Snijbloemen uit eigen tuin, het hele jaar door [Startersgids]

Mijn vrouw knipt graag een bloemetje uit de tuin om binnen in een vaas te zetten. Zo haalt ze de natuur en de wisselende seizoenen in huis. Wat er op tafel staat, vertelt iets over wat er buiten groeit en bloeit. In een vaas krijgt zo’n bloem vaak meer aandacht dan tijdens een rondje in de tuin.

Plukken in eigen tuin spaart bovendien geld uit en kan de milieubelasting van een gekocht boeket vermijden. Veel snijbloemen worden geteeld met bestrijdingsmiddelen, groeien in verwarmde kassen of worden met het vliegtuig aangevoerd. Zo komen de rozen bij de bloemist vaak uit landen als Kenia en Ethiopië. Daar komt nog het vele verpakkingsmateriaal bij. Wie natuurlijk tuiniert en plukt wat er groeit, heeft dat allemaal niet nodig. Bovendien kan je boeketten maken met een heel persoonlijk en lokaal karakter. 

Tegelijk heb ik gemerkt dat tuinieren met de vaas in gedachten niet zo vanzelfsprekend is. Een tuinboeket ziet er vaak wat anders uit dan een klassiek boeket met exotische knallers zoals protea en strelitzia. Niet alle tuinplanten doen het trouwens goed in een vaas. 

Daarom deze startersgids vol tips voor een tuin waarin het hele jaar door iets te plukken valt. Ik liet me inspireren door de Britse bloemenkweker Rachel Siegfried, die voor haar boeketten volop vaste planten en struiken gebruikt. Ze schreef er een boek over dat ook in het Nederlands is vertaald: Handboek bloeiende vaste planten: van border tot vaas (Bol - Bib).

ABC van het bloemschikken met tuinplanten

Bij een pluktuin denken we al snel aan kleurrijke bloemen, zoals goudsbloemen, zinnia's, dahlia's, rozen of cosmos. Daar is niets mis mee, maar er is meer mogelijk. Loop eens met een ruimere blik door je tuin. Een sierlijk gebogen boomtak, een bloeiende tak van een struik, een blad met een bijzondere vorm of tekening, een luchtige grasaar of een stengel met gedroogde zaaddozen: ook die kunnen mooi staan in een vaas. Ze brengen lijn, volume en structuur in een boeket. Soms is één tak in een vaasje al genoeg. 

Zo valt er ook buiten de uitbundige bloeimaanden iets te plukken. Je hoeft daarvoor geen aparte pluktuin aan te leggen. Kijk eerst wat je borders, struiken en bomen al te bieden hebben.

Verschillende planten met elkaar combineren in een boeket kan een hele kunst lijken. Rachel Siegfried biedt daarvoor een handige leidraad. Ze onderscheidt vier functies die planten in een boeket kunnen vervullen. Je kan ze stap voor stap toevoegen.

1. Begin met een raamwerkplant die het boeket zijn vorm en structuur geeft. Denk aan een bebladerde tak van een struik, of aan stevige bladstengels waartussen je de andere stelen schikt.
2. Vul dan het raamwerk op met een vulplant, een ondersteunende plant die volume geeft en de verschillende onderdelen van het boeket verbindt. Vaak zijn het luchtige planten met veel kleine bloemen of fijn blad, zoals asters, gipskruid, ruit, prachtkaars of juffertje-in-het-groen. Ook het fijne blad van venkel of het geveerde blad van varens is hiervoor geschikt.
3. In die wolk plaats je vervolgens enkele focusbloemen die de aandacht trekken. Het zijn de blikvangers waar je oog naartoe gaat, bijvoorbeeld door hun grootte, kleur of opvallende vorm. Klassiekers zijn dahlia's, lelies, pioenrozen en zinnia's. Minder klassiek – maar daarom misschien met nog meer karakter – zijn vingerhoedskruid, grote kaardebol en gele lis.
4. Ten slotte kan je nog enkele accentplanten toevoegen om wat beweging en speelsheid in het boeket te brengen. Bloeiende grassen zijn vaak een goede keuze. Of denk aan enkele zaaddozen of een rank van een klimplant, zoals kamperfoelie. 

Met deze eenvoudige stappen breng je heel verschillende planten samen in één boeket. Al hoef je niet altijd alle onderdelen zo in te vullen. Experimenteer gerust met wat je tuin te bieden heeft en ontdek wat jij mooi vindt.

