Het is nog maar sedert een jaar of twee dat ik regelmatig luister naar gregoriaanse muziek, die ik vaak – en begrijpelijkerwijs – als rustgevend en meditatief omschreven zie worden, maar die mij toch ook dikwijls weet te beroeren en ontroeren en er dus wel degelijk in slaagt grote emoties bij mij los te weken. Wat deze specifieke, haast spectaculaire uitvoering van Veni Creator Spiritus betreft, proef ik behalve vertrouwen ook een ondertoon van stille wanhoop. Ik stel mij er bijvoorbeeld een schrijver bij voor die smekend op zoek is naar inspiratie en verlangt naar het moment waarop hij ‘de geest krijgt’…
Ik ben zelf geen vader, maar als ik mij groot verdriet voorstel, verschijnt er vanzelf voor mijn geestesoog een ouder die het machteloos moet meemaken dat zijn of haar kind aan groot lijden onderhevig is. De Nederlandse dichteres Hanny Michaelis placht niet ongeestig aan Vivaldi te refereren als aan ‘Vivaldi Vivalda’, maar twee noten van dit stuk zijn al genoeg om de luisteraar direct zeer duidelijk te maken dat de man meer in zijn mars had dan lentemuziek. Dit gaat door merg en been, en toch is mijn associatie met ‘Stabat Mater Dolorosa’ al met al positief en zelfs vrolijk, want in 2024 was dit het eerste wat weerklonk op de boekvoorstelling van Tot God…
Ik leerde de namen Arvo Pärt en Henryk Górecki kennen toen ik ergens in de jaren negentig een Humo-interview las met Nick Cave, die zei zeer in de ban te zijn van de muziek van die twee. Vervolgens heeft het nog een hele poos geduurd eer ikzelf met hun werk in aanraking kwam, maar toen dat ten slotte gebeurde, was het liefde op het eerste gehoor, zeker wat Górecki betreft. Ik ben ooit bijna op de vuist gegaan met een jazzmuzikant die de Symphonie nr. 3 als ‘ordinaire filmmuziek’ beliefde te omschrijven…
Op de piano kan je zowel een eenvoudige melodie laten klinken als de indruk wekken dat er een heel orkest aan het spelen is. Al van bij de start van dit stuk voel je die veelzijdigheid. Ravel laat een concert van verschillende klokken tegelijk horen: in de rechterhand hoor je vrolijke, kleine, hoge klokjes en de linkerhand laat een diepe kerkklok luiden, een vertrouwd geluid en een stevige basis. Muziek op maat van het leven zelf: hoge regionen opzoeken maar met je voeten op aarde blijven. Vreugde en somberheid op hetzelfde moment, uit één instrument.
De musicalmuziek van Andrew Lloyd Webber heeft iets theatraals en is heerlijk om met een koor te zingen. De muziek is geschreven om een spanningseffect creëren. Een requiem is een heel ander genre, zou je denken. Toch voert dit Pie Jesu je evengoed mee. Via een eenvoudige, intieme melodie naar hogere sferen, in een spanning tussen rust en drama, die zijn uitwerking niet mist.
• Salve Regina - gregoriaans
Het Salve Regina voert me altijd terug naar de trappistenabdij van Latroun in Israël waar ik ooit te gast mocht zijn. De completen maakten van de verschillende gebedstijden door de dag op mij het meeste indruk. De dag neerleggen en al je zorgen uit handen geven voor je gaat slapen. Een heerlijke gedachte. En op het einde van die completen, als allerlaatste geluid van de dag, keren de paters zich in de duisternis naar het verlichte Mariabeeld hoog achter het altaar en zingen ze samen het Salve Regina. Heel menselijk gezongen en intens beleefd.
Voor het correct weergeven van deze inhoud dien je (sociale) content cookies te aanvaarden.
Dennis Pauwels: ‘Een mooier liefdeslied hoorde ik nog niet’
• Just (after Song of songs) - David Lang
Just van David Lang leerde ik kennen via de film Youth, van Paolo Sorrentino, één van mijn lievelingsfilms. Het repetitieve, bezwerende karakter en de eenvoudige woorden hadden meteen een effect op mij. Later leerde ik dat Lang voor dit stuk in het Bijbelse Hooglied op zoek was gegaan naar alles wat geliefden elkaar toeschrijven: Just your … tegenover And my …, en heel zelden een Our. Prachtig. Een mooier liefdeslied hoorde ik nog niet.
• Kaddisch - Maurice Ravel
Een kaddisch is een rouwgebed, en tegelijk een lofzang. Traditioneel heb je tien mensen nodig om het te brengen, maar in deze versie van Ravel neemt de cello de stem over. Er zijn geen woorden in dit stuk, maar toch wordt er gezongen. De lange, zoekende melodie klaagt en troost tegelijk. Het is die dubbelzinnigheid en de warmte van het instrument die altijd weer weet te raken.
• My Heart’s in the Highlands - Arvo Pärt
De dichter Robert Burns schreef ooit het lied My Heart’s in the Highlands, wat voor veel Schotten een tweede volkslied is geworden. Origineel is het nogal zeemzoet of klef te noemen, maar Pärt heeft het gestript van alle tierlantijntjes. Een sopraan en een orgel blijven over. De sopraan is beheerst en bijna pijnlijk in haar onverzettelijkheid, terwijl het orgel erlangs danst. De wereld beweegt, behalve de heimwee zelf. Zoiets vind ik erg herkenbaar.
Dennis Pauwels werkt in het Brusselse onderwijs. Hij is columnist voor Otheo. Lees zijn bijdragen.
