Vijf dagen in de abdij van Bonnevaux: het dagboek van Filip

Met een klein hartje stapte Filip Veranneman (60) uit Roeselare eind augustus in Rijsel op de TGV richting Poitier; gelegen in hart van Frankrijk. Zijn bestemming? De abdij in Bonnevaux waar het internationale centrum van de Wereldgemeenschap voor Christelijke Meditatie (WCCM) gevestigd is. Samen met andere begeleiders van christelijke meditatiegroepen uit Vlaanderen en Nederland nam Filip voor het eerst deel aan een retraite, begeleid door benedictijnermonnik Laurence Freeman. 

Maandag 25 augustus: op weg naar een nieuwe thuis

Daags voor de eigenlijke retraite van start gaat, neem ik de trein vanuit Roeselare naar Poitiers in Frankrijk. Als ik opstap zit de nationale coördinator José Pype van WCCM België, die de retraite organiseert, al op de trein. Samen sporen we naar het station van Lille-Flandres waar we de andere deelnemers van deze eerste groepsreis naar ‘onze nieuwe thuis’, de abdij van Bonnevaux, zullen ontmoeten. 
Aan boord komt de stilte ons al tegemoet. De boordcommandant vraagt om onze telefoon op stil te zetten en de stilte te bewaren. Zou hij weten dat we op weg zijn naar een contemplatieve stilteplaats diep in Frankrijk? Of wil hij ons nu al helpen om ons meer dan drie uur lang voor te bereiden op onze weg naar binnen?

Laissez-vous rêver (laat je dromen toe) staat op een van de ramen in de wagon. 

Deze reis naar Bonnevaux, samen met andere mediteerders uit België en Nederland, is voor velen, ook voor mij, een droom die in vervulling gaat. De plek zelf is uniek: een eeuwenoud abdijcomplex, omgeven door velden en bossen, dat langzaam wordt heropgebouwd door giften en vrijwilligerswerk. Iedere bezoeker draagt er bij aan het leven in de gemeenschap: bidden en werken (ora et labora) in de geest van de benedictijnse traditie.

Om 20.39 uur stipt komen we aan in het station van Poitiers. Een taxi brengt ons in de avondschemering naar onze verblijfplaats. We worden er hartelijk verwelkomd door Henriette uit Nederland. Vervolgens krijgen we een licht avondmaal in de refter van de abdij, waarna ons een mooie kamer wordt toegewezen en we de nacht induiken. 

Dinsdag 26 augustus: een gebaar van overgave

Om 6.45 uur zit ik al te wachten aan het onthaal om naar het eerste meditatiemoment van de dag te gaan, dat dertig minuten zal duren. Om 7 uur stap ik binnen in een grote en hoge ruimte die vroeger als schuur diende voor de vorige abdij. Op de grond ligt een groot rechthoekig tapijt waarop het logo van de christelijke meditatiegemeenschap in het rood geweven is. Op de randen rondom zijn er zwarte kruisen in geweven. Pas op de laatste dag van ons verblijf vertelt monnik Laurence Freeman ons dat dit tapijt ontworpen en gemaakt werd door de dochter van Pablo Picasso.

Herman van Rompuy begon te mediteren na een bezoek aan Bonnevaux.

‘Ik heb mij helemaal gerecycleerd’

Lees het volledige artikel

Rond het centrale tapijt liggen rode kussens klaar en staan er houten bankjes en eenvoudige grijze stoelen met rechte rugleuning. Zelf neem ik plaats op een van de stoelen. Een stille, ingetogen sfeer vult de ruimte. We wachten tot de gong driemaal zacht klinkt.

Als het moment daar is, gaan we zitten: rechtop, stil, ontspannen maar alert.

Dan sluiten we zacht onze ogen. In deze stilte beginnen we inwendig het woord Ma–Ra–Na–Tha te herhalen, in vier gelijke lettergrepen, wat betekent: ‘Kom Heer Jezus, kom’. We spreken het woord innerlijk uit, aandachtig en vriendelijk, steeds opnieuw herhalend. We bedenken niets, verbeelden niets, zelfs niet op een spirituele manier. Als gedachten en beelden ons afleiden, vaak al na enkele minuten, keren we gewoon terug naar het woord. Deze herhaling, onze mantra, brengt ons telkens weer terug naar de stilte. Wanneer de gong opnieuw drie keer klinkt, buigen velen van ons diep naar het tapijt toe. Sommigen blijven nog even voorovergebogen in een gebaar van overgave. Daarna staat iedereen langzaam op. Sommigen doen enkele lichaamsoefeningen, anderen stappen in stilte naar buiten om even de frisse ochtendlucht in te ademen. 

