Wat Koen Vanhoutte van Otheo verwacht: 'Open en eerlijk, van Rome tot Relegem'

Paus Franciscus schreef voor de jaarlijkse Werelddag van de communicatie, kortweg Mediazondag (25 mei), in januari nog een sterke boodschap. ‘Ontwapen de communicatie’, riep hij op. ‘Schrijf verhalen van hoop!’ Dat is precies wat we in dit blad voortdurend proberen te doen, erkent bisschop Koen Vanhoutte, bevoegd voor de kerkelijke media.

Wat is volgens u de taak van katholieke media in het brede medialandschap?

Allereerst zou ik zeggen: open en eerlijk berichten over de Kerk, van Rome tot Relegem. Aandacht hebben voor spiritualiteit in de brede betekenis, voor wat mensen overstijgt en richting geeft. In andere media komt dat bijna niet aan bod. Daarnaast moet het in onze kerkelijke media ook gaan over brede maatschappelijke thema’s. Denk aan migratie, het levenseinde, artificiële intelligentie, wachtlijsten in de geestelijke gezondheid, vereenzaming, geïnterneerden... Christenen hebben daarin doorgaans een heel eigen stem.

Het is onder meer onze taak om de samenleving wakker te schudden of te houden. We mogen ons nooit neerleggen bij de uitzichtloosheid van sommige van die thema’s. Al kunnen we het niet oplossen, we moeten er ook niet over zwijgen omdat er al zo lang over gesproken wordt. En dan denk ik ook meteen aan een derde taak van onze media: stem geven aan de stemlozen. Misschien kunnen we dat nog meer doen. We zijn nog steeds in een jubeljaar met als thema ‘hoop’. Juist in de genoemde problematieken kunnen we ook plekken van hoop vinden, waar wél getoond wordt dat het anders kan.

Wat is er nodig om die taken goed te kunnen vervullen?

Alerte en deskundige journalisten die van binnenuit kerkelijk meeleven en creatief zijn. Dat hebben we gelukkig, maar een evidentie is het niet. Naast goeie mensen heb je ook de middelen nodig om technologische vernieuwingen te volgen zonder een al te grote achterstand op te lopen. Dit noopt ons tot een groeiende samenwerking binnen de diverse groep van katholieke media. De financiële middelen van een kerk die kleiner wordt, zijn beperkt. De collecte van komende zondag 25 mei is een belangrijke extra hulp en ik nodig de lezer dan ook uit om daar gul in te zijn.

De berichtgeving rond het overlijden van paus Franciscus en het conclaaf ligt nog vers in ons geheugen. Ze toonde hoe belangrijk onze eigen media zijn voor een verslaggeving die tegelijk betrokken, enthousiast én zeer deskundig is.

En waren we op de afspraak, vindt u, de afgelopen weken?

Ja zeker, jullie hebben de afspraak met de geschiedenis niet gemist. Ik ben zeker niet de enige die dankbaar is voor de snelle en uitgebreide informatie op Otheo. Er zat ook variatie in hoe jullie het hebben gebracht: van diepgaande videogesprekken en analyses tot dynamische filmpjes op het Sint-Pietersplein die toelieten om de sfeer op te snuiven van op het scherm.

Communicatie is tegenwoordig vaak een Toren van Babel, stelde paus Leo XIV in een toespraak aan journalisten. Hoe ervaart u dat?

Bekijk ook

Het Sint-Pietersplein, het moment van de witte rook, het begin van een bloedstollende avond [video]

Lees het volledige nieuwsitem

Het is een medaille met twee kanten. Er is inderdaad een veelheid aan stemmen en visies, zeker met de sociale media erbij. Dat is allereerst een grote rijkdom, maar je moet er al meteen een kanttekening bij maken: vaak herhalen media elkaar. De concurrentie is nog groter geworden, waardoor men vaak op zoek gaat naar wat polariseert en uitdaagt. De negatieve kant is niet de veelheid aan stemmen, maar het gebrek aan cultuur en fatsoen. Dan kom je terecht in een soort oorlogsgebied. Mensen of staten met slechte bedoelingen sturen fake news de wereld in om het vertrouwen van mensen te ondermijnen.

