De paus heeft een sterk hart. Nu wij nog - Lieve Wouters blikt terug op het pausbezoek [standpunt]

Twee weken in Indonesië, Oost-Timor, Papoea-Nieuw-Guinea en Singapore zouden niet zo slopend geweest zijn als drie dagen België, dacht ik donderdagochtend nog. Waarom hij absoluut naar ons land wilde komen, was een raadsel. Hij heeft een persoonlijke band met ons land, ja. En er was natuurlijk een goede aanleiding: de 600ste verjaardag van onze katholieke universiteiten. Maar zijn reizen binnen Europa zijn bijzonder schaars. Deze paus wil naar de periferie. Brussel is als hart van de Europese Unie niet bepaald de periferie.

Maar paus Franciscus had de moed om naar het hart van de secularisatie te reizen. Naar een land waar de wonde van het seksueel misbruik ettert als nooit tevoren en bovendien gebruikt wordt als hefboom om niet alleen de Kerk als instituut maar het geloof in het algemeen naar de marge te duwen.
 

Blauwdruk

Buitenlandse christelijke journalisten zagen de reis somber in. Volgens John Allen van Crux Now moest paus Franciscus ‘het publiek in België ervan overtuigen de katholieke Kerk nog een kans te geven of in ieder geval niet langer als vijand te zien’. Om te besluiten: ‘Als de paus in België scoort, dan kan het een blauwdruk scheppen voor andere diep seculiere samenlevingen. Als hij er niet in slaagt, dan vragen sommigen zich af ​​of dit misschien niet de laatste kans was voor een kerk die gefaald heeft.’

In die sfeer zette paus Franciscus voet aan de grond in Brussel. Op het tarmac werd hij hartelijk ontvangen door het koningspaar. Een kinderkoor uit Brussel zong over gelijke kansen en een mooie toekomst. De paus toonde nog geen tekenen van vermoeidheid na een drukke dag in Luxemburg. Hij had er duidelijk zin in en keek de uitdaging recht in de ogen.

Wanneer ik dit schrijf, ben ik net terug van de mis in het Koning Boudewijnstadion. We mogen gerust concluderen dat de paus gescoord heeft, en hoe! Volgens mij heeft hij minstens drie doelpunten gemaakt.
 

Vrijmoedig

Allereerst ging hij de uitdaging aan op een open en ontwapenende manier. Na de merkwaardige uithaal van premier De Croo op het paleis week hij af van zijn voorbereide tekst om zijn diepe schaamte uit te spreken voor het misbruik in de Kerk: ‘Eén geval is genoeg om je diep te schamen.’ 

Aan de KU Leuven riep de paus een zaal vol geleerden op om zoals Jabes uit het Oude Testament te bidden, en wel om hun grenzen van kennis nog te verleggen, in dienst van mens en planeet. Ook rector Luc Sels vond overigens de juiste toon om aan te kaarten hoe universiteit en Kerk kunnen samenwerken en elkaar tot groter inzicht brengen.

Onbevreesd toonde de paus zich ook toen hij, zelfs tot verrassing van de bisschoppen, opperde dat het tijd was voor de zaligverklaring van koning Boudewijn. Die hadden we niet zien aankomen. Hij loofde de zet van de koning om een stap opzij te zetten toen de bevolking om de legalisering van abortus vroeg. De paus is een grote verdediger van het ongeboren leven, ultiem symbool van kwetsbaarheid. Door dit onderwerp aan te snijden in een land dat zelfbeschikking hoog in het vaandel draagt, toont hij zich geen pleaser of strateeg. Open over zijn standpunten, gaat hij de dialoog aan.

Tekst gaat verder onder de video met beelden van de pausreis.

Verbondenheid

Een tweede doelpunt zie ik in de verbondenheid die hij rond zich schept. Wanneer zou het bezoek van de paus geslaagd zijn, vroeg iemand me? Ik herhaalde de woorden die ik had gehoord van kardinaal Michael Czerny: ‘De paus komt altijd om het evangelie te brengen. Ik ben er zeker van dat de mensen over grenzen van overtuiging heen, zich bemoedigd zullen weten om meer verantwoordelijkheid op te nemen in deze wereld, waarin we elkaar dringend meer als broers en zussen moeten zien, in plaats van als vijanden.’

Paus Franciscus spreekt altijd tot alle mensen van goede wil. Hij roept christenen op om zich op dezelfde manier naar buiten te keren, in dienst van meer menselijkheid. 
 

Dienstbaarheid

Er ging geen dag voorbij of Franciscus deed ergens een of zelfs meerdere verrassingsbezoeken. Zo ging hij langs in een rusthuis voor bejaarden in armoede, nam hij het ontbijt met daklozen, had hij een ontmoeting met vluchtelingen en bezocht hij de jongeren op Hope Happening. En natuurlijk was er ook de ontmoeting met slachtoffers van seksueel misbruik door mensen van de Kerk, die een uur langer duurde dan gepland.

Het viel me op dat de paus op die informele momenten bijzonder alert was en met heel zijn hart aanwezig. Tussen de regels door gaf hij hiermee te verstaan dat dit de kerk is zoals hij ze ziet. Dit is wat hij verstaat onder evangeliseren. Om nog eens kardinaal Czerny te citeren: ‘Misschien praten we teveel. Altijd maar praten. Evangeliseren is dienen.’
 

Kerk met een sterk hart

Ik herkende deze drie doelpunten in de homilie van de paus in het Koning Boudewijnstadion. Hij had het over drie sleutels om de lezingen van die dag te verstaan: openheid, gemeenschap en barmhartigheid. Drie geschenken van het pausbezoek aan de kerk in België anno 2024: een kerk worden van dappere christenen, die verantwoordelijkheid nemen op een open en vrije manier, die de hand reiken en aannemen van andere mensen van goede wil en die evangeliseren metterdaad. Zei Franciscus’ naamgenoot uit Assisi niet: ‘Verkondig het evangelie en gebruik woorden als het moet?’

Als we erin slagen om gaandeweg meer zo’n kerk en zulke christenen te worden, dan ligt hier de blauwdruk waar John Allen op hoopt. Dan zullen we een kerk blijken met een even gezond en sterk hart als dat van paus Franciscus.