Om 7.45 uur begint in dezelfde ruimte het ochtendgebed, het tweede gebedsmoment van de dag. De liturgie in Bonnevaux is van een heel eenvoudige, vernieuwende en frisse vorm en wordt de hele tijd door gedragen door de stilte. Een bijzondere ervaring.

Woensdag 27 augustus: ode aan de vreugde

Ik verlaat het gastenhuis en ga via het tuinpad in mijn eentje op bezoek in de abdij waar monnik Laurence Freeman woont en waar vrijwilligers van over de hele wereld het ‘ora et labora’ (bid en werk) beleven, zoals de Heilige Benedictus het ooit bedoelde. 

Op voorstel van Henriette nestel ik me in de bibliotheekruimte van de abdij in een grote zachte lederen zetel, zoals we er ook thuis één hadden. Achter mij bevindt zich een muur gevuld met boeken. Tegenover mij speelt een vrijwilligster uit Paraguay piano. Ze oefent ‘de ode aan de vreugde’ van Ludwig Beethoven. Later, tijdens de afwas, verneem ik dat ze mee is gekomen met haar grootmoeder die oblaat is in de gemeenschap en er ook woont. Ook als gasten helpen we dagelijks mee in het ‘labora’ van de benedictijnse traditie. Voor mij is het de eerste keer dat ik deze dienstbaarheid echt mag beleven. 

Boven de muur voor het pianospelende meisje hangt een foto van de oosterse Swami Satjananda. Rechts van mij hangt een sprekend schilderij van John Main (1926-1982), de stichter van de christelijke meditatiegemeenschap. Beiden kijken me aan, niet afstandelijk, maar onderzoekend en uitnodigend. Ik, een hedendaagse discipel die de contemplatieve weg wil bewandelen.

Hun ontmoeting was het begin van de christelijke meditatietraditie zoals we die vandaag kennen. John Main, toen nog diplomaat, bezocht de Swami in Malaya (Malesië) en raakte met hem in gesprek over gebed. Terwijl de Swami sprak over meditatie als zijn vorm van bidden, vertelde Main over zijn eigen gebedsleven. Geïntrigeerd vroeg hij of hij ook deze vorm van meditatie kon leren. De Swami antwoordde eenvoudig: ‘ja’, en voegde eraan toe: 

‘Je zal er een beter christen door worden’. 

Wat daar toen ontstond is vandaag nog altijd voelbaar in Bonnevaux: een gemeenschap geworteld in de christelijke traditie met een openheid die grenzen overstijgt.

Donderdag 28 augustus: een geestelijke reis

Het centrale thema van de vijfdaagse retraite luidt Comtemplatieven die de verdeelden verzoenen en de droevigen troosten. Het is een uitspraak van de heilige Antonius van Egypte, de grondlegger van de christelijke monastiek. 

Lees hier de goeie raad van de woestijnvader.

Raad uit de 4de eeuw: Bedenk elke dag dat het je laatste kan zijn

Lees het volledige artikel

Antonius groeide op in een rijke familie omstreeks 250 na Christus. Toen zijn ouders overleden werd hij als jongeling blootgesteld aan een voor hem onbekende wereld. Hij besluit een ascetisch leven te leiden aan de rand van zijn dorp. Tien jaar later, op zijn 35ste, trekt hij zich terug in de woestijn. Ondanks vele beproevingen blijft hij trouw aan zijn dagelijkse gebed. De vruchten van jarenlange ascese blijven niet uit. Voortaan zal Antonius zijn leven toewijden aan het verzorgen van de zieken, het verzoenen van de verdeelden en het troosten van de bedroefden.

