Met deze herfstbloeiers bloeit je tuin tot ver in oktober – en zelfs november

In het voorjaar en de zomer volgen de bloemen elkaar op, maar tegen oktober kan het ineens gedaan zijn. Hier en daar houdt een plant het nog vol, terwijl de rest van de border al aan de winter lijkt begonnen. Toch hoeft het bloeiseizoen dan nog niet voorbij te zijn. Met een paar gerichte aanvullingen valt er ook in de herfst nog veel te beleven.

Tijdens een rondje door mijn eigen tuin half oktober blijkt hoeveel er nog bloeit: paarse en blauwe struiksalie, kogelamarant, asters, anemonen, cosmea, zinnia, roze en rode duizendknoop, groot kaasjeskruid, loodkruid, geranium ‘Rozanne’, Oost-Indische kers en wilde rucola. Ook het karpatenklokje en de kranssalie dragen nog enkele bloemen dankzij een bescheiden nabloei.

Je merkt het al: er zijn meer herfstbloeiers dan de klassieke asters en chrysanten. Sommige planten komen nu pas goed op dreef, andere bloeien vanaf de zomer door tot aan de eerste vorst. Hieronder vind je een ruime selectie, met foto's en informatie over kleur, hoogte, bloeitijd, standplaats en bodem. Zo kies je wat bij je tuin én je smaak past. Of de bloei tot in november doorgaat, hangt ook af van het weer.

Aster – Aster en verwante geslachten

• Standplaats: meestal zon tot halfschaduw, op voedzame grond die niet snel uitdroogt.
• Hoogte: 20 tot 180 cm, afhankelijk van de soort of cultivar.
• Kleur: wit, roze, lila, blauwpaars, paars en roodpaars, vaak met een geel hartje.
• Bloeiperiode: augustus tot november, afhankelijk van de soort of cultivar.
• Tip: Een uitgesproken late bloeier is ‘Monte Cassino’, met een wolk van kleine witte bloemen in oktober en november. Hij wordt 60 tot 90 cm hoog.

Bergsteentijm – Calamintha nepeta

• Standplaats: zon, op grond waar overtollig water gemakkelijk weg kan. Verdraagt droogte zodra de plant goed is ingeworteld.
• Hoogte: 30 tot 60 cm.
• Kleur: wit tot bleeklila en lichtblauw, afhankelijk van de cultivar.
• Bloeiperiode: juli tot september of oktober, afhankelijk van de cultivar en het weer.

Chrysant – Chrysanthemum

• Standplaats: zon, op een warme, beschutte plek met voedzame grond. Laat de grond niet helemaal uitdrogen en vermijd plekken waar na regen lang water blijft staan.
• Hoogte: ongeveer 30 tot 120 cm, afhankelijk van de cultivar.
• Kleur: wit, geel, oranje, roze, rood, paars en bronskleurige tinten.
• Bloeiperiode: september tot november, afhankelijk van de cultivar.
• Tip: kies voor de border een tuinchrysant waarvan de winterhardheid bekend is. De bolchrysanten die in het najaar overal worden verkocht, zijn niet allemaal betrouwbare vaste tuinplanten.

Cosmea – Cosmos bipinnatus

• Standplaats: zon, op niet te sterk bemeste grond. Geef water bij langdurige droogte en vermijd plekken waar water blijft staan.
• Hoogte: ongeveer 40 tot 150 cm, afhankelijk van de cultivar.
• Kleur: wit, lichtroze, donkerroze en purperrood, ook bleekgeel en in tweekleurige combinaties.
• Bloeiperiode: vanaf juli tot de eerste vorst, afhankelijk van het zaaimoment.
• Tip: zaai deze eenjarige vanaf mei voor in potjes. Verwijder later regelmatig uitgebloeide bloemen of pluk bloemen voor een vaas om nieuwe bloei te stimuleren.

Dahlia – Dahlia

• Standplaats: zon, op voedzame grond. Geef water bij droogte en vermijd plekken waar water blijft staan.
• Hoogte: meestal 30 tot 150 cm, afhankelijk van de cultivar. Sommige worden meer dan 2 meter hoog.
• Kleur: wit, geel, oranje, roze, rood, lila en paars, ook in tweekleurige combinaties.
• Bloeiperiode: doorgaans juli tot de eerste vorst, bij zacht weer tot in november.
• Tip: knip uitgebloeide bloemen regelmatig weg tot boven een volgend bladpaar. Dat stimuleert nieuwe bloemen. De vorstgevoelige knollen overwinteren het veiligst op een koele, vorstvrije plek. Kies bij voorkeur enkelbloemige variëteiten, waarvan nectar en stuifmeel bereikbaar zijn voor bestuivers.