Paus Franciscus sprak in zijn boodschap voor Mediazondag ook al over het ontwapenen van communicatie. Het komt erop aan om in die Toren van Babel elkaar nog wel te verstaan. Binnenkort is het Pinksteren. Dan herdenken en vieren we dat de leerlingen hun angst overwonnen en vervuld van de Heilige Geest op straten en pleinen begonnen te spreken over Jezus. De mensen – waar ze ook vandaan kwamen in het Jeruzalem van toen – hoorden hen spreken in hun eigen taal. Zie je? Ook op Pinksteren was er een veelheid van talen, maar geen verwarring. De mensen konden elkaar verstaan. Daar gaat het om.

Welke media gebruikt u zelf voornamelijk om op de hoogte te blijven?

Door de dag heen luister ik vooral naar het radionieuws om de grote lijnen mee te krijgen. Verder lees ik de krant, en graag de weekendedities, en volg ik bepaalde websites. Als ik tijd heb ‘s avonds kijk ik naar het journaal op televisie en duidingsprogramma’s. Maar het gebeurt wel dat ik ze gefrustreerd uitzet, als ik het gevoel krijg dat een bepaald item uitgemolken wordt of als men een gesprekspartner niet laat uitpraten. Ik weet wel, dat zijn de ‘wetten van de snelle media’. Maar hoe kan je het standpunt van iemand begrijpen als een achterliggend mens- of wereldbeeld nooit ter sprake mag komen? Ik zet de tv dan liever uit. 

Begrijpt u het dat veel mensen afhaken van het nieuws?

Dat moet je niet doen, vind ik. Blijf zien wat er gaande is. Maar het is wel goed om voor jezelf te bepalen op welke manier dat je dat wil doen. Je hoeft niet alles tot je te laten komen. Zelf volg ik de sociale media weinig. Ik krijg al genoeg binnen, denk ik. En in al het gecommuniceer mis ik toch ook wel vaak een stem die authenticiteit en deskundigheid uitstraalt en waar mensen hun vertrouwen aan kunnen geven.

Hebt u de nieuwe paus al leren kennen?

Op de synode over synodaliteit ben ik hem in de koffiepauzes weleens tegengekomen, maar ik kan niet zeggen dat ik hem al ken. Hij komt me bedachtzaam en luisterend over. Dat hij met grote eensgezindheid verkozen raakte, is heel positief. Nu is het afwachten, met vertrouwen.

Hoe verwacht of hoopt u dat hij het synodaal proces zal voortzetten?

Dat het proces wordt voortgezet, was een heel duidelijke oproep van de synode zelf. Zowel in 2023 als in 2024 hebben we heel de maand oktober in Rome nagedacht over een meer inclusieve, participatieve en naar buiten gerichte Kerk. Dat heeft heel wat concrete besluiten opgeleverd in het slotdocument, dat paus Franciscus bekrachtigd heeft. De zestig kardinalen die deelnamen aan de synode hebben dat zeker laten meespelen in hun stem op het conclaaf. Leo XIV staat daar helemaal achter, dat blijkt al uit zijn eerste toespraken.

Lees ook

Synode: journalisten vragen transparantie — Geen uitleg over manoeuvre met studiegroep over vrouwen

Lees het volledige nieuwsitem

Een van de eerste toetsstenen zal zijn wat hij doet met het ‘huiswerk’ van het tiental studiegroepen die paus Franciscus nog in het leven had geroepen om complexe thema’s te bestuderen. Denk maar aan studiegroep 5, over eventuele nieuwe ambten in de Kerk en de rol van de vrouw daarin. Reactiveert Leo XIV een eerdere commissie over het vrouwelijk diaconaat? Daar volg ik met veel interesse. Daarnaast mogen we verwachten dat hij de kerkelijke regelgeving in overeenstemming brengt met wat de synode beoogt. Op die manier wordt synodaliteit concreter en structureel vormgegeven.

Of zoals kardinaal Dominique Mathieu stelde: paus Franciscus heeft deuren geopend, paus Leo XIV moet de ruimte daarachter structureren.

