, laten zich samen onderrichten, en zetten al hun krachten in voor vreedzame ontwikkeling in plaats van oorlog.

Meer lezen: Studiebijbel. Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap, 2008, ISBN 9789065393296, 2254 pagina's.

Voor een hedendaagse lezer klinkt het wrang om Jeruzalem een vredesstad te noemen. Toch staat de stad precies zo in het visioen van Jesaja: als de plaats vanwaar Gods onderricht uitgaat en waar volkeren leren hun zwaarden om te smeden tot ploegijzers.

In de Joodse spiritualiteit is Jeruzalem veel meer dan een historische stad. Het is de door God verkozen heilige plaats, verbonden met de berg Sion en met de tempel, waar Gods aanwezigheid op aarde op bijzondere wijze werd gedacht. Dat geeft de Joodse verhouding tot Jeruzalem een uitgesproken particularistisch karakter: deze concrete stad, deze berg en deze stenen zijn niet zomaar verwisselbare symbolen voor iets algemeens. Jeruzalem neemt een unieke plaats in binnen de religieuze verbeelding, het gebed en het verlangen van het Joodse volk. Juist daarom wordt ook de kloof met het concrete Jeruzalem zo pijnlijk wanneer de stad getekend wordt door ongelijkheid en conflict. Voor Arthur Green kan haar heiligheid nooit een rechtvaardiging zijn voor exclusieve heerschappij: Jeruzalem behoort uiteindelijk toe aan God en zou juist een plaats moeten worden waar verschillende volken ruimte voor elkaar maken.

In een meer mystieke Joodse lezing wordt die symboliek tegelijk innerlijker en universeler. Friedrich Weinreb noemt Jeruzalem het ‘centrum van het zijn’. Zoals Jeruzalem de plaats is waar Gods aanwezigheid woont, zo is er volgens hem ook in ieder mens een innerlijk centrum waar God bij uitstek ervaren kan worden. De tocht naar Jeruzalem kan zo ook gelezen worden als een beweging naar binnen: naar de plaats waar de mens zich laat onderrichten en waar innerlijke verdeeldheid tot rust kan komen.

Ook in het christendom groeit Jeruzalem uit tot een krachtig symbool. In Openbaring 21 ziet Johannes het 'nieuwe Jeruzalem' uit de hemel neerdalen. De stad wordt daar een beeld van Gods voltooide toekomst, van het hemelse paradijs, het rijk van God en de messiaanse vrede. In de christelijke traditie werd dat hemelse Jeruzalem ook verbonden met de Kerk, als een voorlopige voorafbeelding en als instrument van het komende Godsrijk. Zelfs kerkgebouwen verwijzen soms naar die hemelse stad, bijvoorbeeld met twaalf zuilen die staan voor de twaalf apostelen.

Jeruzalem is zo tegelijk een concrete plaats op aarde, een innerlijk symbool en een toekomstbeeld. Juist de spanning tussen die drie betekenissen maakt het visioen vandaag zo scherp: de vredesstad is er nog niet, maar blijft wel een maatstaf waaraan de werkelijkheid wordt getoetst.

Meer lezen:

• Arthur Green, En dit zijn de woorden: de taalschat van de joodse spiritualiteit in 149 sleutelwoorden. Ten Have, 2001, ISBN 9025952429, 286 pagina's.
• Friedrich Weinreb, God ervaren: de Bijbel als innerlijke ervaring. Quintessentia, 2019, ISBN 9789079449125, 101 pagina's.
• Alfred C. Bronswijk,Christelijke symbolen van A tot Z. Boekencentrum, 2006, ISBN 9023913515, 240 pagina's.
• J.J.M. Timmers,Christelijke symboliek en iconografie. Unieboek, 1987, ISBN 9789022840177, 338 pagina's.

Boven de muren van Jeruzalem tekent Mordecai Ardon een merkwaardige structuur van cirkels en verbindingslijnen: de levensboom met de tien sefirot, een van de centrale beelden uit de Joodse mystiek. In de kabbala wordt God in zijn diepste wezen aangeduid als 'Ein Sof', ‘zonder einde’: oneindig en uiteindelijk onkenbaar. Tegelijk geloven de mystici dat die verborgen God zich wel degelijk in de schepping aanwezig stelt.

Het beeld van de levensboom is echter veel ouder dan de kabbala. In Genesis staat de levensboom midden in de tuin van Eden, naast de boom van kennis van goed en kwaad. Hij verwijst daar naar leven dat zijn oorsprong in God vindt. In Spreuken wordt ook de wijsheid zelf een ‘levensboom’ genoemd voor wie haar omhelst.

Opvallend is dat de levensboom opnieuw verschijnt aan het einde van de Bijbel. In Openbaring 22 staat hij in het nieuwe Jeruzalem, aan de rivier met levend water die uit de troon van God stroomt. De boom draagt voortdurend vrucht en zijn bladeren dienen tot genezing van de volken. Zo vormt de levensboom een boog van het eerste paradijs in Genesis naar de vernieuwde schepping in Openbaring: wat aan het begin verloren ging, verschijnt opnieuw in Gods voltooide toekomst.