Conditioneren: zo blijven snijbloemen langer mooi

Niet alles wat mooi staat in de tuin, blijft ook lang mooi in de vaas. Sommige bloemen verwelken snel na het knippen, terwijl andere dagenlang mooi blijven. Ook het plukmoment en de verzorging na het oogsten maken een verschil. 

Het voorbereiden van geplukte bloemen en takken voor de vaas heet conditioneren. Deze basisverzorging helpt je op weg:

• Pluk bij voorkeur ’s morgens of ’s avonds
• Gebruik een schone emmer en vaas
• Snijd de stelen met schoon, scherp gereedschap
• Verwijder al het blad dat onder water zou staan
• Zet de stelen meteen in water
• Laat de geknipte bloemen enkele uren op een koele plek water opnemen voor je ze schikt

Sommige planten hebben daarnaast een specifieke behandeling nodig om langer mooi te blijven. Tips vind je bij de planten hieronder.

Vaasplanten voor elk seizoen

Van de eerste lentebloemen tot winterse takken en zaadhoofden: elk seizoen biedt materiaal voor de vaas. Hieronder vind je per deelseizoen een selectie, met tips voor het oogsten en het gebruik in een boeket.

Vroege lente

Wilde narcis – Narcissus pseudonarcissus (en verwante soorten)

• Bekende bolplant
• De wilde narcis bloeit geel – er bestaan ook oranje, witte en zelfs roze variëteiten
• Oogsten wanneer de bloemknoppen nog net niet open zijn
• Best apart in een vaas houden omdat hun slijmerige sap de houdbaarheid van andere bloemen vermindert. Je kan ze ook 3 tot 4 uur in een aparte vaas houden en daarna – zonder opnieuw te knippen – verwerken in een boeket.
• Gebruik als focusbloem

Nieskruid / Wrangwortel – Helleborus viridis (en verwante soorten)

• Vaste schaduwplant
• Wrangwortel heeft groene bloemen – andere soorten en tuinvariëteiten van nieskruid bloeien ook wit, roze of paars
• Gebruik als focusbloem
• Pas plukken als de meeldraden verdwenen zijn en de zaaddozen zich vormen, want anders verwelken ze snel
• Conditioneren: onderste 2,5 cm 30 seconden in heet water houden, daarna in koel water zetten

Hazelaar – Corylus avellana

• Forse struik tot 6 m hoog
• Opvallende hangende mannelijke katjes voor het blad uitloopt, soms tot wel 10 cm lang
• Gebruik als raamwerkplant of solitair
• Conditioneren: dikkere takken onderaan 5 cm splitsen in de lengte met een snoeischaar

Midden lente

Wilde hyacint – Hyacinthoides non-scripta (en verwante soorten)

• Inheemse bolplant met blauwe, hangende klokjes
• De bloemen hebben een zachte, zoete geur
• Oogst voor de klokjes opengaan en snij het witte gedeelte van de stengel weg, net waar de steel groen wordt
• Ververs het water om de drie à vier dagen om bacteriegroei tegen te gaan
• Gebruik als focusbloem of apart 

Gebroken hartje – Dicentra spectabilis

• Bladverliezende vaste plant voor de schaduw
• In de loop van de zomer sterven de bovengrondse delen af
• Roze met witte hartvormige bloemen
• Gebruik als focusbloem

Sleedoorn – Prunus spinosa

• Kleine struik tot 3 m hoog
• Witte bloesem, donkere takken
• Knip wanneer de eerste bloemen openen
• Gebruik als raamwerk of als focusbloem
• Conditioneren: dikkere takken onderaan 5 cm splitsen in de lengte met een snoeischaar

Spierstruik – Spiraea arguta

• Kleine struik tot 2 m hoog
• Witte bloemen in kleine bijna bolvormige tuilen
• Oogsten als de bloemknoppen kleuren maar nog niet open zijn, lange bloeiende takken knippen als minder dan ⅓ van de bloemen open zijn
• Je kan van de spierstruik ook in de zomer en de herfst oogsten omwille van de bladeren
• Gebruik als vulplant

Kerspruim – Prunus cerasifera

• Kleine boom, 8 tot 12 m
• Lichtroze bloesems
• Cultivar 'Nigra' heeft donkerpaarse bladeren
• Oogst als de bloemen nog in knop zijn – ze komen dan binnen open
• Komt het best tot zijn recht als solitair of in een heel simpel bloemstuk