Duifkruid – Scabiosa ochroleuca

• Standplaats: zon, op doorlatende grond. Geschikt voor een eerder droge plek.
• Hoogte: 50 tot 80 cm.
• Kleur: zachtgeel tot roomgeel. Er zijn ook donkerbloeiende cultivars van een verwante soort, zoals Scabiosa atropurpurea ‘Black Knight’.
• Bloeiperiode: juni tot oktober, bij langbloeiende varianten en zacht weer tot in november.
• Tip: verwijder uitgebloeide bloemen om de bloei te verlengen. Laat tegen het einde van het seizoen enkele bloemhoofdjes staan als je wilt dat de plant zich uitzaait.

Duizendknoop – Persicaria amplexicaulis

• Standplaats: zon tot halfschaduw, op voedzame grond die niet helemaal uitdroogt.
• Hoogte: ongeveer 50 tot 150 cm, afhankelijk van de cultivar.
• Kleur: wit, lichtroze, felroze, rood en donkerrood.
• Bloeiperiode: juli tot oktober, soms tot de eerste vorst.
• Tip: deze borderplant is een andere plant dan de beruchte Japanse duizendknoop. Hij vormt een steeds bredere pol, maar verspreidt zich niet met dezelfde agressieve ondergrondse uitlopers.

Groot kaasjeskruid – Malva sylvestris

• Standplaats: zon, op redelijk voedzame grond. Vermijd langdurig natte plekken.
• Hoogte: ongeveer 80 tot 150 cm.
• Kleur: roze tot paarsroze met donkere aders.
• Bloeiperiode: juni tot oktober.
• Tip: laat enkele planten zaad vormen voor opvolging. Verwijder oude planten als ze sterk door roest zijn aangetast

Hemelsleutel – Hylotelephium

• Standplaats: zon, op eerder droge, niet te sterk bemeste grond. Vermijd plekken die in de winter lang nat blijven.
• Hoogte: ongeveer 30 tot 80 cm.
• Kleur: wit, lichtroze, donkerroze en roodachtige tinten, afhankelijk van de soort of cultivar.
• Bloeiperiode: augustus tot oktober. De bloemschermen blijven na de bloei nog lang mooi.
• Tip: laat de uitgebloeide stengels tot het voorjaar staan voor structuur in de wintertuin.

Herfstanemoon – Anemone

• Standplaats: halfschaduw tot zon, op humusrijke grond die niet snel uitdroogt. Vermijd langdurige nattigheid in de winter.
• Hoogte: ongeveer 40 tot 150 cm, afhankelijk van de cultivar.
• Kleur: wit, lichtroze en donkerroze.
• Bloeiperiode: augustus tot oktober, bij late cultivars en zacht weer tot in november.
• Tip: geef de plant een vaste plek met voldoende ruimte. Na verplanten kan het even duren voordat hij weer goed groeit en bloeit. Eenmaal gevestigd kan hij zich via worteluitlopers uitbreiden.

Herfsttijloos – Colchicum autumnale

• Standplaats: zon tot halfschaduw, op humusrijke, voedzame grond die in het voorjaar niet uitdroogt. Vermijd stilstaand water.
• Hoogte: ongeveer 10 tot 20 cm tijdens de bloei. Het voorjaarsblad wordt hoger.
• Kleur: lilaroze, ook wit bij de cultivar ‘Album’.
• Bloeiperiode: september tot oktober.
• Tip: de bloemen verschijnen zonder blad. Het grote blad groeit in het voorjaar: laat het volledig vergelen voordat je het verwijdert. Alle delen van de plant zijn sterk giftig.

IJzerhard – Verbena bonariensis

• Standplaats: zon, op grond waar overtollig water gemakkelijk weg kan. Verdraagt vrij droge omstandigheden, maar houdt niet van natte wintergrond.
• Hoogte: ongeveer 120 tot 180 cm. Compacte cultivars blijven lager.
• Kleur: paars.
• Bloeiperiode: juli tot oktober, bij zacht weer tot de eerste vorst.
• Tip: laat enkele bloemhoofdjes zaad vormen. De plant is niet overal langlevend of betrouwbaar winterhard, maar zaailingen kunnen voor opvolging zorgen.

Kattenkruid – Nepeta × faassenii

• Standplaats: zon, op eerder droge, niet te voedselrijke grond. Vermijd plekken waar water blijft staan.
• Hoogte: ongeveer 25 tot 60 cm, afhankelijk van de cultivar.
• Kleur: meestal lavendelblauw tot violetblauw, ook wit.
• Bloeiperiode: mei tot oktober. Bloeiduur hangt ook af van de cultivar.
• Tip: knip de plant na de eerste bloeigolf in de zomer flink terug. Dat stimuleert fris blad en een tweede bloei. Geef bij droogte na het knippen wat water.