Zoiets, ja. Verder verwacht ik dat we als bisschoppenconferentie de ruimte zullen krijgen om de besluiten, rekening houdend met onze eigen context, in onze lokale Kerk operationeel te maken. 

Heeft het synodaal proces al iets veranderd in Vlaanderen?

Goh, we moeten niet doen alsof we van nul moesten vertrekken in Vlaanderen. We hadden al enkele goede praktijken. Denk aan overlegstructuren met leken of methodes om tot verantwoording en evaluatie te komen van verantwoordelijken. Uiteraard moeten we op dat vlak nog verder groeien. We moeten niet wachten tot het initiatief daarvoor van boven komt. We mogen en kunnen aan de basis nog veel meer initiatief nemen.

Ook in de dagelijkse werking van parochies en groepen is het belangrijk om een stijl te cultiveren waarin men samen tot besluiten komt en daar transparant over communiceert. Het gaat niet alleen om structurele hervormingen maar om een spirituele bekering tot de overtuiging dat iedereen recht van spreken heeft.

Ontdek ook

Pelgrimsroutes naar onze plekken van hoop

Lees het volledige artikel

In het vicariaat Vlaams-Brabant en Mechelen zetten we daarnaast in op Alpha-cursussen, een methode om mensen te laten kennismaken met het christelijk geloof. We bieden ook vorming aan om mensen te helpen met anderen in gesprek te gaan over het geloof. We helpen elkaar met suggesties, goede praktijken en methodieken. De graadmeter is niet of er meer volk naar de kerk komt, maar wel of we doen wat nodig is om onze boodschap te delen met anderen. Het blijft zoeken, hoor. Onderliggend herken ik vaak Maria’s kreet: ‘Hoe zal dat geschieden?’ Misschien moeten we zoals haar vertrouwen dat de Heer met onze pogingen aan de slag gaat.

Tot slot, wat geeft u de lezer mee voor Hemelvaart?

Hemelvaart zegt mij twee dingen. Ten eerste, wat een perspectief krijgen wij dankzij Jezus, ‘een mens, opgenomen in Gods heerlijkheid’! Dat ook wij, kleine mensen, daartoe bestemd zijn, is toch formidabel! In het eucharistisch gebed zeggen we: ‘Hij leeft nu bij U, God, en toch is Hij dicht bij ons.’ Dat brengt mij naar een tweede gedachte, eigenlijk de start van een speurtocht. Jezus is onder ons, maar waar? In het waaien van de Geest, de sacramentele tekenen, de arme. Enerzijds dus dat hoge perspectief, anderzijds die zoektocht in de wereld om me heen.

Voor de Bruggelingen onder de lezers: volgend jaar ben ik van plan om nog eens mee te stappen in de Heilige Bloedprocessie. Tot mijn verhuis naar Mechelen kon ik me Hemelvaart niet voorstellen zonder deze vaste traditie. Hemelvaart zelf stond bijna in de schaduw daarvan. Nu heb ik dat al zeven jaar niet meer meegemaakt. Ik kijk er dus nu al naar uit om dat opnieuw te beleven en te zien wat er allemaal vernieuwd is.
 

De Drie

tips voor ‘pelgrims van hoop’

1. Ga op weg naar – en samen op weg met – kwetsbare mensen. Ik denk aan die witte werelden van ziekenhuiskamers en woonzorgcentra. Zieken en ouderen nabij zijn is een goede manier om hoop te brengen en zelf te beleven.
2. Maak een fietstochtje. We ontwikkelden vier tochten rond grote kerken: in en rond Scherpenheuvel, Halle, Leuven en Mechelen. Onderweg zijn tal van kleinere kerken open voor bezoek. De routes zijn ideaal om met het gezin of vrienden eens te doen. Ontdek ze gauw!
3. Ga de weg naar binnen, naar je binnenkamer. De weg van de stilte, van gebed, van ontmoeting met God. Daar mag je ontdekken dat je gekend en gedragen bent. Dat innerlijke vertrouwen vinden, maakt hoopvol.