Late lente

Gelderse roos – Viburnum opulus

• Kleine struik: 1,5 tot 3 m
• Witte bloesems, rode bessen
• Oogst de bloesems in de lente als ze maximaal ⅓ geopend zijn
• Oogst later takken met rode bessen als ze nog niet rijp en zacht zijn
• Conditioneren: onderste 5 cm 30 seconden in heet water houden, daarna in koel water zetten en de hele nacht laten drinken
• Gebruik als raamwerk of vulplant

Sierui – Allium hollandicum ‘Purple Sensation’ (en verwante soorten)

• Populaire bolplant
• Grote, paarsviolette bolbloemen op hoge stelen
• Oogst als ongeveer een derde van de bloemetjes geopend is
• Stelen spoelen om het geurende sap te verwijderen (doe dit elke 2 à 3 dagen)
• Gebruik als focusbloem

Damastbloem – Hesperis matronalis 

• Tweejarige of kortlevende vaste plant die zich gemakkelijk uitzaait
• Witte, lila of paarse bloemtrossen met een zoete geur, vooral ’s avonds
• Oogst als de eerste bloemetjes op een stengel opengaan
• Gebruik als vuller

Nagelkruid – Geum (diverse soorten en variëteiten)

• Vaste plant
• Gele, oranje, rode of roze bloemen op slanke, vaak vertakte stelen
• Kies een soort of variëteit met voldoende lange bloemstelen, zoals 'Totally Tangerine' of 'Scarlet Tempest'
• Oogst als ongeveer een derde van de bloemen op een stengel geopend is
• Conditioneren: onderste 5 cm 10 seconden in heet water houden, daarna in koel water zetten
• Gebruik als focusbloem of als accentplant 

Wilde venkel – Foeniculum vulgare

• Meerjarig kruid tot 2 m hoog dat zich makkelijk uitzaait
• In de late lente oogst je vooral het fijne blad – gele bloemschermen verschijnen later
• Bij de variëteit ‘Purpureum’ is het blad bronskleurig
• Conditioneren: onderste 5 cm 10 seconden in heet water houden, daarna in koel water zetten
• Het blad van wilde venkel is een dankbare vuller 

Vroege zomer

Gewone margriet – Leucanthemum vulgare

• Vraag een kind om een bloem te tekenen en je krijgt al snel een margriet
• Inheemse vaste plant met witte bloemen en een geel hart
• Oogst als de witte kroonblaadjes zich ontvouwen en de kleine bloemetjes in het gele hart nog niet volledig geopend zijn
• Gebruik als focusbloem in veldboeketten

Vingerhoedskruid – Digitalis purpurea (en verwante soorten)

• Tot 1,8 meter hoge tweejarige plant
• Hoge aren met klokvormige bloemen in roze, paars of wit
• Oogst als de eerste paar bloemen onderaan de aar geopend zijn – eenmaal de bloemen bestoven zijn vallen ze snel af
• Combineer bijvoorbeeld met duizendblad en grassen
• Gebruik als focusbloem of als verticaal accent

Echte valeriaan – Valeriana officinalis

• Inheemse vaste plant voor een eerder vochtige standplaats
• Luchtige schermen met kleine witte tot lichtroze bloemen op hoge stelen
• Oogst bloeiende stengels tijdens een koel moment van de dag
• Verwijder het onderste blad en zet de stelen meteen in schoon water
• Gebruik als vuller

Pioenroos – Paeonia lactiflora (diverse variëteiten)

• Bekende, langlevende vaste plant
• Kies bij voorkeur enkelbloemige variëteiten, waarvan nectar en stuifmeel bereikbaar zijn voor bestuivers.
• Oogst als de knop kleur toont en zacht aanvoelt als een marshmallow
• Gebruik als focusbloem

Bevertjes / trilgras – Briza media 

• Inheems, meerjarig gras voor een voedselarme standplaats
• Fijne, vertakte stelen met hangende, hartvormige aartjes: eerst groen tot purper getint, later strobruin
• Oogst zodra de aartjes tevoorschijn zijn gekomen
• Ook geschikt om te drogen
• Gebruik als accentplant

Midden zomer

Bosrank – Clematis vitalba (en verwante soorten)