Klimop – Hedera helix

• Standplaats: zon, halfschaduw of schaduw, op de meeste grondsoorten. Vermijd langdurig drassige grond. De bloeitakken ontwikkelen zich vooral waar voldoende licht komt.
• Hoogte: als klimplant tot 20 meter of meer. Struikklimop (verkocht als ‘Arborescens’) blijft ongeveer 1 meter hoog.
• Kleur: geelgroen.
• Bloeiperiode: september tot november.
• Tip: snoei klimop vroeg, bij voorkeur in maart, als je wilt dat de plant in het najaar kan bloeien.

Leliegras – Liriope muscari

• Standplaats: halfschaduw. Verdraagt na het inwortelen vrij droge schaduw, maar bloeit minder goed op een heel donkere plek.
• Hoogte: ongeveer 25 tot 45 cm.
• Kleur: paars tot violet, ook wit.
• Bloeiperiode: augustus tot oktober.
• Tip: knip lelijk geworden blad pas in het vroege voorjaar weg, voordat het nieuwe blad uitloopt. De donkere vruchtjes na de bloei kunnen blijven staan.

Loodkruid – Ceratostigma willmottianum

• Standplaats: zon tot lichte halfschaduw, op een warme plek waar overtollig water gemakkelijk weg kan. Verdraagt droogte zodra de plant goed is ingeworteld.
• Hoogte: 80 tot 100 cm.
• Kleur: helderblauw, in de herfst gecombineerd met rood verkleurend blad.
• Bloeiperiode: augustus tot oktober, bij zacht weer soms tot in november.
• Tip: loodkruid loopt in het voorjaar laat uit. Onthoud waar het staat, zodat je de plant niet per ongeluk beschadigt bij het planten of wieden.

Napolitaanse cyclaam – Cyclamen hederifolium

• Standplaats: halfschaduw, bijvoorbeeld onder bladverliezende struiken en bomen, op humusrijke grond. Vermijd langdurige nattigheid. Zomerse droogte wordt goed verdragen.
• Hoogte: ongeveer 10 tot 15 cm.
• Kleur: roze tot paarsroze, ook wit.
• Bloeiperiode: augustus tot oktober, soms langer.
• Tip: koop planten in pot als je zeker wilt zijn van de bloemkleur. Laat de grond rond de planten zo veel mogelijk met rust, zodat ze zich kunnen uitzaaien.

Ooievaarsbek – Geranium

• Standplaats: zon tot halfschaduw. Langbloeiende cultivars zoals ‘Rozanne’ doen het goed op gewone tuingrond die niet helemaal uitdroogt.
• Hoogte: bij ‘Rozanne’ ongeveer 40 tot 60 cm. De stengels kunnen zich breed tussen andere planten weven.
• Kleur: ‘Rozanne’ bloeit violetblauw met een wit hart. Andere langbloeiende cultivars bloeien onder meer roze of paars.
• Bloeiperiode: bij ‘Rozanne’ juni tot oktober, bij zacht weer tot in november.
• Tip: niet elke ooievaarsbek bloeit even lang. Kies een cultivar die bekendstaat om zijn lange bloei. ‘Rozanne’ hoeft niet teruggeknipt te worden om te blijven bloeien.

Oost-Indische kers – Tropaeolum majus

• Standplaats: zon tot lichte halfschaduw, op eerder voedselarme grond. Vermijd langdurig natte plekken.
• Hoogte: compacte cultivars worden ongeveer 20 tot 40 cm hoog. Rankende vormen maken stengels van 2 tot 3 meter die over de grond kruipen of met steun omhoog groeien.
• Kleur: geel, oranje, rood, roomwit, abrikoos en donkerrood, ook met contrasterende vlekken.
• Bloeiperiode: vanaf juli tot de eerste vorst.
• Tip: zaai deze eenjarige vanaf mei ter plaatse. Door spontane uitzaai komt de plant vaak jarenlang terug. Geef weinig of geen mest, want op te voedselrijke grond maakt hij vooral blad en minder bloemen.

Slangenkop – Penstemon

• Standplaats: zon, op een warme, beschutte plek. De grond mag in de zomer niet volledig uitdrogen, maar moet vooral in de winter overtollig water vlot afvoeren.
• Hoogte: ongeveer 40 tot 100 cm, afhankelijk van de cultivar.
• Kleur: wit, roze, rood, paars en blauwpaars, vaak met een lichtere keel.
• Bloeiperiode: bij langbloeiende bordercultivars juni tot oktober, soms tot november.
• Tip: knip uitgebloeide bloemstengels terug tot boven een gezond bladpaar of een nieuwe zijscheut. Wacht met de grote snoei tot het voorjaar: de oude stengels bieden enige bescherming tegen winterkou.