Filip: 'Het leven van de heilige Antonius is voor mij een goed voorbeeld van de geestelijke reis die we in de meditatiepraktijk afleggen. Antonius gaat de strijd aan met zijn demonen en angsten. Ook als ik mediteer komen allerlei versplinterde stukjes van herinneringen van het verleden en heden naar boven. Mijn innerlijke strijd is om telkens opnieuw mijn aandacht naar het gebedswoord terug te brengen. Zegt Jezus ons niet om ons te bekeren? Dit gaat niet vanzelf. Je dient je telkens terug te keren naar Jezus toe die bij je is. Hij leert je zo weer heel en geheeld te worden. Het vraagt tijd, trouw en eenvoud een leven lang om je ‘goddelijke therapeut’ te volgen.'

Vrijdag 29 augustus: de eeuwig frisse bron

 ‘Als we de stilte in onszelf binnengaan,
betreden we een leegte waarin we onaangetast zijn. 
We kunnen niet de persoon blijven die we waren of dachten te zijn, 
maar we worden in feite niet vernietigd, 
maar ontwaakt tot de eeuwig frisse bron van ons bestaan.
We worden er ons van bewust dat we voorkomen uit de hand van de Schepper 
en in liefde naar Hem terugkeren.’

Al de hele week wordt mijn aandacht getrokken door deze tekst van John Main (1926–1982), in wiens voetsporen in 1991 het WCCM werd opgericht. Bij het opstaan besluit ik de tekst die in mijn kamer ligt in het Nederlands te vertalen. De eerste zin vertelt waarin we terechtkomen wanneer we de stilte in onszelf binnengaan bij de meditatie, een leegte waarin we onaangetast zijn, heel zijn. Dat is nieuw voor mij. De tweede zin ervaar ik als schokkend: ‘we kunnen niet de persoon blijven die we waren of dachten te zijn’. 

En de tekst vervolgt: ‘We worden in feite niet vernietigd, maar ontwaakt tot de eeuwig frisse bron van ons bestaan’. John Main spreekt hier over het transformatieproces waar we doorheen gaan bij de levensweg van de christelijke meditatie, over het ego dat niet vernietigd wordt en het ware zelf dat ontwaakt in onze ziel. De frisse bron doet me denken aan het evangelieverhaal waarin Jezus op het heetst van de dag een vrouw ontmoet die komt water putten uit de bron (Joh 4, 13-15). Eerst begrijpt de vrouw Jezus niet, zoals ook ik Hem eerst niet begrepen had in mijn leven. Ze denkt dat Jezus het over een effectieve waterbron heeft waar ze niet meer elke dag moet water gaan halen, een consumptiemiddel om het hier op deze aardbol makkelijker te hebben in het leven.

Hoe vaak heb ook ik dit verhaal niet verkeerd geïnterpreteerd? Soms duurt het een heel leven om de ware kracht van het evangelie te ontdekken. De eeuwig frisse bron is Christus die voortdurend in ons bidt. Nog een paar keer lees ik de tekst opnieuw. Ik heb het gevoel dat ik de betekenis ervan in de toekomst nog meer zal leren ontdekken, smaken en beleven.

Zaterdag 30 augustus: Wat andere tradities me leren

Tijdens de gebedsmomenten worden er in de gemeenschap ook teksten gebruikt uit andere spirituele stromingen. Dat is nieuw voor mij en het is net of de voor mij onbekende teksten nog scherper wijzen naar wat er precies gebeurt als je het pad van de christelijke meditatie traditie dagelijks volgt.

Lezing uit de Tao Te Ching
De wijze heerst door de geesten leeg te maken en de harten te vullen,
door begeerten te verzwakken en de wil te versterken.
Hij helpt mensen verliezen wat zij denken te weten. 
En laat hen loslaten wat zij begeren.
Zo brengt hij verwarring bij hen die menen alles te weten.
Beoefen het niet-doen, en alles komt vanzelf op zijn plaats.

Lezing uit de Bhagavad Gita
Hij die noch het licht, noch de drukte, noch de duisternis haat wanneer ze nabij zijn. 
En er evenmin naar verlangt wanneer ze ver weg zijn. 
Hij die onbewogen blijft in wisselende omstandigheden. 
Die rustig toeziet en zegt: ‘het zijn de krachten van de natuur die rondgaan’
Hij die standvastig blijft en niet wankelt.
Die woont in zijn innerlijk zelf, gelijkmoedig in vreugde en pijn
Voor wie goud en steen en aarde gelijk zijn.
En wat aangenaam of onaangenaam is hem in vrede laat.
Die boven lof en blaam staat, wiens geest rustig en stil is. 
Die gelijk is in eer en oneer.
Dezelfde liefde heeft voor vijand en vriend.
En al het zelfzuchtige handelen opgeeft.
Deze mens heeft de drie krachten overstegen

