Wanneer hebben borders en perken een boordje nodig – en wanneer juist niet?

Herfst en winter zijn ideaal om je tuin opnieuw in te richten. Steeds meer tuiniers vervangen een deel van hun gazon door kleurrijke borders en perken. Dat maakt de tuin niet alleen mooier, maar ook veerkrachtiger bij droogte en piekregens, én aantrekkelijker voor de biodiversiteit.

Wie een stuk gazon wil omvormen tot bloemenperk, kan in het najaar eenvoudig beginnen met kartonmulchen: een natuurlijke manier om zonder spitten en zonder gif nieuwe plantvakken aan te leggen.

Dan blijft nog één vraag over: hoe werk je die nieuwe borders af? Ga je voor een duidelijke afboording, of laat je de randen juist natuurlijk overlopen in gras of pad? Hier ontdek je de mogelijkheden en voor- en nadelen.

Een kwestie van smaak…

De keuze voor een borderrand – of zogenaamde kantopsluiting – is in de eerste plaats een kwestie van smaak. Voor de ene tuinliefhebber kan het niet strak genoeg zijn, voor de andere mag het juist zo natuurlijk mogelijk ogen.

Tuinranden benadrukken nette lijnen en zorgen voor orde, terwijl een losse overgang meer spontaniteit en zachtheid in de tuin brengt. Wie spontaan en netjes wil combineren, kiest voor afboordingen in bogen en vloeiende lijnen.

… en een kwestie van onderhoudsgemak

Tuinranden zijn niet alleen een kwestie van smaak, maar hebben ook een praktische functie. Ze verhinderen dat het gazon horizontaal de border in groeit. Tussen gazon en een border heb je dus een randje nodig om je veel onderhoudswerk te besparen.

Ook tussen gazon en losse verharding – zoals grind, split of dolomiet – helpt een boordje om de grens strak en onderhoudsarm te houden.

Let op: onderhoudsarm betekent niet onderhoudsvrij. Gras heeft de neiging om tegen een boord omhoog te groeien. Omdat je er met de grasmaaier niet bij kunt, zul je voor een strakke look de randen regelmatig moeten bijwerken met een kantenmaaier of grastrimmer.

Tussen een border en losse verharding is een afboording niet per se nodig, eerder een kwestie van smaak. De meeste borderplanten laten zich namelijk door een boordje niet tegenhouden. Ze groeien er gemakkelijk onderdoor of overheen. Voor een onderhoudsarme grens tussen border en losse verharding kies je best planten die zich niet ondergronds uitbreiden en die zich niet uitzaaien.

Een kantopsluiting wordt ook gebruikt om een niveauverschil te overbruggen tussen een hogere border en een lager gelegen pad of terras. Het boordje houdt aarde en mulch binnen de border. 

Wanneer beter geen afboording

In sommige gevallen werkt een opstaande rand juist contraproductief. Naast dichte verharding van een terras, oprit of pad leg je beter geen boordje aan. Zo kan regenwater gemakkelijk aflopen in de border of het gazon waar het kan insijpelen. Voorwaarde is wel dat de border of het gazon gelijk ligt met de verharding of iets lager.

Dit is nog belangrijker geworden nu we door de klimaatverandering langere periodes van droogte en meer piekregens kennen. We willen regenwater zoveel als mogelijk in de tuin laten insijpelen in plaats van te laten wegstromen.

Heb je nog verhardingen met een opstaande rand, dan kan je de tuin nog klimaatrobuuster maken door de afboording dieper te plaatsen – 1 cm onder de bestrating – of te verwijderen. Misschien kan je hem elders hergebruiken.

Kunstmatige, gerecycleerde of natuurlijke randen

Wie ideeën zoekt voor afboordingen in de tuin, kan online zoeken op kantopsluiting, tuinranden, opsluitband, borderrand of gazonafboording. Populaire materialen zijn cortenstaal, rubber of kunststof, betonklinkers en hout.

Wie houdt van recyclen, kan denken aan dakpannen, hout, bakstenen, uitgebroken terrastegels en zelfs omgekeerde flessen. Nu steeds meer mensen hun tuin ontharden, zijn tegels vaak gratis af te halen. Verticaal geplaatst zijn het prima boordstenen. Op Facebook zijn er groepen waar gratis materiaal in je stad wordt aangeboden.

Hoe diep moet je de borderrand ingraven? Om gazon tegen te houden moet de boord ongeveer 10 cm diep de grond in en enkele centimeters boven het maaiveld uitsteken.

Er zijn ook twee natuurlijke alternatieven voor een borderrand:

• het geultje: graaf met een kantensteker of spade een smal geultje van ongeveer 10 cm diep rond de border. Omdat het geultje de neiging heeft om dicht te slibben, zal je dat jaarlijks of tweejaarlijks moeten herhalen. Een typisch winterwerkje.
• de begroeide maairand: een bijna onderhoudsvrije oplossing is het beplanten van de maairand met sterke, laagblijvende bodembedekkers, zoals penningkruid (Lysimachia nummularia), hondsdraf (Glechoma hederacea) of brunel (Prunella vulgaris). Als je niet wekelijks, maar tweewekelijks maait, deert het die planten niet dat ze deels worden gemaaid. Je moet het dan wel kunnen verdragen dat die sterke groeiers een eindje je gazon in groeien.

Er zijn dus tuinranden voor elke smaak. Maar houd bij je keuze ook rekening met onderhoudsgemak en de klimaatrobuustheid van je tuin.