Struiksalie – Salvia microphylla en verwante soorten

• Standplaats: zon, op een warme plek beschut tegen koude wind. Vermijd zware grond die in de winter lang nat blijft.
• Hoogte: ongeveer 50 tot 120 cm, afhankelijk van de cultivar.
• Kleur: paars, rood, roze, wit, blauw en zalmkleurige tinten, ook tweekleurig.
• Bloeiperiode: juni tot oktober, bij zacht weer tot november.
• Tip: verwijder uitgebloeide bloemaren om de bloei te verlengen. Snoei de struik pas in het voorjaar terug, wanneer je ziet welke takken de winter hebben doorstaan.

Struikveronica – Hebe

• Standplaats: zon tot lichte halfschaduw, op een beschutte plek met grond waar water gemakkelijk weg kan. Vermijd koude wind en langdurig natte wintergrond.
• Hoogte: bij veel bordercultivars ongeveer 30 tot 100 cm. Sommige soorten worden groter.
• Kleur: wit, roze, lila, paars en blauwpaars.
• Bloeiperiode: sterk afhankelijk van de cultivar. Late cultivars, zoals ‘Autumn Glory’, bloeien in de nazomer en herfst, soms tot november.
• Tip: controleer bij aankoop zowel bloeitijd als winterhardheid. Niet elke struikveronica bloeit in de herfst en vooral grootbladige cultivars kunnen vorstgevoelig zijn.

Vaste zonnebloem – Helianthus

• Standplaats: zon, op voedzame grond die niet snel uitdroogt. Geef hoge planten een plek uit de sterkste wind.
• Hoogte: ongeveer 100 tot 250 cm, afhankelijk van de soort of cultivar. ‘Lemon Queen’ wordt doorgaans 150 tot 200 cm hoog.
• Kleur: citroengeel tot goudgeel. ‘Lemon Queen’ bloeit lichtgeel.
• Bloeiperiode: augustus tot oktober, afhankelijk van de soort of cultivar.
• Tip: geef voldoende ruimte. Vaste zonnebloemen kunnen brede pollen vormen. Sommige soorten maken bovendien veel worteluitlopers. Informeer bij aankoop naar hun groeigedrag.

Zeeuws knoopje – Astrantia major

• Standplaats: halfschaduw, of zon als de grond voldoende vochtig blijft. Verkiest humusrijke grond en verdraagt hete, droge plekken minder goed.
• Hoogte: ongeveer 40 tot 90 cm.
• Kleur: wit, groenwit, lichtroze, donkerroze en wijnrood.
• Bloeiperiode: bloeit vanaf mei. Langbloeiende cultivars kunnen tot oktober doorgaan, zoals ‘Roma’, of bij gunstige omstandigheden zelfs tot november, zoals ‘Pink Button’.
• Tip: knip na de eerste bloei de uitgebloeide bloemstengels terug tot bij de basis om nabloei te stimuleren. Laat de grond daarna niet uitdrogen.

Zilverkaars – Actaea simplex

• Standplaats: halfschaduw, op humusrijke, voedzame grond die niet uitdroogt. Beschut tegen harde wind. Vermijd hete middagzon op een droge plek.
• Hoogte: ongeveer 100 tot 180 cm, afhankelijk van de cultivar.
• Kleur: wit tot roomwit, soms met een roze zweem. Sommige cultivars hebben opvallend donkerpaars blad.
• Bloeiperiode: september tot oktober, bij late cultivars soms tot in november.
• Tip: zilverkaars heeft tijd nodig om een flinke pol te vormen. Laat hem rustig op dezelfde plek staan en voorkom uitdroging in de zomer.

Zinnia – Zinnia elegans

• Standplaats: zon, op een warme, beschutte plek met voedzame grond. Goed ingewortelde planten verdragen droogte goed.
• Hoogte: ongeveer 20 tot 150 cm, afhankelijk van de cultivar.
• Kleur: wit, geel, oranje, roze, rood, paars en limoengroen, ook in tweekleurige combinaties.
• Bloeiperiode: vanaf juli tot de eerste vorst. De bloei neemt af bij koud, nat herfstweer.
• Tip: zaai deze eenjarige vanaf mei voor in potjes. Verwijder later uitgebloeide bloemen of pluk bloemen voor een vaas om nieuwe bloei te stimuleren.

Met herfstbloeiers valt er tot laat in het jaar nog veel te genieten in je tuin. Combineer ze met struiken en bomen waarvan het blad geel, oranje of rood kleurt, en je krijgt een herfsttafereel dat niet hoeft onder te doen voor de zomerbloei. Inspiratie vind je hier: Deze inheemse struiken en bomen hebben een mooie herfstverkleuring.