• Sterk groeiende klimplant die ruim 7 m hoog kan worden
• De inheemse soort heeft witte bloemen, maar er zijn ook roze, paarse en blauwe soorten
• Oogst als ongeveer een derde van de bloemen op een stengel geopend is
• Conditioneren: onderste 5 cm 10 seconden in heet water houden, daarna in koel water zetten
• Gebruik als accentplant voor sierlijke lijnen en beweging

Duizendblad – Achillea millefolium (en verwante soorten)

• Vaste plant met vlakke bloemschermen op stevige stelen
• De inheemse soort bloeit wit, tuinvariëteiten ook in geel, roze, oranje of rood
• Niet te vroeg plukken! Oogst als minstens driekwart van de bloemetjes in het scherm geopend is en het stuifmeel zichtbaar wordt
• Houd het vaaswater schoon: duizendblad maakt het snel troebel, dus ververs het regelmatig. Enkele druppels bleekwater of een scheutje azijn – nooit samen! – kunnen ook helpen.
• Typische vulplant 

Vlambloem – Phlox paniculata

• Bekende vaste borderplant
• Geurende bloemtrossen in wit, roze, lila, paars of rood, afhankelijk van de variëteit
• Oogst als de eerste bloemetjes geopend zijn, maar nog niet meer dan de helft van de tros – schud de tros om oudere bloempjes te verwijderen
• Gebruik als focusbloem

Blauwe kruisdistel – Eryngium planum

• Vaste plant voor een zonnige plek met goed doorlatende grond
• Kleine, staalblauwe bloemhoofdjes met stekelige schutbladen – er bestaan ook witte variëteiten
• Oogst als de bloemhoofdjes en schutbladen volledig op kleur zijn
• Zet in schoon water voor vers gebruik, of hang de stelen ondersteboven om te drogen
• Gebruik als accentplant

Late zomer

Koninginnenkruid – Eupatorium cannabinum

• Inheemse vaste plant voor een eerder vochtige standplaats
• Brede, pluizige bloemtrossen in zachtroze tot rozerood op hoge stelen
• Oogst bloeiende stengels tijdens een koel moment van de dag
• Gebruik als vuller

Dahlia – Dahlia (diverse soorten)

• Bekende knolplant
• Kies bij voorkeur enkelbloemige variëteiten, waarvan nectar en stuifmeel bereikbaar zijn voor bestuivers.
• Oogst als de bloem ongeveer driekwart geopend is – gesloten knoppen openen onvoldoende in de vaas
• Snij ze onder water op lengte
• Gebruik als focusbloem

Prachtkaars – Gaura lindheimeri ‘Whirling Butterflies’ (en verwante soorten)

• Kortlevende vaste plant met lange, warrige bloemaren
• Kleine witte bloemen, soms met een roze zweem
• Oogst stengels waarop de eerste bloemen onderaan geopend zijn en de andere nog dicht zijn
• Gebruik als accentplant voor beweging in het boeket

Zinnia – Zinnia elegans

• Eenjarige late bloeier die je zelf kan zaaien
• Stevige bloemen in wit, geel, oranje, roze, rood of paars, afhankelijk van de variëteit
• Kies bij voorkeur enkelbloemige variëteiten, waarvan nectar en stuifmeel bereikbaar zijn voor bestuivers.
• Doe voor het oogsten de schudtest: houd de stengel ongeveer 20 cm onder de bloem vast en schud zachtjes. Blijft hij stevig rechtop, dan kan je oogsten.
• Ververs het vaaswater regelmatig: zinnia’s maken het snel troebel. Enkele druppels bleekwater of een scheutje azijn – nooit samen! – kunnen ook helpen.
• Gebruik als focusbloem

Vroege herfst

Herfstanemoon – Anemone x hybrida (diverse soorten)

• Vaste plant die zich geleidelijk uitbreidt
• Witte of roze bloemen met een geel hart op lange, sierlijke stelen
• Oogst ’s morgens als de bloemen net beginnen te openen
• Conditioneren: onderste 5 cm 20 seconden in heet water houden, daarna in koel water zetten
• Gebruik als focusbloem of accentplant

Diamantgras – Calamagrostis brachytricha

• Meerjarig siergras dat in een pol groeit
• Luchtige, purperroze tot zilverachtige pluimen die later beige verkleuren
• Oogst zodra de pluimen goed tevoorschijn zijn gekomen
• Zet in schoon water voor vers gebruik, of laat de stelen zonder water drogen
• Gebruik als accentplant voor volume en beweging