De tien sefirot geven dat oude beeld in de Joodse mystiek een nieuwe, meer uitgewerkte betekenis. Het zijn tien verschillende manieren waarop de ene God zich openbaart en werkzaam wordt: bijvoorbeeld in wijsheid, inzicht, liefde, kracht, schoonheid en koningschap. De kabbalisten brachten die tien sefirot samen in een schema dat bekend werd als de levensboom.

Die boom is bovendien dynamisch. Goddelijke levenskracht stroomt als het ware door de verschillende sefirot naar de geschapen wereld. De mens kan daarop antwoorden door in het aardse leven de verborgen goddelijke vonken op te diepen en zo mee te werken aan herstel.

Bij Ardon zweeft de levensboom boven de aardse muren van Jeruzalem. Zo lopen het concrete en het mystieke Jeruzalem in elkaar over. De stad uit Jesaja is niet alleen een plaats op de landkaart, maar ook een plaats waar de goddelijke aanwezigheid de menselijke wereld raakt.

‘Zij zullen de oorlog niet langer leren’, schrijft Jesaja. Die zin suggereert iets verrassends: oorlog is niet vanzelfsprekend, maar wordt aangeleerd. Dan geldt misschien ook het omgekeerde. Vrede kun je leren.

Dat betekent meer dan conflicten vermijden of vriendelijk proberen te zijn. Vrede vraagt oefening: leren luisteren zonder meteen terug te slaan, weerstand bieden zonder de ander te ontmenselijken, omgaan met woede en angst, samenwerken met mensen met wie je het fundamenteel oneens bent.

Pax Christi Vlaanderen maakt dat concreet met de Toolkit van de Vredesbouwer, rond het thema Geweld slaat nergens op! De toolkit verzamelt verhalen over geweldloos verzet uit verschillende tijden en landen, aangevuld met reflecties, muziek, video’s en praktische oefeningen waarmee je alleen of samen met anderen aan geweldloosheid kunt werken.

De actie gaat van start op 21 september, de Internationale Dag van de Vrede. De voorbeelden laten zien dat geweldloosheid niet hetzelfde is als passiviteit. Ze vraagt vaak juist moed, creativiteit en verbeelding. Denk aan de recente protesten tegen de Amerikaanse immigratiedienst ICE in Minneapolis, waar activisten in kikkerkostuums meeliepen. Met humor en absurditeit proberen ze spanning te doorbreken en tegelijk hun verzet zichtbaar te maken.

Het omsmeden van zwaarden tot ploegijzers begint met mensen die andere manieren inoefenen om met conflict, macht en tegenstand om te gaan.

• Schrijf je gratis in voor de Toolkit van de Vredesbouwer
• Ontdek de vorige edities

Voor de Wereldgebedsdag voor de Schepping op 1 september koos paus Leo XIV dit jaar de woorden van Jesaja: ‘Zij zullen hun zwaarden omsmeden tot ploegijzers en hun speren tot snoeimessen.’ Daarmee verbindt hij twee thema’s die vaak los van elkaar worden gezien: streven naar vrede en zorg voor de aarde.

Oorlog vernietigt immers niet alleen mensenlevens. Ook landbouwgrond, bossen, waterbronnen en ecosystemen worden beschadigd of vervuild. Bovendien kunnen conflicten zelf draaien om de toegang tot natuurlijke hulpbronnen. Volgens het Vaticaan vormt die aantasting van het milieu zowel een schending van onze verantwoordelijkheid voor de schepping als een bedreiging op lange termijn voor het leven van honderden miljoenen mensen.

Juist daarom is het beeld van Jesaja zo krachtig. Een zwaard en een ploegijzer kunnen uit hetzelfde metaal worden gemaakt, maar dienen een tegengesteld doel. Het ene vernietigt, het andere bewerkt de aarde en maakt voedselproductie mogelijk. In het beeld van de profeet krijgen menselijke kennis, arbeid en grondstoffen letterlijk een andere bestemming.

Het thema is volgens het Vaticaan dan ook een expliciete oproep om ontwikkeling en duurzaamheid voorrang te geven op geweld en vernietiging. De zorg voor vrede en de zorg voor de schepping blijken geen twee afzonderlijke opdrachten. Wie kiest waarvoor menselijke kracht en middelen worden ingezet, kiest tegelijk voor een bepaalde verhouding tot mensen én tot de aarde.

Bron: Vaticaan

Tijdens het gebedsmoment Canticle of Peace op 29 juli 2026 baden kinderen uit het Heilig Land, Uganda en Italië samen met paus Leo XIV. In hun gebed verschijnt de aarde als een tuin die aan mensen is toevertrouwd. Ze vragen om herstel van de verbondenheid met God, met elkaar en met de hele schepping.

Misschien kunnen deze zinnen uit het gebed ook ons op weg helpen om te bidden op de Wereldgebedsdag voor de Schepping en tijdens de hele Scheppingsperiode van 1 september tot 4 oktober.

Vader, U gaf ons een mooie tuin om in te leven, omringd door uw liefde en in harmonie met alle schepselen. Help ons voor die tuin te zorgen, zodat wij in ware vreugde kunnen leven.

Bron: Vatican News