Vandaag is er nog een ander bijzonder moment. Paul Demeyer, een Belgische mediteerder die in Los Angeles woont en deze week eveneens in Bonnevaux verblijft, deelt een animatiefilmpje over christelijke meditatie. Hij maakte het filmpje tijdens de coronaperiode op vraag van Laurence Freeman. Paul vertelt hoe gelukkig hij is dat hij zo zijn talenten kon inzetten voor het geloof en voor de Wereldgemeenschap voor Christelijke Meditatie. Blijkbaar zet het filmpje wereldwijd mensen aan om de draad van de christelijke meditatie terug op te nemen. In De Verenigde Staten kreeg het filmpje meer dan 100.000 views. 

Zondag 31 augustus: vrede, vreugde en tranen

Vandaag is de laatste dag van mijn verblijf en meteen de laatste dag van mijn vakantie hier in deze nieuwe thuis van de wereldgemeenschap van christelijke mediteerders diep in Frankrijk. Op de terugreis krijg ik in de trein een andere zitplaats toegewezen. Op het raam zie ik plotseling een afbeelding staan van een verrekijker. Deze plek blijkt uitzicht te bieden op de TGV. Grappig eigenlijk, want ook de dagen in Bonnevaux gaven me een beter zicht op de weg van de christelijke meditatie die ik aan het afleggen ben. Of zoals Augustinus zei: ‘Alles spreekt van God’.

Wat neem ik mee naar huis?
Ik neem de vrede van deze plek mee, waar ik eenheid ervoer en alles op zijn plaats viel, in lichaam en geest.
Ik neem ook de vriendschap mee van mijn nieuwe vrienden in Jezus die van over de hele wereld hier in de stilte samen gekomen zijn in deze week.
Ik neem de praktijk terug mee van de christelijke meditatie om verder elke dag opnieuw thuis mee te oefenen als een beginner.
Ik neem de herinneringen en inzichten mee om thuis van mee te delen aan alle zoekers op mijn weg, om buiten de meditatietijd van verder te leven.
Ik neem de vreugde mee dat ik hier mocht ervaren van het samen zijn in gemeenschap. 
Ik neem de stilte en de eenvoud mee om me mee te verbinden in mijn reis naar binnen.
Ik laat de tranen achter die ik hier kon wenen. 
Ik laat een stukje van mijn oude zelf hier achter om ruimte te maken voor het nieuwe onverwachte

Maandag 1 september: Altijd weer beginners

De vraag die me na een groepsretraite altijd bezighoudt is hoe je de stilte ook in het dagelijkse leven, tussen werk en verplichtingen, kan behouden en de praktijk van de meditatie kunt voortzetten. Na al die jaren heb ik soms nog altijd het gevoel dat ik faal. Telkens opnieuw echter word ik er aan herinnerd dat het bij meditatie niet gaat over succes of mislukking maar om trouw aan de dagelijkse discipline. Zoals John Main beklemtoonde: ‘Mediteerders zijn altijd weer beginners’.

Beste lezer,
Geen toeval dat je dit verhaal leest. Jezus roept ook jou elke dag naar de stilte toe. Je bent geliefd door God zoals je bent, de therapeut die je het beste kent en jou tot heelheid en geluk brengt. Ik laat je een levenspad om te betreden. Het vraagt slechts één stap en je zit al op het pad. Eén stap bij Hem ‘s avonds en één stap bij Hem ‘s ochtends. Je zet je neer bij Hem, stil en met een rechte rug, sluit je ogen zachtjes, zit relax en alert. Je begint innerlijk en stil je woord te zeggen: MA-RA-NA-THA. Als verstrooiingen opkomen keer je onmiddellijk terug naar woord: MA-RA-NA-THA. Dank om met mij een stukje van mijn pelgrimsreis te delen. Hier zit het er op maar de reis naar binnen gaat elke dag verder. Ik wens je veel stappen in het ervaren van heelheid, geluk op dit meditatiepad in jouw leven.
Je tochtgenoot Filip 

Reageren op dit artikel kan via filipveraman@gmail.com
Meer via www.christmed.be of bekijk de filmpjes hieronder.