Struiksalie – Salvia microphylla (diverse soorten)

• Kleine, langbloeiende struik die erg geliefd is bij bestuivers
• Fijne lipbloemen in paars, rood, roze, wit, blauw en geel afhankelijk van de variëteit – aromatisch blad
• Knip bloeiende takjes tijdens een koel moment van de dag
• Gebruik als accentplant

Fazantenbes – Leycesteria formosa

• Snelgroeiende struik tot ongeveer 1,8 m hoog, voor zon of halfschaduw
• Hangende trossen met witte bloempjes en donkerrode schutbladeren, later gevolgd door paarszwarte bessen
• Oogst vanaf de bloei in de late zomer tot de takken in de herfst vruchten dragen
• Snijd de holle stengels onder water opnieuw af en verwijder zo nodig enkele grote bladeren
• Gebruik als raamwerkplant of accentplant voor hoogte en sierlijke, hangende lijnen

Latere herfst

Wilde kardinaalsmuts – Euonymus europaeus

• Inheemse struik of kleine boom (3 tot 6 m)
• Vooral de rozerode vruchten in de herfst zijn erg decoratief, ook het roze tot rood verkleurde blad is dan mooi
• Oogst takken als de vruchten goed gekleurd zijn, maar nog niet geopend
• Conditioneren: dikkere takken onderaan 5 cm splitsen in de lengte met een snoeischaar
• Gebruik als raamwerkplant of accentplant

Klimop – Hedera helix

• Inheemse, wintergroene klimplant met donkergroen blad
• Bloeit van september tot december met geelgroene bloemtrossen, gevolgd door zwarte bessen
• Gebruik een rank als speels accent

Chinees prachtriet – Miscanthus sinensis

• Meerjarig siergras dat in een forse pol groeit, tot 1,8 m hoog
• Zijdeachtige pluimen in zilver, beige of roodbruin, afhankelijk van de variëteit
• Oogst als de pluimen goed ontwikkeld zijn, voordat ze uiteen beginnen te vallen
• Zet in schoon water voor vers gebruik, of laat de stelen zonder water drogen
• Gebruik als accentplant voor hoogte, volume en beweging

Tuinjudaspenning – Lunaria annua

• Tweejarige plant die zich gemakkelijk uitzaait
• Oogst de paarse (soms witte) bloemen van midden tot late lente
• Oogst stengels met de decoratieve ronde, platte, zilveren zaaddozen van de zomer tot de herfst
• Gebruik als accentplant

Winter

Grote kaardebol – Dipsacus fullonum

• Inheemse tweejarige plant tot 2 meter hoog die op een distel lijkt en zich rijkelijk uitzaait
• Grote, stekelige bloemhoofden die na de bloei bruin worden en hun vorm behouden
• Oogst in de zomer de bloeiende stelen of in de herfst en winter de stevige, bruine zaadhoofden
• Laat de zaadhoofden zo nodig verder drogen op een luchtige plek en schik zonder water
• Gebruik als focusbloem of accentplant

Dropnetel – Agastache foeniculum

• Vaste plant met blad dat naar anijs en drop geurt
• Oogst de paarsblauwe bloemaren in de zomer
• Oogst de uitgedroogde stengels met donkerbruine zaadaren in de winter
• Laat ze op een luchtige plek verder drogen en schik zonder water
• Gebruik als accentplant voor verticale lijnen

Witte bosaster – Aster divaricatus

• Vaste plant die ook in de schaduw groeit
• Oogst de kleine witte bloemen in de late zomer tot de herfst
• Oogst de uitgebloeide stengels met gedroogd zaadpluis in de winter
• Laat drogen en schik zonder water – behandel voorzichtig om het zaadpluis te behouden
• Gebruik als luchtige vuller

Zwarte els – Alnus glutinosa

• Inheemse boom voor een vochtige tot natte standplaats
• Oogst donkerbruine takken met decoratieve houtige elzenproppen
• Voor een droogboeket is geen water nodig – laat vochtige takken eerst op een luchtige plek drogen
• Gebruik als raamwerkplant of accentplant

Meer weten

• Rachel Siegfried, Handboek bloeiende vaste planten: van border tot vaas. Terra, 2023, ISBN 9789089899439, 256 pagina's. Bol - Bib
• Floret Flowers Cut & Care Guide (pdf, Engels)